|
Kurtuluş Savaşında Selendi
Yazar slandoss
Cumartesi, 10 Mart 2007
DemirciKaymakamı İbrahim Ethem,Demirci Akıncıları adlı kitabında Kurtuluş Savaşı Yıllarını anlatırken Selendi ile beraber mücadele yapıldığını ve düşmana birlikte karşı konulduğunu,düşmana karşı oluşturulan müfreze birliğinin aynı olduğunu anlamaktayız. Bu nedenle Kurtuluş Savaşında Tüm yurtta olduğu gibi Selendi ve civarında da erkeklerin bir çoğu Yurdumuzun çeşitli cephelerinde savaşmak üzere askere çağrılmıştır. Kimisi Çanakkale,Suriye,Yemen,Kafkas,Doğu cephesine giderken, kimiler de yani geride kalanlar istila etmiş olan Düşman birliklerine karşı küçük müfrezeler ve birlikler oluşturularak mücadele etmişlerdir. Bu mücadeleler sırasında geride kalan erkeklerin bir kısmı halka kötü niyetle yaklaşarak talan etme teşebüssünde bulunmuş ve halkın nefretini kazanmıştır. Hatta o günleri yaşamış görmüş olanlar bu durumu daha şiddetli ve hiddetli olarak yapılanları anlatmaktadırlar. Yani halk hem yerli ve hem de yabancı düşmanla mücadele etmek zorunda kalmıştır. Demirci Akıncıları adlı kitabın ilgili bölümlerinde Selendi’yi ilgilendiren kısımlarından alıntılar yapılarak Selendi ve civarında oluşturulan düşmanla mücadele birliklerinin gayretleri ve çabalarını okuyacaksınız. Tarih sırasına göre bunları ele alırken parenrez içinde yazılanların bir kısmı bu günün diliyle anlaşılması için yazılmıştır.Garp Cephesi Kumandanlığına Dahiliye Vekaleti Celilesine Denizli, Ayfon Mutasarruflarıyla KumandanlıklarınNumara Fevkalede 18
20 Şubat 338(1921)tarihli mufassal rapora zeyildir.
Madde:8
Kınık Muharebesi:
Bakırlı Mustafa müfrezesiyle Gelenbenin Kınık Karyesinde Düşman arasında vaki olan muharebede düşmandan üç maktul ve yedi mecruh vardır. Tarafımızdan bir şehit ile müfrezenin hayvanları zayi olmuştur.
Selendi’nin Çardağ Müsademesi
Madde 9:Kulalı Mehmet Efe Müfrezesiyle bir düşman kuvveti arasında ve Selendi’nin Garb-i cenubisindeki (güney-batısı)Kınık damlarında şiddetli bir müsademe olmuş ve düşman perişan edilerek 9 maktul ve pek çok mecruh verdirilmiştir.(31 Mart 338-1921 Memalik-i meşgulede Demirci Kaymakamı İbrahim Ethem)
Müfreze Kumandanlarına
Numara 20:
Madde 1
Düşmanın bu son büyük harekatı lehülhamt muvaffakiyetinizle neticelenmiş ve düşman tasavvur ettiği gibi müfrezeleri imhaya muvaffak olamadan defolup gitmiştir. Verdiğimiz zayiat:
Halil Efenin ailesi Makbule Hanım ,Kel kadir ailesi ve 5 aylık çocuğu Pehlivanın kayın biraderi Çavuş Kargılı Şerif,Tekirdağlı Hüseyin Çavuş,Gedizli Rıza şehit,Emet Kaymakamı Besim Bey,Gedizli Kadir ,Sındırgılı Kamil esir olmuşlardır.(31 Mart338 1921Kaymakam İbrahim Ethem)
Kula Arazisinde
2.4.338-1921 Pazar sabahleyin Köylüceden hareket ve pek fakir olan Ahmetlerden geçerek saat 9 da Çordağ’a (Çarta)ve yemek yedikten ve bir parça istirahat ettikten sonra akşam üzeri Kula’nın Kayran Damlarına gelerek Mehmet Efe’ye haber gönderildi.
3.4.338-1921 Pazartesi:Burada Selendi’li Mehmet Ağa ile görüşüldü. Ve bir düşman kolunun Yenişehir karyesinde Selendi istikametine geldiği anlaşıldı. Düşmanın hareket ve vaziyetine ve Mehmet Efe’nin Vüruduna intizaren Yenice köyüne geldik.
Bu gün düşmanın Selendi’ye bir saat mesafedeki Kınık damlarını yaktığı görüldü. Bunun sebebi de bir kaç gün evvel orada Kula müfrezesiyle müsademe etmiştir. Bu düşmana darbe vurulmaması ve gözümüzün önünde damları yakması bize fevkalede tesir etmiş ise de Mehmet Efe’nin gelmemesi bizi intizar ve sukuta mecbur ediyordu.
Yanlış bir müsademe:
Gece saat 5’te silah patlamaya başladı. Henüz yatmış idim. Derhal kalktım,Pehlivan ağa ile köy civarındaki taşlığı tuttuk. Yabacı bir muhitte olduğumuzdan ihtiyatlı davranmaya mecburduk. Bilahare atmayın !.Atmayın!...Diye sesler gelmeye başladı. Kula’lı Mehmet Efe müfrezesi olduğu ve nöbetçiler tarafından silah atıldığı anlaşıldı. Bunun üzerine artık uyuyamamış ve 4-5 aydan beri bizden ayrılan bu müfrezenin verdiği izahatı dinlemekle vakit geçirmişti.
Dedeş Damlarında Hamit Bey ile Orduya Rapor:
Sabahleyin bütün müfrezeler erkenden hareket ve 15 haneden ibaret olan Kazıklı Karyesinde bir parça istirahattan sonra saat 9 da Dedeş Damlarına gelerek burada Mehmet Efe’ye misafir olduk.3-4 Damdan ibaret olan bu damlarda Mehmet Efe’nin Validesi ve biraderleri oturuyordu.
6.4.338-1921 Perşembe :Hacı Veli ve Mehmet Efe Selendi’ye,biz de Pehlivan ağayla beraber orduya gönderilmek üzere Kula’lı Hacı Anastasoğlu’nun Çiftliğinden geçerek Ali Zeybek’in kızanlarının çadırına gitmiş ve Eşme’nin Mıdıklı Karyesindeki Hamit Bey’e adem-i mahsus gönderilmişti. Mehmet Efe müfrezesi bu adamı istemiyor ve ona Yunan casusu nazarıyla bakıyor,sebebi de bunun bir parça uyanık olması ve efradın fazla taşkınlıklarına da set çekmek istemesidir. Mamafih Yunanlılarla iyi geçinmek için mümaşart yapmakta olduğunu inkar etmiyordu. Bittabi kendisine vaziyeti ve netayiç-i vehimesini anlattım. Bütün mesuliyeti üzerine alarak raporları göndereceğini vaadetti.
Cuma günü de burada geçti. Ali Zeybek’in kızanlarının ahval ve harekatı beni hiç bir suretle tatmin etmiyor,kendilerinde şekavet vaziyeti hissediliyordu. Bunun için oldukça tehdit-amiz nesayihte bulundum. Saat altı buçukta burada hareket ve oldukça düz bir arazide kain ve 40-50 haneden ibaret Kürkçü Karyesine sekiz buçukta geldik.
Bu köy bu civarın en iyi bir köyü,kiremitli evler ,temiz insanlar görülmektedir. Hüseyin Efendi namında tabiat sahibi iyi bir adamın muntazam evinde misafir kaldık. Burada yerli Rumlardan mürekkep bir düşman kolunun Serke’ye(Sirke) gittiği haber alındığından derhal keşif kolları tahrik edilmiş ise de düşmanın ricat ettiği anlaşıldı.
8.4.338-1921 Cumartesi:Sabahleyin Kürkçüden hareket ve Dilek(Dilik) oğlu’nun çiftliğinde askerlerin bir kısmını bırakarak yine Dedeş damlarına geldik. Burada iken Hamit Bey den gelen parolalı bir mektupta raporu 20 gün zarfında oruya irsal ve cevabına getirileceği bildiriliyordu ki fevkalede memnuniyetine mucip oldu.
SELENDİ de MÜFREZELERE NASİHAT
9.4.338-1921 Pazar:saat üç buçukta Dedeş Damlarından Hareket ve Alaca Maşatlı nam mahalde Selendi’li Mustafa Bey-zade,Kamil Bey’in nezdinde bir kahve içtikten sonra saat 7 de Selendi’ye Mufasalat ettik. Selendi bir çayın kenarında kaim ve 300 haneye karip eski bir nahiye merkezidir. Arazisi münbit ise de Ahalisi birbirinin aleyhindedir gibi sözler söylenmiştir.Fakat durum böyle değildi..Çevrede katışıksız ve saf yerleşik yörük halkı sadece bu civarda Selendi de vardır.Bir yerde iyi kötü her insan bulunur.Selendi’nin insanı oldukça misafirperver ve yardımseverdir.Burada bir gece kalmış ve Mehmet Efe bütün Selendi eşrafının huzurunda bir parça tekdir edildi. Zira gezdiğim bu mıntıkada hafiyyen icra eylediğim tahkikatta bu müfrezenin ahaliye karşı fazla tazyikatta bulunduğu ve ahalinin iğbirarını celb ettiğini hissettim. Halbuki müfrezeler kendi hayatı noktasından daima kendisini sevdirmeye ve efkar-ı umimiyeyi kazanmaya mecburdur.
Bu müfrezenin zulmünden bazı erbab-ı namus o dereceye varmışlardı ki düşmana teşrik-i mesai etmek mıkabil bir teşkilatta imhalarına teşebbüs etmak istiyorlardı. İşte bu gibi gayr-ı milli harekata mani olmak ve müfrezeyi de tahrik-i hidayete sokmak için Mehmet Efe’ye ne kadar fazla çekişşem bittabi o kadar yerinde idi. Her kimsenin kalbini kırmamak,incitmemek,ahass-ı amalim ise de bu mesele vatanın selametine matuf olduğundan bir parça şiddetli davrandım. Ve ihtimal ki kendilerini gücendirdim .Mamafih öyle zannediyorum ki bilahare bundan dolayı bana teşekkür edeceklerdir.
10.4.338-1921 Pazartesi:Saat iki buçukta Selendi’den hareketle Çortak civarına muvasalat edilmiş ise de Sarı Mehmet müfrezesinden Hacı Musa namında birisini Çıkrıkçı civarında 4 şahsı-Meçhul tarafından soyulduğu ihbar edildiğinden failler teşhis edilmek üzere orada bulanan ailesi emine alınarak Çıkrıkçı istikametine müteveccih hareket olunmuş ve soyuldukları mahaller taharri edilerek fevkalade yağmur yağdığı halde saat 10’da Demirci’nin Çıkrıkçı karyesine geldik. Faiillerin Simavlı Yusuf ve Rıza ile Çam köyünden Çoban Mehmet ve Refiki olduğu Çıkrıkçı’da yapılan tahkikatten anlaşıldı.
18 Mayıs 1338-1921 Cumartesi:günü Tavak Yaylasında bütün müfrezelerle birleştikten sonra Mehmet Efe Kula Mıntıkasına,ve biz de Ferdası Cuma günü Demirci’nin Gümeçler ,Kübeler,Kargınlar’a uğrayarak akşam üzeri Ana gedikteki Kargın Işıklar Yaylasına geldik ve bu gece burada şiddetli bir soğuğa maruz kaldık.
Buraya kadar anlatılanlar Demirci Kaymakamı İbrahim Ethem’le birlikte geçrilen günler olduğundan aradaki boşluklar Selendi ve civarını kumanda eden Mehmet Efe’nin ve Selendi halkından yaşamış olanlardan dinlenecektir. Aşağıdaki tarihler yine İbrahim Ethem ile bereber olunan günlerin kaleme alınmış bölümleridir.11 AĞUSTOS 1921 Perşembe günü o civardaki Hacı İbrahim Deresinde vakit geçirilmiş susuzluktan pek ziyade zahmet çekilmişti. Mevcut dere bir bataklıktan ibaret olduğundan hayvanların değil efradın bile bir çoğunun boğazına sülük kaçmıştı. Bu gece yine gece harekatına başlanarak Kula’nın Davala Şehitli oğlu çiftliğinden geçerek 12.8.1921 Cuma günü sabah ( Selendi’nin Karşısındaki) Çarta Dağı’na geldik. 13.AĞUSTOS 1921 Cumartesi burada Kemal ve İsmet Bey’in Kürkçü de olduğunu ve düşmanında o gün Selendi’ye geldiğini anladık. Çamlık olan bu dağlarda katiyen su yoktur. Civarda bu dağın adı Cehennem Dağı olarak bilinmektedir. Oradan gece hareket ve Çardağ,Sarı hasan damları,Şehitli oğlu damları geçildikten sonra Kula’nın-Selendi nahiyesi Yenice Harman yerine gece saat 5 ‘te gelinerek orada yatıldı. Burada tuhaf bir vakanın şahidi oldum. Sivrisinek çok olduğundan uyuyamamış bir nöbetçinin yanına giderek orada bulduğun bir düven tahtasının üstüne yatmıştım. Bir parça uyuduktan sonra yoldan insanların geçtiğini duydum ve kalktım. Nöbette eski evdaddan kalkan delenli Faris Ağa var idi. Yoldan birçok köylü geçiyor ve “ Sabahlar Hayır Olsun!” diyorlardı. Faris Ağa gülüyor ve kızıyordu. Bana dedi ki; -Herifler bizi gavur zannediyor. Çorbacı derlerse o zaman kendilerine söyleyeceğim. Son kafile de geçiyordu. Yine de sabahlar hayır olsun dostum, demesinler mi? Bizim Faris Ağa kızdı. Heriflerle çekişmeye başladı. Bi tabi fena halde bozuldular. Fakat çok durmaya vakit olmadığından ve namaz vakti geldiğinden geçtiler gittiler. Meğer o gün bayram imiş, bizim haberimiz yok.YAĞCI DAĞINDA SON VE KATİ MÜCADEHE KARARI VE AKINCILAR YEMİNİ VE İLK KURBAN Hemen efradı “ At başına!” Yapmış isek de köye gidinceye kadar namaz vakti geçtiğinden bayram namazı kılınamamış ve yalnız köylülerle bayramlaşılmıştı. Bayram olması münasebetiyle bu köyde akşama kadar oturarak akşam üzeri Demirci ‘nin Yağcı Dağındaki Tavak yaylalarına çekildik. Burada müfreze kumandanlarıyla görüşerek askerlerin tasfiye etmeyi düşünüyordum. Ve esasen en ziyade bu tavsiye maksadıyla müfrezeyi ikiye ayırmıştım. Çünkü nizamiye müfreze kumandanları efradı eskisi gibi sıkı bir inzibata almak istiyor, tazyik ediyorlardı. Halbuki vaziyet buna müsait değildi. Zira firar başlamış ve şayanı itimat efrada bile tesir etmişti. Efradın noktayı nazar ve düşündükleri şu idi; -Ordu kalmamış düşman Ankara ‘yı almış artık bir ümit yok. Bizim kumandanlar kendi canlarını kurtarmak için bizi yanlarında tutuyor ve beyhude yere düşmana öldürtüyorlar. Zaten cephane yok, para yok, ekmek yok, sonra kefesin içindeki keklik gibi kıstık kaldık. Nasıl olsa gavur bizi tutacak ve hakaretle bizi öldürecektir. Onun için bir an evvel daha vukuat yapmadan ve kimseye görünmeden silahı saklamalı ve köye usulce gitmeli.Diğer bazı cerbezeliler, uyanıklar da;-Adam sen de burada yaşama imkanı yok, gitmeli gavur köylerinden, gavurcuklardan biraz para almalı ve tebdil-i kıyafetle öteye geçip başının çaresine bakmalı, böyle çetecilikle bu iş sökmez.
İşte bu sözleri yavaş yavaş işitiyordum bazı efrad da bunun tesiri neticesi firar etmişleri. Sarı Memed bu sebeple ayrılmış ve gitmişti. Bunun için yapılacak yalnız bir çare vardı. O da bu gibileri def ve tasfiye etmek. Zira kuvve-i maneviye si, fikri bozuk hedef ve gayesi olmayan insan kalabalığının faydası değil zararı vardır. Onun için kemiyetten ziyade keyfiyete ehemmiyet vermek zarureti görülüyordu. Pehlivan Halil Efe, Mehmed Efe, Hacı Veli Efelere fikrimi söyledim. Halil Efe derhal:-Doğrudur, dedi Hatta ben gelirken bizim Mehmet Ali Çavuş’un da bu fikirde olduğunu bana bazı efrad söylediler dedi.Pehlivan Ağa da;
-Halil, üç günden beri Mehmed Ali efradı kaçırmak için propaganda yapıyor haberin yoktur zannederim, dedi.Bunun üzerine dedim ki:-Mehmed Ali Çavuş un silahı aldım ve def edelim ve hatta diğer şüphelendiğimiz efradı da terhis edelim, dedim.
Hali Efe,Mehmet Ali Çavuş meselesine Fevkalade canı sıkılmış olduğundan müfrezesini topladı ve tahkikata başladı.
Neticede Mehmet Ali çavuşun hakikaten müşevvik ve hain olduğu tahakkuk ettiğinden derhal idam edildi. Bittabi bu idam ve ilk kurban etrafa oldukça tesir etti. Bu üzerine efradı topladık. Dedim ki:-Ey arkadaşlar;sizinle burada,yağcı Dağı’nın bu sakin ve tenha yaylasında açıkça görüşelim. Ve dertleşelim. Pek ala biliyorsunuz ki düşmanın Uşak tan taarruzu üzerine yeni 12 Temmuz 1921 tarihinden beri muhasaradayız.10 günden beri de dağdayız. Ekmek ,su bulamıyor hayvanlarla beraber aç kalıyoruz. Ve bir çok zahmetler çekiyoruz. Şimdiye kadar resmi bir memur ve fakat hakiki ve samimi bir arkadaş gibi sizinle berber bulundum. Bir çok müsademeler yaptık. Çok arkadaş kaybettik. Müşkülata maruz kaldık. Ve hala da kalıyoruz. Acaba ne için;?Vatan ve din için değil mi?Evet vatanımız dinimiz,milletimiz için...Pek ala ne yaptık?Kurtarabildik mi?Hayır....Öyleyse daha çalışacağız demektir. Fakat ne zamana kadar bunu cenab-ı hak bilir. Bence ölünceye kadar çalışmaya mecburuz.Yalnız şimdi bir mesele vardır. Bazı arkadaşlarımın vücudu zayıf ,bazılarının başka mazeretleri olabilir. Bunlar dağlara gezmeye karda yağmurda yatmaya,aç susuz kalmaya dayan amalar,ölürler. İşte bu arkadaşları ben serbest bırakacağım. Onlar düşünsünler ve gitmek isteyenler varsa silah ve cephanelerini bırakarak memleketlerine gitsinler. Bunlara bir şey söylemeye darılmaya hakkımız yoktur. Çünkü bunlar belki yarın düşman eline düşerler de bize daha da fenalık yaparlar. Bizim yerimizi,yolumuzu,yuvamızı,maksadımızı anlamadan gitmeleri münasiptir. Ve katiyen gücenmem.Gitmek istemeyen arkadaşlara gelince madem ki dahilde kaldık. Artık yalnız bir şey düşüneceğiz. O da gavur öldürmek. Vatanı kurtarmak!...Bizim başka düşüncemiz anamız,babamız,karımız,çocuğumuz,olmayacaktır. Binaneleyh ben kendim şahsım itibariyle ordu Sivas’a ,Erzurum’a çekilse bile gitmeyeceğim. Burada düşmanla uğraşacağım. Ve düşmanı denize dökünceye kadar çalışacağım. Ve hiç bir zaman düşmana teslim olmayacağım. Yani;Garbın cebin zalimi,affetmedim seniTürk’üm ve düşmanım sana kalsam da bir kişiDiye büyük bir adamın sözünü tutacağım. Ve bana arkadaşlık yapmak isteyenlerin benim ile beraber dağlarda kalacakları,ayrılmalarını ve söz vermelerini rica edeceğim:Var mı?-Var... var... var...... sesleri ve bu meyanda Pehlivan Ağanın:-Ben ne orduya giderim ,ne de gavura teslim olurum. Dağlar kralıyım.Halil Efe’nin
-Ben 100 sene dağda gezerim ve şehit kardeşim Necip’in bol bol kanını alırım.
Hacı Veli ve Mehmet Efe’nin de:
-Biz erkek oğlu erkeğiz. Gavura teslim olmayız. Diye gür seslerini işitiyordum. Bunun üzerine jandarmalara dedim ki:
-Jandarmalar şimdi serbestsiniz. İsteyenler köylerine,isteyenler benim ile beraber dağa gelebilirler. Köylerine gidecek olanlar silah ve cephanelerini,arkadaşlarına teslim etsinler.
Bu katı hitap karşısında herkesi umumi bir sukut kapladı. Fakat Pehlivan Ağanın:
-Be Hüseyin !Sen gitmek istiyordun,haydi oğlum git silah ve cephaneni Mehmet’e ver!....Demesi üzerine gideceklere cesaret geldi. Ve tasfiye başladı. Bir saat zarfında gidecekler bir tarafa çekilmiş ve bizimle vedalaşmaya müheyya ve mahzun bir halde silahsız duruyorlardı. Derhal içlerine girdim ve dedim ki:
Şimdiye kadar yaptığınız hizmete teşekkür olunur. Mazeretinizden dolayı sizi köylerinize bırakıyoruz. Fakat bizi unutmayınız. Ve bu alçak düşmandan korkmayınız ve elinizden geldiği kadar dağda bize muavenet etmeye çalışınız. Öldüğümüzü işittiğinizde ruhlarımıza birer fatiha okuyunuz. Ve ananıza ,babanıza ,çocuklarınıza bizden selem götürünüz. Vatanın kurtulması için çalışınız ve dua ediniz. Uğurlar olsun!...
Hepsi elimi öpmeye çalışıyor ve ağlayarak pişman oluyor. Ve bizi de ağlatıyorlardı. Bunları gönderdikten sonra etrafı sayarak 150 mevcuttan 110 kişi kalmıştık. Derhal kalanlara
-Sizler mert birer Türk ve Müslüman olduğunuzu ispat ettiniz. Şu kalan cephane ve silahları taksim ediniz. Bu silahlar erkeklere yakışır;Fakat bundan evvel de birer abdest alın ve öyle silah ve cephanelere el sürün;Çünkü bunlar mukaddes ve mübarektir. Dedim. Efrad abdest alırken bende yanımızda olan Mehmet Hocaya Kur’an-ı Kerime el koymak suretiyle etrafa birer birer şu mealde “Gavur öldüreceğime gavurdan başka bir şey düşünmeyeceğime,gavurları denize dökünceye kadar çalışacağıma ,harpten kaçmayacağıma,arkadaşlarıma ihanet etmeyeceğime bila sebep ahaliye zulüm ve tazyik göstermeyip,lutf ile muamele edeceğime ve hiç bir zaman gavura teslim olmayacağıma vallah ve billah yemin ettirmesini söyledim.
(((!)))
|
