Prof. Dr. M. Oğuz Güç, 30.07.2001
Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi

   Besni'de yetişen bazı üzümlerin adları

  1. Tahannebi: Tilhani de denir. Mevsimin ilk kemale eren beyaz üBesni üzümüzümüdür.

  2. Kara Üzüm: Sergi Karası da denir.

  3. Ekşi Kara: Yuvarlak taneleri vardır.

  4. Yörük Karası: Yivrik Kara veya Terazi Üzümü de denir. Kekre lezzettedir. Uçları sivridir.

  5. Tosbağa Karası: Kötü Kara denir. Makbul değildir.

  6. Kilis Karası: Horoz karası da denir. Kırmızı üzümlerin en makbul olanıdır.

  7. Kabarcık: Yuvarlak taneli beyaz üzümdür.

  8. Tosbağa Kabarcığı: Kilis kabarcığı da denir. Kabuğu çok serttir. Önemsenmez.

  9. Hıyami Kabarcık: Taneleri çok iri olup sofralıktır.

  10. Bertiz Kabarcık: En son olgunlaşan ve hava koşullarına en dayanıklı üzümdür.

  11. Hatun Parmağı: Beyzi, sivri ve iridir.

  12. Tümtümü:

  13. Kara Azez: Taneleri çok sıktır. Pekmezi iyi olur.

  14. Saçak Azezi: Taneleri daha seyrektir.

  15. Horoz Yüreği: Makbul değildir

  16. övezi: Beyaz üzümdür, beyzi-yuvarlak tanelidir.

  17. Besni Ağ Üzümü

  18. Muhammediye: İnce kabukludur, Besni Ağ Üzümüne benzer.

  19. Künefi: Yuvarlak taneli pembe renklidir. Uzun yolculuğa dayanır.

  20. Havama: öküzgözü de denir.

  21. Ak Besni: Beyaz, kalın ve çok uzun tanelidir.

  22. Sarı Besni: Sarı, kalın ve çok uzun tanelidir.

  23. Nebidede: Peygamber Üzümü veya Dımışkı (Şam=Damascus) da denir. Kurutulur.

  24. Dökülgen: Helvacı Üzümü de denir. Ufak, beyzi tanelidir. Pekmez ve şire bundan yapılır.

  25. Kuş Üzümü: Beyaz, ufak taneli, çekirdeksizdir.

  26. Ariş Üzümü: Beyaz, asma üzümüdür.

  27. Yediveren: Kırmızı asma üzümüdür.

  28. Devegözü: Maya (dişi deve) Gözü de denir.

  29. Tilki Üzümü: Çok çabuk olgunlaşır.

  30. Serpene Kıran: Beyazdır. Şeklen Dökülgen ile Muhammediye arasındadır.

  31. Kızlar Tahtası: Muhammediyeye benzer.

  32. Urumu:

  33. Keçi Memesi: Sivri tanelidir.

  34. Şam Kabarcığı:

  35. İhtiyar Çökerten:

  36. Hönüsü: (Humusi=Kırmızımsı) Kara ile mor renk arasında, iri, beyzi tanelidir.

  37. Kırmızı Hönüsü: İlk yetişen hönüsü çeşididir.

  38. Mahra Başı: Beyaz renktedir. Hönüsüye benzer.

  39. Ak Hönüsü:

  40. Bap Hönüsüsü:

  41. Kökükara:

[ Geri Dön: Ana Sayfa ]

Besni'de Üzüm Çeşitleri

ÜZÜM ADI

ÖZELLİKLERİ

YETİŞTİĞİ AY

Ağ üzüm: Çeşitleri  (Ballı boz , çilli boz)

 ince kabuklu , beyaz dayanıksız  çok lezzetli , Sofralık üzüm

Sonbaharda yetişir Mevsiminde bulunur

Serpene kıran

Beyaz  sofralık üzüm

Ağustos ’da yetişir Mevsiminde bulunur

Kızlar tahtası

Beyaz sofralık üzüm

Sonbaharda yetişir Mevsiminde bulunur

Peygamber üzümü

Sofralık ve kurutmalık Dayanıksız Beyaz iri uzun taneli üzüm.

Haziran sonu temmuz başında yetişir. Mevsiminde ve kuru olarak her zaman bulunur.

Çınar Yaprağı

Sofralık ve kurutmalık Beyaz taneli üzüm

Temmuz sonunda yetişir cinsi tükenmiştir.

Gurnuk

Siyah ve beyaz taneli kurutmalık üzüm

Temmuz sonunda yetişir kuru olarak her zaman bulunur.

Koreş:Çeşitleri (sarı koreş ,patlak koreş)

Sofralık ve şirelik sarı ve yeşil üzüm

Temmuz sonunda yetişir.Mevsiminde bulunur.

Anebi

Erkenci beyaz taneli dayanıksız beyaz üzüm

Haziran sonunda yetişir mevsiminde bulunur.

Tümbü

Mor siyah , sofralık ve şaraplık üzüm

Sonbaharda yetişir mevsiminde bulunur.

Şeffafi

Tam siyah sofralık  lezzetli bir üzüm

Son baharda yetişir cinsi tükenmiştir.

Alaça

Siyah ufak taneli çok erkenci bir üzüm sofralık

Haziranda yetişir cinsi tükenmiştir.

Kızılgarzi

Kırmızı pembe sofralık

Sonbaharda yetişir mevsiminde bulunur.

Kırmızı Üzüm

Kırmızı sert , şirelik üzüm

Sonbaharda yetişir. cinsi tükenmiştir.

Hunisi

Siyah şaraplık üzüm

Sonbaharda yetişir. mevsiminde bulunur.

Kuzilgan

Açık kırmızı taneleri iri sofralık üzüm

Sonbaharda yetişir. cinsi tükenmiştir.

Asırlık

Beyaz  küçük taneli şirelik üzüm

Temmuz sonunda yetişir. cinsi tükenmiştir.

Samora

Beyaz şirelik üzüm

Temmuz sonunda yetişir. mevsiminde bulunur.

Azezi

Beyaz şirelik üzüm

Sonbaharda yetişir. mevsiminde bulunur

Kabarcık

Beyaz sofralık üzüm

Sonbaharda yetişir. cinsi tükenmiştir.

Sanırı

Beyaz taneli sofralık üzüm

Ağustos sonunda yetişir. cinsi tükenmiştir.

[ Geri Dön: Ana Sayfa ]

 

Ayıntablı Efgan Didari’nin bir (üzüm) destanı (tercümesi)

TİLKİÜZÜMÜ tezce gelir ulaşır
Boşboğazlar sağın solun dolaşır
Bekçi gelir, ipsizlere bulaşır
Elinde deynek, taşı bulunmaz

KARALIK lar kömür gibi karadır
Kadir Mevlam ne nimetler yaradır
Sergiden kalkınca peşin paradır
Kurusu çok olur, yaşı bulunmaz

DöKüLGEN ler elin deyse dökülür
Ekin gibi yeryüzüne ekilir
Mahralarla (tahta semer) masereye çekilir
Gayet çoktur, ucu başı bulunmaz

HöNüSü ler pek verilir damana (kabala=toptan)
Erken (aç karnına) yersen kuvvet verir imana
Hevenk asıp uğratmazsan dumana
Onun gibi iyisi bulunmaz

Üzümlerde meşhur olur AZEZİ
Şirinlikte cümlenin serfirazı (başı dik olanı)
Hepisinden eyi olur pekmezi
Kilosu altıya, beşe bulunmaz

HOROZYÜREĞİ ni pek de buyurma
KÖKÜKARA nın kökünü sök, kayırma
EKŞİKARA dan karnın doyurma
YÖRÜKKARA şehbaz (şanlı yiğit) peşi bulunmaz

KABARCIK lar elmas gibi parılar
Harcevine (ezim evi) atsan şerbet şarılar (çağlar)
Bunu pekce sever kocakarılar
Bastığa, sucuğa eşi bulunmaz

NEBİDEDE pekce düzer arayı
Satıp satıp yığa idim parayı
Onu satan çok kazanır parayı
Keseleri dolu, boşu bulunmaz

SARIBESNİ altun gibi sararır
Anı yiyenlerin benzi morarır
Nere varsa, her mecliste yer alır
Emsal, akran, hem yoldaşı bulunmaz

TOSBAĞAKARASI nı dikin tahıma (pencere)
Gelen geçen koparırsa bokuma
ÖVEZİ ler çıkışıklı hakkıma
Kılınçtan çekilmiş, başı bulunmaz

Didari Bey der ki, dutaydım denge
KÜNEFİ yi göndereyim Freng
Mahralarla asa idim hevenge
Şu bizim ellerin eşi bulunmaz


Prof. Dr. M. Oğuz Güç, 30.07.2001
Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi

BİR BESNİ EFSANESİ

:: KIZLAR TAHTASI ::

          Adıyaman ili ve ilçeleri hele hele Besni, bilindiği gibi bir çok leziz ve meşhur üzümler diyarıdır.Bu ünlü üzümler çeşit çeşittir ve her birinin bir ismi vardır. İşte bu leziz üzüm çeşitlerinden birisi de kızlar tahtası isimli üzümdür. Bu ismin nereden geldiği konusunda anlatılan bir efsanede şöyledir; Besni ilçesinin Kızılin Köyünde sevdiği erkeğe verilmeyip sevmediği birisine verilmek istenen genç ve güzel bir kız evden kaçıp kendisinin de bilmediği uzaklarda bir mağaraya saklanmış. Belli bir zaman sonra bu mağarada yaşar olmuş. Bir zaman sonra bu mağaranın tam kapısının önünde bir asma yeşermiş. Bu asma büyüyüp serpilerek mağaranın dış cephesini tamamen kaplamış. Mağaraya çok güzel bir estetik görünüm kazandırmış. Kızda açlığını bu asmadan kopardığı üzümlerle giderir olmuş. Gel zaman git zaman avcıların avlanmaya gittikleri bir zaman bu asma ve mağara dikkatlerini çekmiş. Birde bakmışlar ki artık hayatından umut kesilen kız bu mağarada yaşıyor. Kıza babasının ve annesinin ne derecede perişan olduğu anlatılmış.Sonra avcıların ve köylünün araya girmesi sonucu kızın istediği erkeğe verilmesi koşulu ile kız eve dönmüş. Köylülerin ve avcıların uğrak yeri haline gelen bu mağaraya taht benzetmesi yapılmış ve kız tahtı denilmeye başlanmış. Halkın dilinde söylene söylene kızlar tahtası olmuş. O gün bu gündür bu üzüme de bu isim verilmiş.

Kaynak: Çağdaş Gölbaşı Gazetesi

 

Besni üzümüSağlık için bir avuç kuru üzüm:

Köylülerin Nicolas Mounard'a anlattıkları kuru üzüm hikayelerinden biri de, bir Suvarlı vatandaşının başından geçiyor…. Suriye ziyareti sırasında ağır biçimde hastalanan Suvarlı köylüsü, doktora gider… Suriyeli doktor, hastayı gördükten sonra, ertesi gün gelip reçetesini almasını ister. Adam o akşam yanındaki kuru üzümlerden bir avuç atar ağzına, ertesi gün turp gibi çıkar doktorun karşısına. Doktor gözlerine inanamaz… “Bunu kimseye söyleme,” der hastasına, “yoksa biz doktorlar, hepimiz işimizden olacağız.”

Suvarlı köylüleri bunun gibi binbir hikaye anlatıyorlar: iri, nefis lezzetli ve çekirdekli kuru üzümleriyle ilgili… Peygamber üzümü de denen Besni üzümlerinin kan yaptığını, sarılığa ve mide rahatsızlığına iyi geldiğini söylüyorlar…

 

 
[ Geri Dön: Ana Sayfa ]