|
OLYMPIA, OLİMPİYATLAR, ZEUS TAPINAĞI, Dünyanın yedi harikasından biri ZEUS HEYKELİ
Yunanistan'ı istila eden Dorlar, Myken kökenli tanrılardan bazılarını kabul edip bazılarını tasfiye ettiler. Yani kendi dini sistemlerini bölgeye getirdiler. Bu sistemle Olymphos Dağının tanrı ve tanrıçaları ortaya çıktı. Bunlar zamanla tüm yunanistan'da kabul görerek resmi tanrıları oldu. Olimphia kentinde, VII. yy.da bu tanrılardan Zeus adına olimpiyat oyunları düzenlenmeye başladı. Olimpiyatlar, her yıl ağustos ayında, dolunayın görülmesiyle başlardı. Beş gün sürerdi. Sporcular çıplak yarıştıkları için, kadınların seyretmeleri kesinlikle yasaktı.
Önceleri bir koruluk bir tanrıya adanırdı. Olymphia kentinde de Zeus'a adanmış bir koruluk vardı. Bu koruluk Dorlarda önce, dönemin toprak tanrıçası Rheia/Rhea adanmıştı.
Tanrılar koruluktan çıkıp tapınaklara geçince, Bu kentte de Zeus Tapınağı yapıldı.
Olymphia Zeus Tapınağı, MÖ. 456'da tamamlandı. Yapımı on yıl sürdü. Elis'li mimar Libon tarafından tasarlandı. Eleanlar'ın savaşlarda elde ettikleri ganimetlerle finansı sağlandı.
Dor stilinde inşa edildi. 13x6 , 34 sütun üzerinde yükseliyordu. Sütunların çapı; 2.2 m. Boyları 10.4 m. idi. Tavanı Pentel mermerleriyle döşenmişdi. Çatısını 102 adet, mermerden yapılmış, aslan başlı çörten (su oluğu) süslüyordu. Taınağın doğusundaki alınlıkta; Zeus'un, Pelops ile Oinomaos arasındaki araba yarışının hazırlıkları yönetişi, batı alınlıkta; Lapitlerle Sentorlar arasındaki savaşların kabartmaları yer alıyordu. Akroterleri, bronz üç ayaklardan oluşuyordu. Frizlerinde, Herakles'in 12 işi izleniyordu.
Zeus Heykeli; altın ve fildişin yapılı heykel, 13 m. yüksekliğinde ve tahta oturur şekildedir. Dünyanın yedi harikasında biridir. Heykeltıraş Pheidias tarafından yapıldı. Heykeli yaptığı atölye, tapınağın yanında halen görülür.
Heykelin önünde görüntüsünü yansıtacak dikdörtgen bir havuz yapılmıştı. Havuz, fildişinin çatlamasını da önlemesi için zeytinyağıyla dolduruluyordu.
Roma İmparatoru Caligula, İS. 40 yılında heykeli Roma^ya taşımak istedi. İşçiler çalışırken, heykelden boğuk kahkahalar yükselince işçiler korkup kaçtı. (İçindeki ahşap iskeleti çatırdamış olmalı)
İS. Sonra 4. yy. da Konstantinopolis/ İstanbul'a saraya getirildi. İS. 475 yılında ki büyük yangının kurbanı oldu.
Pausinias'ın İS. 2. yy. da yazdığı "Yunanistan'ın Tasviri" adlı kitaptan:
";Tanrı tahtın üzerinde oturuyor. Altı ve fildişinden yapılmış. Başında zeytin dallarından taç var. Sağ elinde yine altın ve fildişinden zafer figürü. Sol elinde, ustalıkla işlenmiş metal bir asa. Asanın tepesinde tünemiş bir kartal. Tanrının sandaletleri, hayvan figürleri ve zambaklarla bezeli giysisi altından. Taht altın, değerli taşlar, abanoz ve fildişiyle, oyma ve boyalı figürlerle bezeli. Devasa ölçüleri, izleyenlerin üzerinde bıraktığı etkiden çok uzak."
Dünyada ilk kez Sidon'lu Antipatros, kendi çağında var olan yedi anıtı " Dünyanın yedi harikası " olarak adlandırmıştır
Hepimiz dünyanın yedi harikası diye bir konseptin varlığının farkında olsak da pek azımız yedi harikayı bir çırpıda sayabilir.
Dünyanın yedi harikası M.Ö 2.yy.'da seçildi.
Böyle bir sıralama yapma düşüncesi ilk olarak M.Ö 5.yy.'da Herodot'un tarihçesinde geçti. Bir süre sonra Yunanlı tarihçiler o zamanların en büyük abidelerini seçtiler. İskenderiye Kütüphanesi'nin baş kütüphanecisi Finikeli Callimachus (M.Ö. 305 - M.Ö. 240) "Dünyadaki Harikaların Bir Listesi" adlı eserini bu dönemde yazdı. Bu liste hakkında tüm bildiğimiz, sadece bu başlık. Çünkü kitap İskenderiye Kütüphanesi'yle beraber kül olmuş durumda. Liste, eski çağın muhteşem yedi yapıtını karşılaştırıyordu.
Günümüzde arkeolojik kazılar bu harikaların gizemine biraz açıklık getirebiliyor. Yapanlar için bu harikalar, dinin, mitolojinin, sanatın, gücün ve bilimin birer simgeleriydi. Bizim için ise yedi harika, insanoğlunun çevresini değiştirme ve muhteşem yapılar yapabilme yeteneklerinin bir simgesi.
KEOPS PİRAMİDİ
Sanıldığının aksine 3 piramidin hepsi dünyanın yedi harikası listesine dahil değil. Piramitlerden sadece Keops Piramidi bu listeye girdi. Keops Piramidi aynı zamanda dünyanın yedi harikasından günümüze dek ayakta kalabilmiş tek yapı. Piramit 4. Hanedanlık zamanında M.Ö. 2560 yılında Firavun Khufu (Keops) tarafından yaptırıldı. Keops Piramidi'nin yapımının 20 yılı aştığı sanılıyor. Piramit yapıldığında 145.75m yüksekliğindeydi. Yapıldığından itibaren 43 yüz yıl boyunca da dünyadaki en uzun yapı olarak kayıtlara geçti.
ZEUS HEYKELİ
Zeus Heykeli M. Ö 450 yıllarında Olympia'da yapıldı. Heykel, adına olimpiyat oyunları düzenlenilen, Yunanlıların en büyük tanrısı Zeus için yapılmıştı. Zeus Heykeli bir tahta iskelet üzerine altın ve fildişi metal parçaların yerleştirilmesiyle yapılmıştı. Heykel tapınağa ancak sığabiliyordu, öyle ki Zeus ayağa kalksa tapınağın tavanı yıkılacakmış gibi bir hava veriyordu. Heykelin oturtulduğu taban 6.5m. genişliğinde ve 1m. yüksekliğinde, heykelin kendisi ise 13m yüksekliğindeydi. Olimpiyat oyunları 391 yılında Theodosius I tarafından putperestlik olarak suçlanıp sona erdirilince, Zeus Tapınağı da kapatıldı. Heykel zengin Yunanlılar tarafından Constantinople'e taşınmıştı ve orada 462 yılındaki büyük yangında yok olana dek kaldı.
ARTEMİS TAPINAĞI
Artemis Tapınağı M.Ö. 550 yılında Efes antik kentinde yapıldı. Tamamiyle mermerden oluşuyordu. Lidya kralı Croesus tarafından yaptırılan yapı, Yunan mimar Chersiphron tarafından tasarlanmıştı ve dönemin en büyük heykeltıraşları Pheidias, Polycleitus, Kresilas ve Phradmon tarafından yapılmış olan bronz heykellerle süslenmişti. Tapınak hem bir pazaryeri, hem de bir dini müessese olarak kullanılıyordu. Artemis Tapınağı M. Ö. 21 Temmuz 356 yılında adını ölümsüzleştirmek isteyen ve ne yazık ki bunu başaran Herostratus adlı biri tarafından yakıldı. İşin ilginç yanı, aynı gece Büyük İskender doğdu. Hatta bu olaydan bir zaman sonra Anadolu'yu fethettiğinde Artemis Tapınağı'nın yeniden yapılmasına yardım etti.
RODOS HEYKELİ
Yapılışından yok oluşuna kadar yalnızca 56 yıl geçmesine rağmen, Rodos Heykeli dünyanın yedi harikasından biri olmayı başardı. Rodos Heykeli yapıldığında sadece devasa bir heykel değildi. Heykel Rodos adasındaki insanlar için beraberliğin bir simgesiydi. Rodos Heykeli'nin yapılması tam 12 yıl aldı ve M. Ö. 282 yılında bitirildi. Heykel yaklaşık 33 m. boyundaydı; demir ve taşla desteklenmiş bronzdan oluşuyordu. Liman girişinde bulunan heykel M.Ö. 226 yılında bir deprem sonucunda en zayıf noktası olan dizinden kırıldı. Rodoslular, Firavun Ptolemy III Eurgetes'den restorasyon için yardım teklifi aldılarsa da, bir kahine başvuruldu ve yardım reddedildi. Neredeyse 1000 yıl boyunca heykel harabe halinde kaldı. 654 yılında Araplar Rodos'u istila ettiler. Heykelden kalanları Suriyeli bir Yahudi'ye sattılar. Söylenildiğine göre bütün parçaları Suriye'ye 900 tane devenin sırtında taşınmış.
MAUSOLEUM
Mausoleum, Kral Mausollos için karısı ve kız kardeşi tarafından yaptırılmış bir mezar. Bodrum içinde yapılmış ve yapımı M.Ö. 350 yılında tamamlanmış. Tabanın üstünde kenarları heykellerle süslenmiş basamaklı bir podyum bulunuyordu. Altınla süslü su mermerinden yapılmış lahit ve mezar odası, podyumun üstünde bulunuyordu ve iyonya tarzı kolonlarla çevrilmişti. Sıra sütunlar, yine heykellerle süslenmiş bir piramit çatıyı destekliyordu. Dört tane savaş arabasıyla çekilen bir savaş arabası heykeli ise piramidin tavanını donatıyordu. Mausoleum'un toplam yüksekliği 45 m. idi. Mausoleum'un her tarafındaki 4 heykelin her birini bir heykeltıraş yapmıştı. Bu heykeller, tanrıların değil de insanlar ve hayvanların heykelleri olmasından dolayı tarihte özel birer yer tutarlar. 16 yüzyıl boyunca Mausoleum iyi bir durumda korundu. 15.yy da Haçlı Seferleri sırasında St.John şövalyeleri bölgeye geldiler ve bugün Bodrum Kalesi olarak geçen büyük bir kale yaptılar. Bu kalenin yapımında Mausoleum'un nerdeyse bütün taşları kullanıldı.
İSKENDERİYE FENERİ
Büyük İskender'in ölümünden sonra kumandanı Ptolemy Soter, Mısır civarında güçlendi ve İskenderiye'yi kendine başkent yaptı. Kent kıyısında Faros isimli bir ada bulunuyordu. Bu adaya bir fener kulesi yapılmak istendi. Yapı, Euclid'in bir çağdaşı olan Sostratus tarafından İskenderiye Kütüphanesi'nde tasarlandı. 117 m. boyundaki Fener'in en gizemli yanı aynasıydı. Bu aynanın yansıttığı ışık gece yaklaşık 50 km. mesafeden görülebiliyordu. Araplar Mısır'ı fethettiklerinde İskenderiye'ye hayran oldular. Ama stratejik açıdan başkentlerini Kahire'ye kaydırdılar. Fener depremlerden epey zarar gördü ve 1480 yılında Memlüklüler tarafından şehri korumak için yapılan bir kalede malzemeleri kullanılmak üzere yıkıldı.
BABİLİN ASMA BAHÇELERİ
Yunanlı coğrafyacı Strabo'nun M.Ö. 1. yy.'daki tanımlamasına göre, bahçeler birbiri üzerinde yükselen kübik direklerden oluşuyordu. Bunların içleri çukurdu ve büyük bitkilerin ve ağaçların yetişebilmesi için toprakla doldurulmuştu. Kubbeler, sütunlar ve taraçalar pişmiş tuğla ve asfalttan yapılmıştı. Yüksekteki bahçeleri sulamak için Fırat nehrinden zincir pompalarla su yukarılara çıkarılıyordu. Bu şekilde üst seviyelere taşınan su, bahçeleri sulayarak teraslardan aşağıya doğru akıyordu. Bahçeler Nebuchadnezzar'ın sıla hasreti çeken karısı Amyitis'i neşelendirmek için yapılmıştı. Amytis, Medes Kralı'nın kızıydı ve iki ülkenin müttefik olması amacıyla Nebuchadnezzar ile evlendirilmişti. Onun geldiği ülke yeşil, engebeli ve dağlıktı. Mezopotamya'nın bu dümdüz ve sıcak ortamı onu depresyona itmişti. Kral, karısının sıla hasretini gidermek için onun memleketinin bir benzerini yapmaya karar verdi. Yapay dağlar ve suların akacağı büyük teraslar yaptırdı.
KONSİL TOPLANTILARI
1. İznik (Nikaia) 325
2. İstanbul (Konstantinopolis) 381
3. Efes (Ephesus) 431
4. Khalkedon 450-457
5. İstanbul II(Konstantinopolis) 553
6. İstanbul III (Konstantinopolis) 680-681
7. İznik II (Nikaia) 787
TÜRKİYEDEKİ ROMA ÇAĞI AKUADÜKLERİ
1. Ahat Köy - AKMONIA (Greek / Roman) -weber1905 -fahlbusch1982
2. Doganyurt - ALABANDA -özis1991 -bean1971 -ozis1995
3. Karpuziu/Demircideresi - ALEXANDRIA ad Latmum / ALINDA (in Caria) -pecs -pecs-image -bean1971
4. Amasya - AMASEIA (2x) -merckel1899 -gregoire1910 -nicholson1993
5. Anavarza Kalesi - ANAZARBOS in Cilicia -merckel1899 -hellenkemper1986 -hild1990 -talbert2000
6. near Myra -ANDRIAKE -chanson2000 -murphy&mengel2000
7. Eski Anamur - ANEMURION (2x) -merckel1899 -hild1990
8. Aliagaçiftligi - ANTIOCHIA (ad Meandrum)(Greek) -weber1904 -wikander2000p646
9. Harbiye->Antakya - DAPHNE->ANTIOCHIA (on the Orontes) -chowen1956 -downy1961 -lassus1983 -wilson1996 -wikander2000p587n53 -talbert2000
10. Yalvaç - ANTIOCHIA (in Pisidia)(2x)(Greek/Roman?) -weber1904 -fahlbusch1982 -belke1990 -owens1997
11. Eski Stanbul - ANTIGONEIA/ALEXANDRIA TROAS (role of Herodes Atticus) -merckel1899 -stephens1985a -wilson1996 -leveau1991 -cook1973
12. Dinar - APAMEA / KIBOTOS (Greek/Roman?) -weber1904 -fahlbusch1982 -belke1990
13. Geyre - APHRODIDIAS -weber1904 -robert1954 -ozis1995 -talbert2000
14. Aspendos - ASPENDUS (incl. siphon) -eaa1958 -front2p174 -ward-perkins1955 -fahlbusch1982 -hodge1992p428 -ozis1995 -grewe1998 -kessener2000 -talbert2000
15. Uçkapi - ARIASSOS -mitchel1990
16. Çölkayagi - BALBOURA (inscription only) -naour1978
17. Sulmenli - BLAUNDOS (Greek/Roman) -weber1905 -fahlbusch1982
18. Kizkalesi (Gorgos) - CORYCUS / KORYKOS -hild1990 -hodge1992p417n29 -ozis1995 -grewe1998 -talbert2000
19. Girme - CREMNA -mitchell1988 -owens1991
20. Uzuncaburç - DIOCAESAREA -hild1990 -ozis1995 -talbert2000
21. Isikli - EUMENEIA (insciption only?) -belke1990 -mama IV.333
22. Selçuk - EPHESUS (incl Greek siphon)(Aqua Troessitica, Aqua Iulia and other) -jordanides1905 -eaa1958 -wissowa suppl12col1604 -fahlbusch1982 -tölle1990p46 -wikander2000p593 -front2p180 -adam1984p265 -ozis1995
23. Gözene - EPIPHANEIA (2x) -heberdy1896 -hellenkemper1986 -hild1990 -talbert2000
24. Foca -PHOCAEA -ozis1995
25. near Ovacik - GERGA -ozis1995
26. Eregli - HERACLEA -hoepfner1966
27. Pamukkale - HIERAPOLIS -ozis1995
28. Bodrun Kalesi - KASTABALA / HIERAPOLIS -hild1990
29. Troia - ILIUM -cook1973 -talbert2000
30. Asinkalesi -IASOS -tomasello1991 -wilson1996 -tölle1990 -ozis1995
31. Muttalip Höyügü - KATABOLOS / MOUTLOUBAKE -hellenkemper1986 -hild1990
32. Istanbul (Aqua Hadriana) - CONSTANTINOPOLIS/BYZANTIUM -dalman1933 -cecen1992 -muller1977 -talbert2000
33. Istanbul (Valens Aqueduct) - CONSTANTINOPOLIS/BYZANTIUM -dalman1933 -dirimtekin1959 -cecen1992 -crow1998 -bono2001 -aw2002p108
34. Istanbul (Aqueduct of Theodosius) - CONSTANTINOPOLIS / BYZANTIUM -dalman1933 -dirimtekin1959 -cecen1992 -ozis1995 -talbert2000
35. Dagpazari - KOROPISSOS -hild1990
36. Eski Hisar -LAODICEA ad Lycum -weber1898,1904 -front3p133 -fahlbusch1982 -belke1990 -tölle1990 -hodge1992p444n37 -thlit -ozis1995 -talbert2000 -aw2001p416
37. Manisa - MAGNESIA AD SIPLUM (Greek/Roman?) -weber1905 -fahlbusch1982 -wikander2000p43
38. Lara Manastir - MAGYDOS -bean1968
39. Manavgat - MANAVA -tölle1990
40. Yeniköy - METROLPOLIS -weber1904
41. Milete - MILETUS -wikander2000p624 -ozis1995
42. Yakapinar - MOPS(O)UESTIA -hellenkemper1986 -hild1990
43. Milas - MYLASA -smith1976
44. Demre - MYRA -french1993 -talbert2000
45. Sultanhisar - NYSA / ATHUMBRA -ozis1995
46. Izmit (2x) - NICOMEDIA (unfinished?)(letter of Plinius) -merckel1899 -wikander2000p57n16 -hodge1992p389n5 -talbert2000 -wilson1996 -leveau 1991 -sahin1974
47. Incealiler - OENOANDA -stenton1986 -talbert2000 -wilson2000 -hodge1992p409n29,418n38
48. Koruma - OLBIA am Pontus -tölle1990
49. Ugra/Ura - OLBA -mama III -hild1990 -tölle1990p68 -ozis1995 -talbert2000
50. Gelemis -PATARA / ARSINOE (Greek & Roman)(Greek siphon) -merckel1899 -montauzan1908 -eaa1958 -fahlbusch1982 -stenton1986 -tölle1990p66 -hodge1992p419n38 -ozis1995 -wikander2000p43 -talbert2000
51. Aksu (2x) - PERGE -merckel1899 -front2p193 -eaa1958 -ozis1995 -wikander2000p59
52. Bergama/Pergamum/Kaikos - PERGAMON -wikander2000p50,634 -front2p22 -garbrecht1983 -ozis1995
53. Bergama/Pergamum/Madradag - PERGAMON -wikander2000p50,634 -garbrecht1983 -front2p22 -ozis1995
54. Bergama/Pergamum/Selinis - PERGAMON -wikander2000p634 -garbrecht1983 -ozis1995
55. Bergama/Pergamum/Aksu - PERGAMON -wikander2000p634 -garbrecht1983 -ozis1995
56. Ballihisar - PESSINOUS -vermeulen1994
57. Tekirova - PHASELIS -bean1968 -schafer1981
58. Alasehir - PHILADELPHEIA (Greek) -weber1905 -wikander2000p646
59. Viransehir - POMPEIUPOLIS -hild1990
60. Güllübahce - PRIENE (Greek & Roman) - MANISA -wissowa suppl9col1191 -ozis1995 -tölle1990p102 -wikander2000p470 -chanson2000 -talbert2000
61. Konuralp - PRUSIAS ad Hypium -ameling1985
62. Sülün - PRYMNESSOS - weber1905
63. Uluçinar - R(H)OSOS -hild1990 and/or Kislacay Köy - hellenkemper1986
64. SAGALASSOS (Greek & Roman)(2-4x) -waelkens1990
65. Salihli - SARDIS -wissowa1978
66. Samsat - SAMOSATA -sinclair1990 -ozis1995 -talbert2000
67. Ayes - ELAIOUSSE / SEBASTE -hellenkemper1986 -hild1990 -hodge1992p417n29 -ozis1995
68. Silifke - SELEUCIA (ad Calycadnum) -merckel1899
69. Cevlik - SELEUKEIA PIERIA -ozis1995
70. Zerk - SELGE -bean1968
71. Kale Tepe - SELINOUS - hild1990
72. Selimiye - SIDE -hodge1992p107 -wikander2000p25 -eaa1958 -front2p218 -mansel1963 -bean1968 -fahlbusch1982 -gorys1987 -grewe1994,1998 -ozis1995 -talbert2000
73. Sinop - SINOPE (+ letters Traianus <-> Plinius) -merckel1899 -fabre1992 -eaa1958
74. Izmir - SMYRNA (Ak Punár and Kará Punár)(Greek&Roman) -weber1899 -eaa1958 -wissowa vol3.A1col754 -petzl1987 -tölle1990 -hodge1992p136 -talbert2000 -wikander2000p646
75. Güllük Dag - TERMESSOS (in Pamphylia) -merckel1899 -tölle1990
76. Meryamlik - San Thekla Mons -mama III -hild1990 -talbert2000
77. Akhisar - THYATEIRA -weber1905 -petzl1976
78. Aydin - TRALLES/SELEUCEIA (ad MAEANDRUM) (Greek/Roman) -weber1904 -papaconstantinou1909 -fahlbusch1982 -wikander2000p43
79. Boli - TRAPEZOPOLIS (Greek/Roman?) -weber1904 -fahlbusch1982 -belke1990
80. Kemerhisar -TYANA (Greek/Roman?) -merckel1899 -hild1981 -fahlbusch1982 -talbert2000 -berges2002
Aquadükler le ilgili daha fazla bilgi için aşagıdaki adrese tıklayınız
http://www.romanaqueducts.info/siphons/siphons.htm
|