YÖRESELİMİZ

BEDDUALAR

Allahın ateşi karnahan dola
Allah kökünü kuruta
Allah sana uyuz vere, kaşınacak tırnak vermeye
Ayakların kırıla kud olasan
Bemurat tahtasına uzanasan
Benden sonra gün görüp sefa sürmeyesen
Bir solukluk olasan Ekmek atlı, sen yaya olasan
Elin ayağın kırıla da yanahan uzana
Gezen dert karnına dolsun
Gidişin olada, dönüşün olmaya
Gözlerine betire aha İtinen alâmete, kurd’unan kıyamete kalasın
O boydan yukarı çıkmayasan
Ocağın bata, kapın kitlene Ölmeye, itmeye, sürünesen
Seni çor tuta
Seni gorbagor olasan
Seni karayola gidesen
Suratahan baba çıka Suya sabuna dokunmadan gidesen
Tandur başlarında kalasan (bakacak kimsen olmaya, başkalarına muhtaç olasan)
Yazın ayrana, kışın yorgana muhtaç olasan
Allah seni bemirat tahtasına uzada
Seni nediyim, ne olsan Toprak başahan ola Umaram Allah'tan Gelin Abuğuna galasan.

SÖZLÜK

» Mini sözlük
Aba : Ana,anne
Ağartı : Süt yoğurt gibi maddelerin genel adı

Ağırsak : Teşinin üstündeki yuvarlak parça
Ahan : İşte
Anık : Yeterince mayalanmamış ekmek hamuru
Bedura : Su kabı, kova
Bibi : Hala

Cameş : Manda
Cılcıbıl : Çıplak
Cıcık : Güzel
Cırnak : Kuşların ayak parmak ucu
Cücük : Küçük yavru civciv
Çar : Bir tür bez çarşaf
Çit : Kadın baş örtüsü
Dadağ : Yemek
Damçı : Damla
Debbe : Bakır su kabı
Eğiş : Demir, tandır karıştırıcı
Eşgere : Açık, alenen
Eze : Teyze
Hereklemek : Bir şeyi tandıra veya güneş altında kurumaya bırakmak
Hetircek : Tandırın üzerine yemek pişirmek için konulan demirden araç
Kahan : Çapa yapma, tarlayı yabancı otlardan temizleme
Kelem : Lahana
Kom : Küçük baş hayvan ahırı
Lüle : Musluk
Lengel : Geniş yayvan bakır kap
Pahar : Çeşme
Pürçüklü : Havuç
Merek : Samanlık
Şaplak : Tokat
Şor : Tuzlu
Şurt : Tandırın kenarı
Tecir : Üzerine kap, kaçak düzmeye yarayan yer
Teşi : Yün eğirmeye yarayan araç
Tegek : Alışkanlık, karakter, ahlak
Tump : Tarlaların kenarındaki yükselti
Vıcı : Çok fazla
Yoşa : Kırmızı toprak, duvarların alt kısmına sürülür
Yuha : Sığ derin olmayan

YEMEKLERİMİZ

Eşki Lahana

Kullanılan malzemeler : 250 gr. parça et veya kavurma , 1 kg. ekşi lahana (salamura) 1 su bardağı bulgur , 2 yemek kaşığı börek yağı , 1 adet kuru soğan (orta) , 1 çay kaşığı kırmızı biber , 2 yemek kaşığı salça (domates) , 1 tutam tuz
Hazırlanışı : Su ile et yaklaşık 20 dk. haşlanır . Önce üzerine bulgur ilave edilerek bir taşım kaynaması sağlanır , sonra küçük küçük doğranmış ekşi lahana ilave edilir . Bir başka kapta soğanlar pembeleşinceye kadar yağ , kırmızı biber , salça karıştırılarak pişirilir . Bu karışım ekşi lahananın içine konulur , kavurma ile pişiriliyorsa bu aşamada ilave edilir ve yaklaşık 45 dakika pişirilir . Bir müddet dinlendirildikten sonra servis yapılır.

Galacoş

Kullanılan malzemeler : 250 gr yeşil mercimek , 200 gr. tereyağı , ½ kg. kıyma , 1 adet soğan (irice) , 2 kaşık salça , 250 gr. gurut (kurutulmuş ayran süzmesi) veya yoğurt süzmesi


Hazırlanışı : Mercimek , et , soğan , salça ve yağ ile birlikte mercimek suyu çekinceye kadar pişirilir . Diğer taraftan gurut veya yoğurt süzmesi sulu bir kıvama gelinceye kadar sıcak suyla ezilerek kaynama noktasına kadar ısıtılır . Kaynamamasına özen gösterilir , kaynama olursa çökelek haline gelir ve kullanılmaz , hazırlanan bu eriyik önceden tabağa doğranan bayat ekmekler üzerine dökülür . Üzerine de bol yağlı mercimek ilave edilerek servise sunulur .

Kesme Çorbası

Kullanılan malzemeler : 200 gr. yeşil mercimek , 1 adet yumurta , 2 yemek kaşığı salça , 1 adet soğan (orta) , 100 gr. yağ , 1 su bardağı un , yeterince su , tuz , dargın (istenirse)


Hazırlanışı : Un içerisine su , tuz , yumurta konularak bir hamur yorulur , biraz bekledikten sonra hamur açılır , makarna gibi ince ince kesilir . Diğer taraftan mercimek iyice pişirilip doğranan soğan yağla pembeleştirilir . Dargın , salça , su katılır üzerine mercimek ilave edilir kaynatılır , üzerine kesilen çorbalık hamurlar karıştırılır . Birkaç taşım kaynatıldıktan sonra servis yapılır .

Lor Dolması

Kullanılan malzemeler : 1 kg. taze lor (çökelek) , 1 su bardağı bulgur , 2 adet yumurta , 1 su bardağı süt kaymağı , 4 kaşık tereyağı , dargın , 1 kg pancar yaprağı veya evelik , 1 deste taze soğan (kuru soğanda olabilir) , tuz


Hazırlanışı : Yapraklar yumuşaması için kaynar suda bir taşım haşlanır . Taze lor içerisine yumurta , süt kaynağı , haşlanmış bulgur , ince doğranmış taze soğan , sıkılarak yaprağa sarılır . Yağlanmış tepsiye düzgün bir şekilde dizilir üzerine yarım su bardağı su veya süt ilave edilerek orta sıcaklıktaki fırında pişirilir . Servis yaparken üzerine eritilmiş tereyağı dökülür .

Tel Helvası

Kullanılan malzemeler : 250 gram tereyağı, 3 su bardağı un , 1 kg. toz şeker , 1 adet limon

Hazırlanışı : 1 kg. şekere , 2 su bardağı su konulup kaynatılır . Üzerine bir miktar limon sıkılır . Şeker hafif kırmızı renge gelince bir kaşık kadar bu şekerli sudan soğuk su içine dökülür , katı hale (ağda) gelirse helvanın ağdası olmuş demektir . 250 gram yağla kavrulan un büyükçe bir tepsi içinde soğutulur , soğutulan ağda beyaz bir renk alıncaya kadar yoğrulur sonra iki ucu birleştirilerek simit şekline getirilir tepsideki soğutulmuş , kavrulmuş un içersine konulur üzerine kavrulmuş un dökülür ve 3 - 4 kişi tarafından kenarlara doğru çekilerek halka büyütülür . Bu halka ikiye katlanarak tekrar aynı işlem yapılır , katlar incelinceye kadar çekilir , tel tel olan katlar kopartılarak servis yapılır .

Yalancı Dolma

Kullanılan malzemeler : ½ kg. lahana yaprağı , 2 su bardağı bulgur , 250 gr. parça et veya kavurma , 2 yemek kaşığı salça ,150 gr. tereyağı , 2 çorba kaşığı un , 1 adet kuru soğan (büyük) , tuz ve kırmızı biber


Hazırlanışı : Önce bulgur , pilav gibi pişirilir , lahana yaprakları ise sıcak su ile haşlanır , pişirilmiş bulgur içerisine 2 çorba kaşığı un karıştırılır , dolma iç hazırlanarak yapraklara sarılır . Başka bir kapta soğan pembeleşinceye kadar kızartılır üzerine parça etler eklenerek pişirilir , sonra dolmalar eklenir , kavurma ile pişiriliyorsa dolma ile birlikte kavurmalar konulur , 2 bardak su konularak birkaç taşım pişirilir .

Tatlı Çorbası

Kullanılan malzemeler : kg. kurutulmuş kuşburnu veya ½ kg. kuşburnu marmeladı , 100 gr. kuru üzüm , 1,5 kg. toz şeker , ½ kg. yarma (gendime) , 100 gr. incir (istenirse) , 100 gr. kuru fasulye , 100 gr. kayısı , 100 gr. erik (istenirse) , 250 gr. fındık , 1 su bardağı un ve tuz .


Hazırlanışı : Kuşburnu iyice pişirilerek ezilir önce süzgeçten sonra elekten geçirilerek süzülür . Başka bir kapta iyice pişirilen yarma ve önceden pişirilen fasulye süzülen suya katılır , un su ile karıştırılarak bulamaç halinde üzerine ilave edilir bir taşım kaynatılır . Başka kapta diğer malzemeler (kayısı , üzüm , erik , incir) pişirilerek şekerle birlikte karışıma ilave edilir ve bir taşım kaynadıktan sonra , soğumaya bırakılır . İyice soğutulan tatlı çorba üzerine fındık serpilerek servis yapılır .

Süt Böreği

Kullanılan malzemeler : 1 su bardağı süt veya yoğurt , 1 su bardağı su , 1 su bardağı tereyağı , 3 adet yumurta , 250 gram kavrulmuş fındık , 3 su bardağı süt


( Şerbet için : 2 su bardağı toz şeker , 1 çay kaşığı karbonat , yeterince un )


Hazırlanışı : Yumurta , bir su bardağı süt veya yoğurt , su , karbonat ve tereyağı karıştırılır . Üzerine un ilave edilerek baklava hamuru gibi bir hamur yapılır . 14 - 15 parçaya ayrılıp 15 dakika kadar dinlendirilir , ince olarak açılan yufkalar yağlanmış tepsiye teker teker dizilir . Her üç dört yufka arasına dövülmüş fındık serpilir. Bu şekilde bütün hamur bitinceye kadar yufkalar açılıp tepsiye serilir . Yufkanın açılması tamamlandıktan sonra istenilen şekilde kesilerek üzerine biraz tereyağı dökülür ve orta sıcaklıkta bir fırında hamur pembeleşinceye kadar pişirilir . Kızarmış börek fırından çıktıktan sonra , pişirilmiş süt üzerine ilave edilerek tadı ayarlandıktan sonra elde edilen süt şerbeti ılık olarak üzerine dökülür .


Sunum : Süt şerbeti döküldükten sonra bekletilmeden ılık olarak servis yapılır .

GİYSİLER

ERKEK GİYSİSİ

Başta : Eskiden başlarına "KEÇE KÜLAH , FES EBANİYE" adı verilen bir başlık örten Bayburtlu erkekler daha sonra Cumhuriyetle beraber bu özelliklerini bırakmışlardır . Bugün halk oyunlarında yer alan gençler başları açık olarak oyunlarını sergilerler .Gövdede : İçte köynek , üzerinde özel olarak yaptırılmış içlik giyilirdi. İçliğin üzerinde kapaklı "GEZEKİ" (Çuha) bulunurdu . Bu kıyafetin üç cebi vardır , göğüs hizasında bir , altta yanda iki olmak üzere . Gezeki’yi bilhassa ekonomik durumu iyi olanlar giyerlerdi. Gezek’in düğmeleri süslü , kol ağızları ayrıca kaytanlı olurdu . Gençler bellerine Keşmir ve Trablus kuşak bağlarlardı . (Bu kuşaklar , geldiği yörelerin adıyla anılır ancak Bayburt’ta dokunurdu . ) Kuşağın üzerinden ayrıca bir kemer bağlanırdı . Bu da kuşak gibi koyun yününden dokunurdu . Yaşlılar horasan ve lahuri kuşak bağlar , üzerine silahlık takarlardı . Bu silahlık deriden yapılırdı .

Bayburt erkekleri gençlik çağlarında "1GÜNGÖRMEZ" tabir edilen , yanlarında kaytanlı ön ve arkası bir olan ağlı parçaları topuğa kadar uzanan bir elbise giyerlerdi .Güngörmez’in bir kısmı uçkurlu ve kaytansız olduğundan buna "ŞALVAR" da denirdi . Ayrıca Zıvga denilen topuktan dize kadar üç veya dört körüklü , boğumlu giyimler çok makbuldü . Bunların paçaları üç veya dört parmak kalınlığında kaytandan işlemeli olurdu .


Ayakta : Yünden örülmüş çorap giyen Bayburtlu erkekler , çarık hasıl , çapula ve yemeni gibi kösele ve deriden yapılmış ayakkabı giyerlerdi.


KADIN GİYSİSİ

Başta : Eski Bayburtlu kadınlar başlarına "TEPELİK" takarlardı . Özellikle maddi durumu yerinde olan ailelerde bu tepelikler altınlarla süslenirdi . Yine kadınlar , başlarına çevresi "ÇIRNAKÇA" tabir edilen oyalı pullu bir yazma diğer adıyla çit örterlerdi . Bunlar muhtelif renklerde olurdu .
Gövdede : İçte köynek , onun üzerine işlik ve üç etek veya bindallı , alta şalvar giyerlerdi . Üç eteğin üzerine hırkaya benzer koyun yününden örme "DELME" diye tabir edilen bir giysi giyerlerdi . Üç etek elbisenin yakası açık olduğunda göğsü ve iç çamaşırı örtmek için bir önlük giyilirdi . Kumaştan yapılan bu önlük boyundan bağlanarak , delmenin altından göğüs üzerine kadar inerdi . Üç etek üzerine uç kısmı arkaya sarkık , üçgen teşkil eden , elde dokunmuş bir kuşak sarılırdı . Bu horasan kuşağı Keşmir veya Lahuri şalı olurdu . Ayrıca üç etek üzerine peştamal de bağlanırdı


Ayakta : Kadınlar ayaklarına çarık giyerlerdi . Ekonomik durumu iyi olanlar "KALLOŞ POTİN" giyerlerdi.