|
***TEK DÜZEN HESAP PLANI***
1 DÖNEN VARLlKLAR
10 HAZIR DEĞERLER
100 KASA
101 ALINAN ÇEKLER
102 BANKALAR
103 VERİLEN ÇEKLER VE ÖDEME EMİRLERİ
108 DİĞER HAZIR DEĞERLER
11 MENKUL KIYMETLER
110 HİSSE SENETLERİ
111 ÖZEL KESİM TAHVİL, SENET VE BONOLARI
112 KAMU KESİMİ TAHVİL, SENET VE BONOLARf
118 DİĞER MENKUL KIYMETLER
119 MENKUL KIYMETLER DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-)
12 TİCARİ ALACAKLAR
120 ALICILAR
121 ALACAK SENETLERİ
122 ALACAK SENETLERİ REESKONTU (-)
126 VERİLEN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR
127 DİĞER TİCARİ ALACAKLAR
128 ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR
129 ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR KARŞILIĞI (-)
13 DİĞER ALACAXLAR
131 ORTAKLARDAN ALACAKLAR
132 İŞTİRAKLERDEN ALACAKLAR
133 BAĞLI ORTAKLIKLARDAN ALACAKLAR
135 PERSONELDEN ALACAKLAR
136 DİĞER ÇEŞİTLİ ALACAKLAR
137 DİĞER ALACAK SENETLERİ REESKONTU (-)
138 ŞÜPHELİ DİĞER ALACAKLAR
139 ŞÜPHELİ DİĞER ALACAKLAR KARŞILlĞI (-)
15 STOKLAR
150 İLK MADDE VE MALZEME
151 YARI MAMÜLLER-ÜRETİM
152 MAMÜLLER
153 TİCARİ MALLAR
157 DİĞER STOKLAR
158 STOK DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI
159 VERİLEN SİPARİŞ AVANSLARI
17 YlLLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARlM MALİYETLERİ
170 YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM MALİYETLERİ
179 TAŞERONLARA VERLEN AVANSLAR
18 GELECEK AYLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI
180 GELECEK AYLARA AİT GİDERLER
181 GELİR TAHAKKUKLARI
19 DİĞER DÖNEN VARLIKLAR
190 DEVREDEN KDV
191 İNDİRİLECEK KATMA DEĞER VERGİSİ
192 DİĞER KATMA DEĞER VERGİSİ
193 PEŞİN ÖDENEN VERGİLER VE FONLAR
195 İŞ AVANSLARI
196 PERSONEL AVANSLARI
197 SAYIM VE TESELLÜM NOKSANLARI
198 DİĞER ÇEŞİTLİ DÖNEN VARLIKLAR
199 DİĞER DÖNEN VARLIKLAR KARŞILIĞI (-)
2 DURAN VARLlKLAR
22 TİCARİ ALACAKLAR
220 ALICILAR
221 ALACAK SENETLERİ
222 ALACAK SENETLERİ REESKONTU (-)
226 VERİLEN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR
227 DİĞER TİCARİ ALACAKLAR
229 ŞÜPHELİ ALACAKLAR KARŞILIĞI (-)
23 DİĞER ALACAKLAR
231 ORTAKLARDAN ALACAKLAR
232 İŞTİRAKLERDEN ALACAKLAR
233 BAĞLI ORTAKLIKLARDAN ALACAKLAR
235 PERSONELDEN ALACAKLAR
236 DİĞER ÇEŞİTLİ ALACAKLAR
237 DİĞER ALACAK SENETLERİ REESKONTU (-)
239 ŞÜPHELİ DİĞER ALACAKLAR KARŞILIĞI (-)
24 MALİ DURAN VARLlKLAR
240 BAĞLl MENKUL KIYMETLER
241 BAĞLI MENKUL KIYMETLER DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-)
242 İŞTİRAKLER
243 İŞTİRAKLERDE SERMAYE TAAHÜTLERİ (-)
244 İŞTİRAKLER SERMAYE PAYLARI DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-)
245 BAĞLI ORTAKLIKLAR
246 BAĞLI ORTAKLIKLARDA SERMAYE TAAHÜTLERİ (-)
247 BAĞLI ORTAKLIKLAR SERMAYE PAYLARI DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ
KARŞILIĞI (-)
248 DİĞER MALİ DURAN VARLIKLAR
249 DİĞER MALİ DURAN VARLIKLAR KARŞILIĞI (-)
25 MADDİ DURAN VARLIKLAR
250 ARAZİ VE ARSALAR
251 YER ALTI VE YER ÜSTÜ DÜZENLERİ
252 BİNALAR
253 TESİS, MAKİNA VE CİHAZLAR
254 TAŞITLAR
255 DEMİRBAŞLAR
256 DİĞER MADDİ DURAN VARLIKLAR
257 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR (-)
258 YAPILMAKTA OLAN YATIRIMLAR
259 VERİLEN AVANSLAR
26 MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR
260 HAKLAR
261 ŞEREFİYE
262 KURULUŞ VE ÖRGÜTLENME GİDERLERİ
263 ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ
264 ÖZEL MALİYETLER
267 DİĞER MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR
268 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR (-)
269 VERİLEN AVANSLAR
27 ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VARLIKLAR
271 ARAMA GİDERLERİ
272 HAZIRLIK VE GELİŞTİRME GİDERLERİ
277 DİĞER ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VARLIKLAR
278 BİRİKMİŞ TÜKENME PAYLARI (-)
279 VERİLEN AVANSLAR
28 GELECEK YILLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI
280 GELECEK YILLARA AlT GİDERLER
281 GELİR TAHAKKUKLARI
29 DİĞER DURAN VARLIKLAR
291 GELECEK YILLARDA İNDİRİLECEK KATMA DEGER VERGİSİ
292 DİĞER KATMA DEÖER VERGİSİ
293 GELECEK YILLAR İHTİYACI STOKLAR
294 ELDEN ÇIKARlLACAK STOKLAR VE MADDİ DURAN VARLIKLAR
297 DİĞER ÇEŞİTLİ DURAN VARLIKLAR
298 STOK DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-)
299 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR (-)
3 KlSA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR
3O MALİ BORÇLAR
300 BANKA KREDİLERİ
303 UZUN VADELİ KREDİLERİN ANAPARA TAKSİTLERİ VE FAİZLERİ
304 TAHVİL ANAPARA BORÇ, TAKSİT VE FAİZLERİ
305 ÇIKARILMIŞ BONOLAR VE SENETLER
306 ÇIKARILMIŞ DİĞER MENKUL KIYMETLER
308 MENKUL KİYMETLER İHRAÇ FARKI (-)
309 DİĞER MALİ BORÇLAR
32 TİCARİ BORÇLAR
320 SATICILAR
321 BORÇ SENETLERİ
322 BORÇ SENETLERİ REESKONTU (-)
326 ALINAN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR
329 DİĞER TİCARİ BORÇLAR
33 DİĞER BORÇLAR
331 ORTAKLARA BORÇLAR
332 İŞTİRAKLERE BORÇLAR
333 BAĞLI ORTAKLIKLARA BORÇLAR
335 PERSONELE BORÇLAR
337 DİĞER BORÇ SENETLERİ REESKONTU (-)
339 DİĞER ÇEŞİTLİ BORÇLAR
34 ALINAN AVANSLAR
340 ALINAN SİPARİŞ AVANSLARI
349 ALINAN DİĞER AVANSLAR
35 YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM HAKEDİŞLERİ
350 YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM HAKEDİŞ BEDELLERİ
36 ÖDENECEK VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER
360 ÖDENECEK VERGİ VE FONLAR
361 ÖDENECEK SOSYAL GÜVENLİK KESİNTİLERİ
368 VADESİ GEÇMİŞ ERTELENMİŞ VEYA TAKSİTLENDİRİLMİŞ
VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER
369 ÖDENECEK DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER
37 BORÇ VE GİDER KARŞILlKLARI
370 DÖNEM KARI VERGİ VE DİĞER YASAL YÜKÜMLÜLÜK KARŞILIKLARI
371 DÖNEM KARININ PEŞİN ÖDENEN VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLERİ(-)
372 KIDEM TAZMlNATI KARŞILIGI
373 MALİYET GİDERLERİ KARŞILIĞI
379 DİĞER BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI
38 GELECEK AYLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI
380 GELECEK AYLARA AİT GELİRLER
381 GİDER TAHAKKUKLARI
39 DİĞER KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR
391 HESAPLANAN KDV
392 DİĞER KDV
393 MERKEZ VE ŞUBELER CARİ HESABI
398 SAYIM VE TESELLÜM FAZLALARI
399 DİĞER ÇEŞİTLİ YABANCI KAYNAKLAR
4 UZUN VADELİ YABANCİ KAYNAKLAR
40 MALİ BORÇLAR
400 BANKA KREDİLERİ
405 ÇIKARILMIŞ TAHVİLLER
407 ÇIKARILMIŞ DİĞER MENKUL KIYMETLER
408 MENKUL KIYMETLER İHRAÇ FARKI (-)
409 DİĞER MALİ BORÇLAR
42 TİCARİ BORÇLAR
420 SATICILAR
421 BORÇ SENETLERİ
422 BORÇ SENETLERİ REESKONTU (-)
426 ALINAN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR
429 DİĞER TİCARİ BORÇLAR
43 DİĞER BORÇLAR
431 ORTAKLARA BORÇLAR
432 İŞTİRAKLERE BORÇLAR
433 BAĞLI ORTAKLIKLARA BORÇLAR
436 DİĞER ÇEŞİTLİ BORÇLAR
437 DİĞER BORÇ SENETLERİ REESKONTU (-)
438 KAMUYA OLAN ERTELENMİŞ VEYA TAKSİTLENDİRİLMİŞ BORÇLAR
44 ALINAN AVANSLAR
440 ALINAN SİPARİŞ AVANSLARI
449 ALINAN DİĞER AVANSLAR
47 BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI
472 KIDEM TAZMİNATI KARŞILIĞI
479 DİĞER BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI
48 GELECEK YILLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI
480 GELECEK YILLARA AİT GELİRLER
481 GİDER TAHAKKUKLARI
49 DİĞER UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR
492 GELECEK YILARA ERTELENEN VEYA TERKİN EDİLECEK KDV
493 TESİSE KATILIM PAYLARI
499 DİĞER UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR
5 ÖZKAYNAKLAR
50 ÖDENMİŞ SERMAYE
500 SERMAYE
501 ÖDENMEMİŞ SERMAYE (-)
52 SERMAYE YEDEKLERİ
520 HİSSE SENETLERİ İHRAC PRİMLERİ
521 HİSSE SENEDİ İPTAL KARLARI
522 M.D.V. YENİDEN DEĞERLEME ARTIŞLARI
523 İŞTİRAKLER YENİDEN DEĞERLEME ARTIŞLARI
525 KAYDA ALINAN EMTİA KARŞILIĞI
529 DİĞER SERMAYE YEDEKLERİ
54 KAR YEDEKLERİ
540 YASAL YEDEKLER
541 STATÜ YEDEKLERİ
542 OLAĞANÜSTÜ YEDEKLER
548 DİĞER KAR YEDEKLERİ
549 ÖZEL FONLAR
57 GEÇMİŞ YILLAR KARLARI
570 GEÇMİŞ YILLAR KARLARI
58 GEÇMİŞ YİLLAR ZARARLARI (-)
580 GEÇMlŞ YILLAR ZARARLARI
59 DÖNEM NET KARI (ZARARI)
590 DÖNEM NET KARI
591 DÖNEM NET ZARARI (-)
6 GELİR TABLOSU HESAPLARI
60 BRÜT SATIŞLAR
600 YURTİÇİ SATIŞLAR
601 YURTDIŞI SATIŞLAR
602 DİĞER GELİRLER
61 SATIS İNDİRİMLERİ (-)
610 SATIŞTAN İADELER (-)
611 SATIŞ İSKONTOLARI (-)
612 DİĞER İNDİRİMLER
62 SATIŞLARIN MALİYETİ (-)
620 SATILAN MAMULLER MALİYETİ (-)
621 SATILAN TİCARİ MALLAR MALİYETİ (-)
622 SATILAN HİZMET MALİYETİ (-)
623 DİĞER SATIŞLARIN MALİYETİ (-)
63 FAALİYET GİDERLERİ (-)
630 ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ (-)
631 PAZARLAMA, SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ (-)
632 GENEL YÖNETİM GİDERLERİ (-)
64 DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GELİR VE KARLAR
640 İŞTİRAKLERDEN TEMETTÜ GELİRLERİ
641 BAĞLl ORTAKLIKLARDAN TEMETTÜ GELİRLERİ
642 FAİZ GELİRLERİ
643 KOMİSYON GELİRLERİ
644 KONUSU KALMAYAN KARŞILIKLAR
645 MENKUL KYMET SATIŞ KARLARI
646 KAMBİYO KARLARI
647 REESKONT FAİZ GELİRLERİ
649 FAALİYETLE İLGİLİ DİĞER GELİR VE KARLAR
65 DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR (-)
653 KOMİSYON GİDERLERİ (-)
654 KARŞILIK GİDERLERİ (-)
655 MENKUL KIYMET SATIŞ ZARARLARI (-)
656 KAMBİYO ZARARLARI (-)
657 REESKONT FAİZ GİDERLERİ (-)
659 DİĞER GİDER VE ZARARLAR (-)
66 FİNANSMAN GİDERLERİ (-)
660 KISA VADELİ BORÇLANMA GİDERLERİ (-)
661 UZUN VADELİ BORÇLANMA GİDERLERİ (-)
67 OLAĞANDIŞI GELİR VE KARLAR
671 ÖNCEKİ DÖNEM GELİR VE KARLARI
679 DİĞER OLAĞANDIŞI GELİR VE KARLAR
68 OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR (-)
680 ÇALIŞMAYAN KISIM GİDER VE ZARARLARI (-)
681 ÖNCEKİ DÖNEM GİDER VE ZARARLARI (-)
689 DİĞER OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR (-)
69 DÖNEM NET KARI (ZARARI)
690 DÖNEM KARI VEYA ZARARI
691 DÖNEM KARI VERGİ VE DİĞER YASAL YÜKÜMLÜLÜK KARŞILIKLARI(-) 692 DÖNEM NET KARI VEYA ZARARI
7 MALİYET HESAPLARI (7/A SEÇENEĞİ)
70 MALİYET MUHASEBESİ BAĞLANTI HESAPLARI
700 MALİYET MUHASEBESİ BAĞLANTI HESABI
701 MALİYET MUHASEBESİ YANSITMA HESABI
71 DİREKT İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ
710 DİREKT İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ
711 DİREKT İLK MADDE VE MALZEME YANSITMA HESABI
712 DİREKT İLK MADDE VE MALZEME FİYAT FARKI
713 DİREKT İLK MADDE VE MALZEME MİKTAR FARKI
72 DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ
720 DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ
721 DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ YANSITMA HESABI
722 DİREKT İŞÇİLİK ÜCRET FARKLARI
723 DİREKT İŞÇİLİK SÜRE (ZAMAN) FARKLARI
73 GENEL ÜRETİM GİDERLERİ
730 GENEL ÜRETİM GİDERLERİ
731 GENEL ÜRETİM GİDERLERİ YANSITMA HESABI
732 GENEL ÜRETİM GİDERLERİ BÜTÇE FARKLARI
733 GENEL ÜRETİM GİDERLERİ VERİMLİLİK FARKLARI
734 GENEL ÜRETİM GİDERLERİ KAPASİTE FARKLARI
74 HİZMET ÜRETİM MALİYETİ
740 HİZMET ÜRETİM MALİYETİ
741 HİZMET ÜRETİM MALİYETİ YANSITMA HESABI
742 HİZMET ÜRETİM MALİYETİ FARK HESAPLARI
75 ARAŞTlRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ
750 ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ
751 ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ YANSITMA HESABI
752 ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDER FARKLARİ
76 PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ
760 PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ
761 PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞlTIM GİDERLERİ YANSITMA HESABI
762 PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ FARK HESABI
77 GENEL YÖNETİM GİDERLERİ
770 GENEL YÖNETİM GİDERLERİ
771 GENEL YÖNETİM GİDERLERİ YANSITMA HESABI
772 GENEL YÖNETİM GİDER FARKLARI HESABI
78 FİNANSMAN GİDERLERİ
780 FİNANSMAN GİDERLERI
781 FİNANSMAN GİDERLERİ YANSITMA HESABI
782 FİNANSMAN GİDERLERİ FARK HESABI
79 GİDER ÇEŞİTLERİ (7/B SEÇENEĞİ)
790 İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ
791 İŞÇİ ÜCRET VE GİDERLERİ
792 MEMUR ÜCRET VE GİDERLERİ
793 DIŞARIDAN SAĞLANAN FAYDA VE HİZMETLER
794 ÇEŞİTLİ GİDERLER
795 VERGİ, RESİM VE HARCLAR
796 AMORTİSMANLAR VE TÜKENME PAYLARI
797 FİNANSMAN GİDERLERİ
798 GİDER ÇEŞİTLERİ YANSITMA HESABI
799 ÜRETİM MALİYET HESABI
9 NAZIM HESAPLAR
ARAŞTIRMA SERİSİ
***Bu Araştırma Serisi Aykut Barak Tarafından Hazırlanmıştır!**
Finansal Kiralama (Leasing)
GİRİŞ
Yatırımcıların yapmak istedikleri yatırımları kendi öz kaynaklarından karşılamak veya banka kredisi ile gerçekleştirmek yerine kullanabilecekleri alternatif finans tekniklerinden birisi finansal kiralamadır(leasing).
Kiralama, en genel tanımıyla herhangi bir varlığın mülkiyetini devralmadan sadece kullanım hakkını belli bir süre için elde etmektir. Mal sahibinin, mal üzerindeki mülkiyet hakkı saklı kalmak üzere malının kullanım haklarını, bir menfaat karşılığında bir başka kişiye devretmesidir.
Günümüz işletmeleri, büyümek ve diğer işletmelerle rekabet edebilmek için, yeni yatırımlara girişmek ve teknolojik gelişmeyi yakından izlemek zorundadır. Kaynak yetersizliği yaşayan işletmelerin ihtiyaç duydukları yatırım mallarını satın alabilmesi mümkün değildir. Ayrıca bu kaynak bulunsa bile; bazı İş kollarındaki hızlı gelişme ve değişmeler nedeniyle bu mallara sahip olmanın optimal olmaması durumuyla karşılaşan işletme, yatırım ihtiyaçlarını karşılayabilecek orta ve uzun vadede özel bir finansman kaynağı arayışına girer. Bu noktada leasing uygun bir alternatif olarak karşımıza çıkmaktadır.
,
Değişik leasing tanımları arasında en açık olanı “European Leasing Association” tarafından yapılmıştır.“Leasing, belirli bir süre için kiralayan ve kiracı arasında düzenlenen, üreticiden kiracı tarafından seçilip,kiralayan tarafından satın alınan malın mülkiyetini kiralayanda, kullanımını ise kiracıda bırakan bir anlaşmadır. Kiralanan malın kullanımı belirli bir kira karşılığında belirli bir süre için kiracıya bırakılmaktadır”.
Ülkemizde ise 3226 sayılı Finansal Kiralama Kanunu’na göre leasing, “Kiralayanın kiracının talebi üzerine üçüncü kişiden satın aldığı veya başka şekilde temin ettiği bir malın zilyetliğini (kullanım hakkını),her türlü faydayı sağlamak üzere ve belli bir süre feshedilmemek şartıyla bedeli karşılığında kiracıya bırakılmasını öngören bir sözleşme” olarak tanımlanmıştır. Bu tanım ELA’nın tanımına çok yakın olup,yalnızca “belli bir süre fesh edilmeme şartı”nı ek olarak içermektedir. “Belli bir süre feshedilememe şartı” ve Kanunun 1. maddesinde “finansman sağlamaya yönelik finansal kiralamayı düzenlemek” şeklinde amacın belirtilmesi, sözleşme süresi içinde fesh edilebilen ve kısa süreli olan faaliyet kiralamalarının kanun kapsamına alınmadığını göstermektir .
Leasing, sadece yatırım mallarına yönelmiş bir işlem olmayıp, çok çeşitli varlığı kapsamaktadır.Otomobil, kamyon, kamyonet, uçak, şilep gibi taşıt araçları ve bunların filoları, televizyon, video, radyo gibi aletler, elektrikli süpürge, çamaşır makinası, buzdolabı gibi dayanıklı tüketim malları kiralamanın kapsamındadır. Bu çeşit malların kiralanmasında “ yararlan ve öde” görüşü geçerlidir.
1.2. Leasing’in Gelişimi
Kiralamanın tarihçesi oldukça gerilere gitmekte ve herhangi bir çeşidi dünyanın hemen hemen her ülkesinde kullanılmaktadır. M.Ö. 2000 yıllarında Sümerlerin, tarım aletlerini kiralama yoluna gittikleri;Roma İmparatorluğu’nda Justinyen’in “Kurumlar” adlı kitap dizisinin 3. Kitabında kiralamaya ilişkin ayrıntılı düzenlerin yapıldığı ve işletme hakkı ile finansal kiralama ayrımının yer aldığı bilinmektedir.
Yakın tarihe göz attığımızda 1830 yılında ilk leasing işlemlerini ABD’de görmekteyiz. Bu tarihlerde Amerika’da yük sandalları belirli dönemlerde kiraya verilmiştir.İngiltere’de 1840’larda demiryolu vagonlarının kiralaması sözkonusu olmuş ve dünyada ilk tescilli kiralama şirketi “Birmingham Wagon Company” 25 Mayıs 1985’te kurulmuştur.1877’de ABD’de Bell telefon şirketinin telefon cihazlarını müşterilerine satmayıp kiralaması da kiralamanın gelişimine ilişkin önemli bir basamaktır.2.Dünya Savaşı sırasında, Amerikalı’ların Ruslar’a savaş malzemesi satışı yerine, kiralama fikirleri,savaş sonrası ekonomik canlanmanın getirdiği dev yatırımlar için önemli finansman kaynağını oluşturmuştur. Baş döndürücü teknolojik gelişmelere karşılık, yetersiz banka kredileri, “makinenin değeri ona sahip olmak değil, kullanmaktır” ilkesini benimseyen pek çok şirketin, leasing’e yönelmesini sağlamıştır.
1960’larda sanayileşmiş ülkelerde kurulup gelişen kiralama işlemleri, 1970’lerde çok uluslu şirketler eliyle tüm dünyaya yayılmış, 1980’lerde ise uluslar arası bir kimlik kazanmıştır. Kiralamanın uluslararası bir işlem haline gelmesinde çok uluslu şirketlerin büyük etkileri olduğu bilinen bir gerçektir. Çok uluslu büyük bankalara bağlı kiralama şirketleri, bağlı oldukları bankaların uluslararası bankalar ağından yararlanarak rahatlıkla uluslararası pazarda pay edinmiş ve kiralamanın tüm dünyaya yayılmasını sağlamışlardır.
Sanayileşmiş ülkelerde 1970’lerin başlarına kadar istikrarlı bir gelişme gösteren leasing faaliyetleri daha sonra Kasım 1973’de başlayan petrol krizine bağlı olarak belirli bir yavaşlama trendi içine girmiştir.1970’lerin sonuna doğru , bu işlemlerin uluslar arası bir nitelik kazanmasının etkisiyle kiralama tekrar hızlı bir gelişme kaydetmiştir.Finansal kiralama uygulamalarının ve finansal kiralama şirketlerinin gelişmiş ülkelerde görülmesinin nedeni bu ülkelerde pazarlama ve sermaye olanaklarının fazla oluşudur. Rekabetin de etkisiyle, gelişmiş ülkelerdeki finansal kiralama şirketleri, nakit sıkıntısı çeken işletmeleri cazip sloganlarla uyarmaya ve kendi pazarlama güçlerini arttırmaya yönelmişlerdir. Gelişmiş ülkelerde finansal kiralamanın gelişmesinde etken olan özellikler; sermaye yatırımlarını özendirmesi, yani, girişimci dinamizmine sahip bir ortam ve güçlü bir mali yapı sağlamasıdır .
Leasing’in az gelişmiş ülkelerdeki yavaş gelişiminin en önemli nedeni, yasaların leasing ile geleneksel kiralamanın ayrımını yapmamış olması ve kiralayana gereğinden fazla sorumluluk yüklemesidir.Gelişmekte olan ülkelerde leasing endüstrisi daha çok hükümet desteği ile ayakta kalmakta vergi teşvikleri yoluyla endüstrinin geliştirilmesine çalışılmaktadır. Rekabetin fazla olmamasından dolayı da fiyatlar yüksektir.
LEASING İLE İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR
2.1. Kiracı
Yatırımın finansmanını leasing yolu ile gerçekleştiren, belirlenen kira bedeli karşılığında yatırım malını kullanma hakkına sahip olan taraftır.3226 Sayılı Finansal Kiralama Kanunu’nda sadece finansal kiralama şirketlerinin hukuki yapısına yer verilmiş olup, kiracının hukuki yapısına yer verilmemiştir. Buna göre, kiracının gerçek kişi, şirket, vakıf,dernek, vb. olmasının herhangi bir önemi yoktur. Sözleşme ehliyetine sahip olan herkes leasing’de bulunabilir.
2.2 Kiralayan
Leasing firmasını ifade etmektedir. Ekipmanın finansmanını gerçekleştiren, hukuki mülkiyeti üzerinde taşıyan ve sözleşme ile önceden belirlenen kullanım hakkını kiracıya devreden taraftır, hukuki yapıları sahip oldukları vergi avantajları vs. kanun koyucu tarafından düzenlenir. Kiralayanları şu şekilde sınıflandırmak mümkündür.
2.2.1 Satıcı veya Üretici Kiralama Şirketleri
Bu tür leasing şirketleri genellikle satışları geliştirmek için kiralama yöntemini kullanan üretici kuruluşların alt bölümleri veya finansal kiralamaya yönelen şirketlerin şubeleridir .
2.2.2 Finansal Kuruluşların Sahibi Olduğu Kiralama Şirketleri
Bankalar veya bunların kiralama şirketleri, kredi kuruluşları ve sigorta şirketleri gibi finansal şirketlerin sahibi olduğu kiralama kurumlarıdır . Bu sayede ana finans kurumunun, bağımsız bir leasing şirketi ile ortak çalışmaya nazaran geliri daha fazla olmakta ama buna karşılık taşıdığı riskte o oranda artmaktadır.
2.2.3 Özel Kiralama Kuruluşları
Sadece kiralama faaliyeti gösteren ve herhangi bir finans kurumuna bağlı olmayan bağımsız finans kuruluşlardır.
2.3 İmalatçı
Kiralayan kiracı ve imalatçıdan oluşan üçlü bir ilişkinin söz konusu olduğu durumlarda sözleşmede kiraya konu malın tedarikçisi konumundaki firmadır. Tedarikçi firma, malı kendi üretebileceği gibi alım satımı ile uğraşan bir ticaret şirketi de olabilir.
2.4 Leasing Konusu Mallar
Leasing’e konu olan mallar çok farklı sınıflardan olabilmektedir. Amortismana tabi her türlü ekipman kiralanabilir. Ancak yarı mamul, hammadde, sarf malzemeleri, yedek parça, patent ve lisans leasing’e konu olamazlar. Bunların dışında her tür ekipman hatta personel bile leasing konusu olabilir.Sözleşmeye konu olan malın yeni olması da gerekmemektedir.
Türkiye’de ise en fazla finansal kiralama potansiyeli görülen mallar ise şunlardır :
• Tekstil makinaları ve tezgahlar
• Bilgisayarlar ve yüksek kapasiteli bilgi işlem üniteleri
• Uçaklar, helikopterler
• Matbaa makinaları
• Kuru yük gemileri, tanker, ro-ro ve diğer deniz taşıtları
• Sanayi kalıpları
• Tıbbi cihazlar
• Santraller ve haberleşme araçları
• Elektronik şans makinaları
• Otobüsler
• Tezgahlar, makinalar
• Komple fabrikalar
• Şirketler için otomobiller
• İnşaat makineleri, vinçler, her türlü taşıt araçları
• Komple hastane, otel ve büro donanımları
• Enerji tesisleri
• İhracata yönelik komple üretim bantları
2.5 Kira Bedeli
Hangi tür kiralama şekli olursa olsun kiracı kiralayana belli aralıklarla ödeme yapmakla yükümlüdür.
Sözleşmeye uygun olarak kiralanan mal karşılığında belirli devrelerde ödenen tutara kira bedeli
denmektedir. Kira sözleşmesi aylık veya yıllık olarak yapılabilir ve ilk ödeme genellikle sözleşme
imzalanmasından sonra yapılır. Zaman dilimleri kiracının ihtiyaçlarına göre ayarlanabilir. Finansal
Kiralama Kanunu’na göre leasing şirketi ile kiracı, kira tutarını sabit tutarlar üzerinden belirleyebilecekleri
gibi, isterlerse değişken tutarlar üzerinden de belirleyebilirler, hatta bedelin Türk Lirası olarak tayini
zorunlu olmayıp bedel, döviz olarak da belirlenebilir.
LEASING SÜRECİ
3.1 Kiralama Yönteminin Tanıtılması
Leasing şirketleri, potansiyel müşterilerine kiralamanın tüm olanaklarını tanıtmaktadırlar.
3.2 Yatırımcının Yatırım Kararı Alması
Uzun vadede amacı, yaşamını devam ettirmek olan işletme, rekabet ortamında ayakta kalabilmek için büyümek yani yeni yatırımlar yapmak (bunun içine teknolojik ömrünü tamamlamış teçhizatını yenileştirmek de girer) zorundadır. Yani, bu amacına uygun yeni teçhizat almalıdır.
3.3 Yatırımcının, Üretici veya Satıcı ile Anlaşması
Yatırımcı söz konusu malın üretici veya satıcısıyla malın fiyatı ve ne şekilde teslim edileceği konularında anlaşma yapar. (İşlemin bir leasing durumu olduğu ve malı aslen leasing şirketine satacağını belirtir.)Eğer söz konusu mal leasing şirketinin makine parkında bulunuyorsa yani daha önceden bir başkası tarafından kiralanmış ve hali hazırda yeniden kiralanmayı bekleyen bir mal ise hemen leasing şirketi ile kiralama şartlarının müzakeresine geçilir..
3.4 Kiralama Şartlarının Müzakeresi
Yatırımcı, leasing şirketi ile kiralanacak mal veya malları, bu malın üretici veya satıcısıyla yaptığı anlaşmayı, kendi ödeme olanaklarını ile kiralamanın ana koşul ve yükümlülüklerini bu aşamada müzakere eder.
3.5 Başvuru
Kredi taleplerinde olduğu gibi, leasing şirketine müracaat eden müşteri, başvurusunun değerlendirilmesi için gerekli bilgileri vermektedir. Kredi talebi ile leasing başvurusu arasındaki en önemli fark, kiralama şirketinin olanakları çerçevesinde müşteriye uygun bir ödeme planının sunulmasıdır .
3.6 Değerlendirme
Leasing işleminde, bankalardan sağlanacak finansmandan farklı bir değerlendirme söz konusu değildir.Yatırımın verimliliği, girişimcinin iş tecrübesi, sermaye yapısı, geçmişi, teknik ve işgücü kaynakları dikkate alınır. Kiralanacak mal tutarının küçük olması ve müşterinin kiralama şirketi tarafından iyi tanınması durumunda, tüm değerlendirmeler bir veya iki hafta içinde sonuçlandırılmaktadır.
3.6.1 Teknik Değerlendirme
Teknik değerlendirme aşamasında, uygulamada, bazı bağımsız kiralama şirketleri, hiç teknik eleman çalıştırmamakta, kiracı veya üretici (satıcı) firmadan kiralanan mala ilişkin sağlanan teknik bilgilerle yetinilmektedir. Bazı uygulamalarda ise kiralanan malın dönem sonu hurda değeri önem kazandığından, leasing firmasında çalışan teknik elemanlar yardımıyla leasinge konu olan malların teknolojik değişimi ve muhtemel dönem sonu değerleri ile ilgili bilgiler elde edilmeye çalışılmaktadır.
3.6.2 Mali Değerlendirme
Mali değerlendirme aşamasında müşterinin kiralama döneminde doğacak yükümlülüklerini yerine getirip getirmeyeceği araştırılmaktadır. Kira bedeli yatırımdan sağlanacak gelir ile ödeneceğinden müşterinin geçmiş mali performansı mevcut mali durumu incelenmekte ve kiralama dönemi içindeki muhtemel mali performansı tahmin edilip değerlendirilmektedir. Mali analizin sonuçlarına göre müşteriye çeşitli kiralama alternatifleri veya karma öneriler sunulmaktadır.
3.7 Sözleşmenin Yapılması
Kiralama sözleşmeleri taraflar arasında tüm koşullar üzerinde anlaşma sağlandıktan sonra
imzalanmaktadır. Kiralamada depozito söz konusu ise bu aşamada müşterinin kiralamaya ilişkin tüm teminatları, kiralama kuruluşuna vermesi gerekmektedir.
3.8 Ekipmanın Tedariki
Şayet mal, leasing şirketinin makine parkındaysa hemen yatırımcıya nakli söz konusu olur. Fakat bir üretici veya satıcı söz konusuysa ve bu üretici veya satıcı yurtdışında bulunuyorsa izlenen prosedür daha değişik bir hal almaktadır.
3.8.1 Yerli Ekipmanın Tedariki
Şartlar konusunda önce malın ilk sahibi sonra da leasing şirketiyle anlaşıldıktan sonra yatırımcı malı teslim almakta ve montajından sorumlu olmaktadır.
3.8.2 İthal Ekipmanın Tedariki
İthal ekipmanın tedarikinde ise ithal izninin alınması, akreditif açılması, sevk evrakının teslim alınması gümrük vb. vergilerin ödenmesi, leasing firmasının sorumluluğundadır.
İthal ile ilgili işlerin takibinde, müşterinin de gayret göstermesi, olayları çabuklaştırma açısından genel bir uygulamadır. İthal ekipmanın montaj ve devreye alınmasından da kiracı sorumludur.
3.9 Kiralama Sözleşmelerinin Revizyonu
Kiracı ile kiralama şirketi arasında imzalanan sözleşmede belirtilen şartların, ekipmanın tedariki döneminde gerçekleşmemesi durumunda, sözleşmenin revizyonu gerekmektedir. Çünkü, kiralamaya ilişkin hesaplamalar, kiralamaya konu malın, toplam satın alma maliyetine dayandırılmaktadır. Tedarik süresinin uzaması veya aynı dönemde meydana gelebilecek fiyat, gümrük vergisi, vb. kalemlerdeki değişikliklerin maliyete getireceği ilavelerin, leasing sözleşmesine yansıtılması gerekmektedir.
3.10 Sözleşmenin İcrası ve İzleme
Leasinge konu olan ekipman veya ekipmanların müşteri tarafından montajı ve devreye alınmasından sonra leasing sözleşmesi tüm yükümlülükleriyle devreye girmekte ve leasing firmasının kiracıları izleme faaliyeti de başlamaktadır. Kiracının izlenme derecesi leasing ile yüklenilen riske ve kiracının güvenilirliğine paralel olarak yürütülmektedir.
1) Üretici veya satıcı ile satış sözleşmesi imzalanır.
2) Leasing şirketine başvuru yapılır.
3) Leasing şirketi başvuruyu uygun görürse kira sözleşmesi imzalanır.
4) Leasing kuruluşunun gerekli gördüğü durumlarda teminat sağlanır.
5) Leasing kuruluşu mal bedelini satıcıya öder.
6) Mal yatırımcıya teslim edilir.
7) Kira ödemeleri yapılır.
LEASING’İN AVANTAJ VE DEZAVANTAJLARI
6.1 Kiracı Açısından
6.1.1 Leasing’in Kiracı Açısından Avantajları
6.1.1.1 Yatırımın Başlangıcında %100 Finansman Sağlanması
Kredi bulmakta zorlanan ve öz kaynaklarını kısa sürede arttırma olanağına da sahip olmayan firmaların, ileride sağlamayı öngördükleri para girişlerine uygun bir kiralama sözleşmesi ile makina araç ve gereçlerin sağlamaları avantajlı olmaktadır. Herhangi bir yatırım malının satın alma maliyeti dışında kalan diğer maliyetleri de (ithalat işlemlerinde ithalatla ilgili maliyetler, diğer alımlarda vergi, fon, harç, vb.maliyetler) kiralama şirketi tarafından finanse edilerek kira ödemeleri kapsamına alınabilmektedir. Yani yatırım projesinin tamamı finanse edilmekte ve nakliye, montaj, vergi gibi giderler de leasing firması tarafından finanse edilebilmektedir. Bu, firma için yüzde yüz finansman kaynağıdır.
6.1.1.2 Riskin Daha Sınırlı Olması
Özellikle son yıllarda teknolojinin süratle geliştiği göz önüne alınırsa, yatırım malların,
teçhizatların vb. satın alma alternatifine karşın, kiralanması daha az risk taşımaktadır. Kiralamaya tabi mallar, teknik ömürlerini doldurmadan demode olduğu takdirde, risk unsuru makina ve teçhizatın sahibine ait olmaktadır. Bu durumda firma, riski kiralama şirketi üzerinde bırakabilir. Fakat demode olma olasılığı yüksek sabit değerleri kiraya veren finansal kiralama kurumları yıllık kira bedelini yüksek tutarak sabit değerlere yaptıkları yatırımın kısa sürede geri ödenmesini sağlayabilir, dolaylı bir şekilde de olsa, riski kiracı firma üzerine aktarabilirler. Kiralama, faaliyet kiralaması ise, bu takdirde sözleşmeye eklenecek bir madde ile kiralamaya tabimalın ihtiyacı karşılar durumda olmaması gibi durumlarda kiracıya makinanın değiştirilerek verilmesi hakkı sağlanabilir.
6.1.1.3 Teknolojiyi Yakından Takip Edebilme
Yatırım mallarının kiralanması söz konusu olduğunda kira süresi genellikle kullanma süresine eşit olarak hesaplanmakta ve eskiyen, teknik ömrü tükenen teçhizatı yenilemek daha kolay olmaktadır.Böylece, büyük fonlara gerek kalmadan teknolojik gelişmeyi izlemek ve uygulayabilmek mümkün olmaktadır.
6.1.1.4 Borçlanmanın Getirdiği Sınırlamadan Kurtulma
Finansman sağlayan kurumlar, kredi verirken yapmış oldukları sözleşmelerde bazı şartlar
öngörerek, kredi verdikleri şirketlerin yönetim birimlerinin hareket serbestilerine müdahale edebilmektedirler. Leasing yönteminin finansman kaynağı olarak seçilmesi durumunda ise işletme,yönetim ile ilgili sınırlamalardan kurtulmaktadır. Ancak sözleşmeye konulan hükümlerle, kiralamaya tabi malların kullanılmasıyla ilgili kısıtlamalar getirilebilmektedir.
6.1.1.5 Kredi İmkanlarının Saklı Kalması
Leasing işlemleri bir kredi türü olmadığı için bilançonun pasif kısmında yer almamaktadır.Bu
durum, kiracının (Borç / Özkaynak) oranını etkilenmemesini sağlar. Bu oran özkaynakların ne kadarının borçlanmayla sağlandığının bir göstergesidir. Leasing, kredi olmadığı için bu orana girmemekte ve firma böylelikle kredi olanaklarını daraltmamış olmaktadır.
6.1.1.6 Özkaynakların Tükenmemesi
Yatırımların leasing yoluyla gerçekleştirilmesi sonucunda firmanın öz kaynaklardan fon ayırma zorunluluğu kalkacağı için öz kaynakların tükenmesi önlenebilmektedir.
6.1.1.7 Kiralanan Mala Sahip Olunabilmesi
Kira sözleşmesinin sonunda, kiralama konusu mala, önceden belirlenmiş bir sembolik bedel
karşılığında kiracı tarafından sahip olunabilmektedir.
6.1.1.8 Bürokrasinin Az Olması
Leasing işlemlerinde bürokrasi azdır. Leasing konusu malın mülkiyeti kiralama şirketinde kaldığı için banka kredi işlemlerine göre işlemler daha basittir. Kiracı kredi ve ipotek mekanizmasındaki ağır bürokrasi yükünden kurtulmaktadır. İşlemler daha kısa sürede tamamlanmaktadır. Leasing için başvurulduğunda cevap 10-15 gün içinde alınmaktadır. İşlemlerin bu kadar kısa sürede sonuca bağlanması kiracıyı enflasyon ve kur farkı gibi olumsuz etkenlerden korumaktadır.
6.1.1.9 Esneklik
Leasing sözleşmeleri esnek bir yapıya sahiptir. Leasing şirketleri bankalara göre kontrat
yapılarında çok daha uyumludur. Kira ödemeleri kiracının kar beklentisine göre süre ve miktar
bakımından değişiklik gösterebilir.
6.1.1.10 Teminat Kolaylığı
Bankalar ve benzeri kredi kuruluşlarının istediği teminatların işletme tarafından temin edilmesi güç olabilir. Oysa leasingde, leasing firması malın mülkiyetine sahip olduğundan malın kendisi önemli bir teminattır. Özellikle ikinci el piyasa değeri yüksek ekipman doğrudan teminat olarak kabul edilmektedir.
6.1.1.11 K.D.V. Avantajı
Kiralama işlerine uygulanan KDV oranı, ihtiyaçların diğer yollarla temin edilmesi halinde
uygulanması gereken KDV oranından daha düşük olmaktadır. Kiralama şirketinin, kiracının isteği üzerine satın alacağı mallar için ödeyeceği KDV oranının düşük olması doğal olarak kira bedellerine yansıyacaktır.
6.1.1.12 Kurumlar Vergisi Avantajı
Kira bedelleri ve ödenen KDV miktarı, gider olarak yansıtılacağından, gelirden düşülerek vergi avantajı elde edilir. Oysa ki makinaların satın alınması durumunda ancak yıllık amortisman giderleri ve bu satın alma ile ilgili kredi kullanılmışsa faiz giderleri geliren düşülebilmektedir. Kira bedelinin amortisman ve faizlerden daha yüsek olması firmaya vergi açısından avantaj sağlamaktadır.
6.1.1.13 Gümrük Vergisi Avantajı
Teşviklerden yararlanmayan bir yatırımda yatırım mallarının yurt dışından kiralama yoluyla temini halinde, kiracı firma "geçici muafiyet rejimi"nden yararlanarak, gümrük vergisini kiralama süresince erteleyebilir.
6.1.1.14 Teşvik Avantajı Sağlama
Türkiye için bu avantaj şu şekilde olmaktadır: Yatırım teşvik belgesine bağlanmış yatırımlar için kiracı ve leasing firması birlikte DPT’ye başvurur. Kiracının teşvik belgesi leasing firmasına devredilir. Teşvik belgesindeki yatırım indirimi ve diğer teşviklerin avantajlarından yararlanan kiralayan firma bunu kiracıya düşük kira bedeli olarak yansıtır .
6.1.1.15 Hızlandırılmış Amortisman Yöntemlerinden Yararlanma
Kiracı, kullanım hakkına sahip olduğu leasing konusu mal için amortisman ayırma hakkına
sahiptir.Böylelikle hızlandırılmış amortisman yöntemlerinden ve amortisman paylarının getireceği vergi avantajından faydalanmaktadır.
6.1.1.16 Enflasyona Karşı Korunma
Yüksek enflasyon yaşanan ekonomilerde borçlanacak kişi için en iyi yöntem uzun süreli
borçlanmadır. Leasing de uzun süreli borçlanmanın etkili bir yoludur. Enflasyonist bir ortamda, söz konusu mal, kiralayan tarafından cari fiyatlarla elde edilip kiracı tarafından gelecekteki kazançlardan ödenecektir. Sabit kira ödemeli bir leasing sözleşmesinde ödemelerin sabit ve gelecekteki nakit girişleri ile yapılacak olması maliyeti düşürecektir.
6.1.1.17 Orta ve Uzun Vadede Finansman
Leasing yoluyla yapılan finansmanda ödeme süresi yatırımın ayrıntılarına göre (tutarı, menşe ülkesi) 48 aya kadar vadelendirilmektedir. Buna göre mevcut kredi olanakları çerçevesinde leasing, orta vadeli finansmanın yanında uzun vadeli bir kredi imkanı da sağlamaktadır.
6.1.1.18 Büyük Yatırımların Kolayca Gerçekleştirilebilmesi
Kredi ve öz kaynaklarla gerçekleştirilemeyecek büyüklükte ve uzun vadeli projeler, leasing yoluyla gerçekleştirilebilir. Yatıırmcılar için gerekli olan, çeşitli satıcılardan sağlanacak değişik türde ve çok sayıda ekipman alımı tek sözleşme ile sağlanabilir.
6.1.1.19 Peşin Alım Nedeniyle Ucuzuk
Kiralama şirketi satın almayı peşin olarak gerçekleştirme gücüne sahip olduğu için satıcıya karşı pazarlık gücü artmakta, bundan dolayı çeşitli indirimler sağlayabilmektedir.
6.1.1.20 Atıl Kapasitenin Önlenmesi
İşletim kiralamasında, kiracılar kiralama konusu varlığı ekonomik ömürleri boyunca sahiplenmenin yerine, ihtiyaç duydukları dönem içerisinde kullanarak işletmelerinde atıl kapasitenin önüne geçebilmektedirler.
6.1.1.21 İlave Fon Sağlama
Özellikle likidite sıkıntısı çeken küçük şirketler, satış ve geri kiralama yöntemiyle nakit sıkıntılarını giderebilmektedir.
6.1.2 Leasing’in Kiracı Açısından Dezavantajları
6.1.2.1 Malın Hurda Değerinden Yararlanılamaması
Türkiye gibi enflasyonun yüksek olduğu ülkelerde, malların hurda değerleri büyük tutarlara
ulaşabilmektedir. Ancak, özellikle faaliyet kiralamalarında, yani malın sözleşme süresi sonunda kiralama şirketlerine iade edildiği hallerde, kiracı malın hurda değerinden yoksun kalmaktadır. Bu nedenle, hurda değerleri yüksek olan sabit kıymetleri satın almanın, özellikle faaliyet kiralaması şeklindeki leasinge kıyasla daha avantajlı olduğu söylenebilir. Ancak, bazı belirli teçhizat kira anlaşmaları, anlaşmanın bitiminde sabit varlığın satışı nedeniyle elde edilecek hasılatı kiracının almasına izin vermektedir.
6.1.2.2 Kullanım Serbestisinin Kısıtlanması
Bir işletme, satın aldığı malı istediği gibi kullanma imkanına sahiptir. Halbuki aynı işletme,
kiralama yoluyla edindiği mallar üzerinde böyle bir serbestiye sahip değildir. Kiracının hareketleri gerek kanunda gerekse sözleşmede belirtilen maddelerle sınırlandırılmıştır. Kiracının hareket serbestisini sınırlayan hususlara örnek olarak malın yerinin değiştirilmesi, bakım ve onarımı hallerinde kiraya verene başvurularak izin alınması gösterilebilir.
6.1.2.3 Kaynak Savurganlığına Neden Olabilme
Kamu harcamaları birçok ülkede olduğu gibi ülkemizde de kanunlarla belirlenen kurallara bağlanmış durumdadır. Kiralama olanağı, bütçenin veya tasarruf tedbirlerinin getirmiş olduğu sınırlardan kaçma olanağı yaratabilmektedir. Bu da kaynakların israfına neden olabilir.
6.1.2.4 Kiracının Yatırım İndiriminden Yararlanamaması
Yatırım indirimi, yatırımı yapan yatırımcıya değil, yatırım mallarını aktifinde bulunduranlara yani yatırım mallarının sahibine vergi avantajı sağlar. Bu nedenle, yatırım indiriminden faydalanabilecek bir kara sahip olan kiracı, yatırım konusu malları leasing yoluyla edindiği takdirde yatırım indiriminin sağladığı vergi avantajından yararlanamaz.
6.1.2.5 Kiracının Yeniden Değerleme İmkanından Yararlanamaması
Yüksek enflasyonun olduğu ülkelerde, enflasyonun neden olduğu değer artışı nedeniyle enflasyon vergisi ödenmemesi amacıyla vergi mükelleflerine yeniden değerleme yapma imkanı
verilmiştir. Vergi usul kanunu uyarınca mükellefler bilançolarının aktifine dahil amortismana tabi iktisadi kıymetler ile bu kıymetler için geçmiş yıllarda ayrılmış olan amortismanları yeniden değerleyebilirler.Kurumlar vergisi mükellefleri değer artışının tamamını sermayelerine ilave edebilirler.Yeniden değerleme imkanından yararlanma hakkı, amortismana tabi iktisadi kıymetleri aktifinde gösteren mal sahibine ait olduğundan bu malları leasing yoluyla edinen kiracılar yeniden değerlemeden yararlanamazlar.
6.1.2.6 Kredibilitenin Düşük Olduğu İzlenimi Vermesi
Bir işletmenin menkul değerlerinin büyük bir bölümünün kiralanmış olması, o işletmenin
finansman kurumları tarafından kredibilitesinin düşük olarak değerlendirilmesi sonucunu doğurur ve kredi bulmasında sıkıntılar yaratır. Bu tür firmaların sahip oldukları sabit varlıklar sınırlı olduğundan, taşınmazmal rehni (özellikle ipotek) yoluyla kredi sağlamaları kısıtlanabilir.
6.1.2.7 Sözleşme Süresinin Yol Açtığı Sıkıntılar
Finansal Kiralama Kanununun 7. maddesinde sözleşmelerin en az 4 yıl süreyle fesh
edilemeyeceği belirtilmiştir. Aynı kanunun 25. maddesinde de sözleşmenin finansal kiralama şirketi tarafından, kiracıdan kaynaklanan nedenlerle feshi halinde, kiracının hem malı iade etmekle hem de vadesi gelmemiş kira bedellerini ödemekle yükümlü olduğu, ayrıca finansal kiralama şirketinin bunu aşan zararından da sorumlu bulunduğu hükme bağlanmıştır. Bu durum, kiracıyı kiraladığı bir malı en az 4 yıl süreyle kullanmak zorunda bırakmaktadır ki, bu da kiracının hareket alanını daraltmaktadır.
6.1.2.8 Kur Riski
Hem kiracı hem de kiralayan açısından söz konusu olabilecek bir risktir. Kiraya veren açısından kur riski, temin edilen fonların ödendiği para birimi ile kira ödemelerinin yapıldığı para birimi; kiracı açısından ise kira ödemeleri için cari olan para birimi ile kiralanan varlığın sağladığı gelir için geçerli olan para birimi arasındaki farklılıktan doğmaktadır. Bu durum kullanıcı açısından satın almayı leasingden daha avantajlı pozisyona getirebilir.
6.1.2.9 Cari Koşulların Değişimi Riski
Kiralama süresi boyunca kiracı ve kiralayan sözleşmeye bağlı kaldıklarından, kiracı açısından satışların gerilemesi ya da satış fiyatların düşüşü sözkonusu olduğunda, kiralamanın yol açtığı yüksek sabit giderler işletmeler için önemli bir yük getirebilir.
6.2 Kiralayan Açısından
6.2.1 Leasing’in Kiralayan Açısından Avantajları
6.2.1.1 Riskin Az Olması
Kiralama şirketinin taşıdığı risk faktörü, malın hukuki sahibi olması nedeniyle azdır.
6.2.1.2 Amortisman Ayırma Hakkı
Kiralama şirketi, işletim kiralamasında üretici firmaya ödediği parayı faiziyle beraber kira geliri olarak geri alırken, makine bedelleri tutarında amortisman ayırma hakkını elde etmektedir. Kiralama şirketinin, amortisman ayırmak suretiyle elde edeceği vergi avantajının bir bölümünü kiracıya yansıtması da mümkündür.
6.2.1.3 Bütünleştirilmiş Fırsatlar
Entegrasyon, firmaların faaliyetlerini büyütmelerini ve genişletmelerini sağlar. Dikey entegre
olmuş firmalarda, kiralama, üretilen mallara pazar ve müşteri bulmanın bir yoludur. Bu tip entegrasyonun ek avantajı, kiralayanın, ürün hakkında derinlemesine bilgi sahibi olmasından dolayı daha iyi hizmet verebilmesidir. Bu da kiralama şirketine rekabet üstünlüğü sağlayacaktır.
6.2.2 Leasing’in Kiralayan Açısından Dezavantajları
6.2.2.1 Kur Riski
Kiraya veren açısından kur riski, temin edilen fonların ödendiği para birimi ile kira ödemelerinin yapıldığı para birimi arasındaki farklılıktan doğmaktadır.
6.2.2.2 Malın Hurda Değerinden Yararlanılamaması
Kira sözleşmesi, kiralama dönemi sonunda, malın kiracıya devredilmesi seçeneğini içeriyorsa,kiralayan firma, malın hurda değerinden yararlanamayacaktır.
6.2.2.3 Hurda Değerin Saptanması Zorluğu
Teknolojisi hızla değişen varlığın kiralamaya konu olması durumunda bu varlığın değeri zaman içinde büyük düşüşler gösterebilmekte, sonuçta varlığın dönem sonundaki değerini saptayabilmek önemli bir sorun haline gelmektedir.
6.2.2.4 Cari Koşulların Değişimi Riski
Kiralama şirketinin kullandığı kaynaklar için ödemeleri gereken faizlerdeki dalgalanmalar önemli bir risk faktörü olarak ortaya çıkmaktadır. Bu risk, kiraların değişken kira olarak belirlenmesi ile giderilebilir.
6.3 Makro Ekonomi Açısından
6.3.1 Leasing’in Makro Ekonomi Açısından Avantajları
6.3.1.1 İhracata Etkisi
Leasing ihracat kesiminin ihtiyacı olan modern makine ve teçhizatı, daha kolay bir biçimde
edinebilme imkanı vermektedir.
6.3.1.2 Finansman Kaynaklarının Rekabetini Artması
Leasing, finansman kaynakları arasındaki rekabeti hızlandırır. Yeni yatırımlar için gerekli olan finansman arzının artmasına ve finansman maliyetinin düşmesine yardım etmektedir. Bu özellikle gelişmekte olan ülkeler için önemlidir. Çünkü bu yolla sermaye piyasasındaki kısa dönemli fon arzı ile uzun dönemli fon talebi arasındaki boşluk doldurularak işletmelerin orta ve uzun vadeli yatırımları için kısa dönemli fonlara olan bağlılıkları azaltılmış olur.
6.3.1.3 Kaynak Temini
Leasing, sermaye birikiminin yetersiz olduğu ülkelerde yatırıma yönelik finansman ihtiyacı için bir çözüm olabilmektedir. Orta ve uzun vadeli finansman imkanlarının sınırlı olduğu dönemlerde işletmelere uygun koşullarda finansman temin ederek imkanlarını genişletmektedir. Kiralamanın sağladığı esnek finansman sistemi özellikle küçük ve orta büyüklükteki işletmeler için yarar sağlar. Çünkü kiralamanın finansal anlayışı esas itibari ile yeni yatırımın getireceği nakit akımının üzerinde yoğunlaştığı için klasik banka kredisi analizinin risk ve garanti anlayışından farklı olmaktadır. Böylece işletmeler banka kredisi kaynakları sınırlarını da zorlamamış olmaktadır.
6.3.1.4 Ekonomik İstikrara Katkısı
Kiralamanın bir diğer ekonomik etkisi, durgunluk nedeniyle kesintiye uğrayan ekonomik
faaliyetlerin, özellikle yatırımların gerçekleştirilmesine yardımcı olması, böylece ekonomik istikrarın sağlanmasına katkıda bulunmasıdır. Yatırımların desteklenmesi için geliştirilen vergiye dayalı teşvikler ekonomik durgunluk dönemlerinde işletmelerde vergilendirilen gelirin elde edilememesi nedeniyle kullanılamaz hale gelirler. Kiralama yoluyla ekonomik durgunluğun giderilmesi yönünde gelişme sağlanabilir. Yatırımların artmasıyla da işsizlik azalır.
6.3.2 Leasing’in Makro Ekonomi Açısından Dezavantajları
6.3.2.1 Vergi Oranlarının Düşük Olması
Kiralama işlerinde uygulanan KDV oranları oldukça düşüktür. Aynı şekilde, leasing yoluyla
finansmanda, banka kredilerine uygulanan BSMV ve KKDF primi uygulanmamaktadır.
6.3.2.2 Uluslararası Leasing’de Gümrük Vergisi
Daha önce de bahsedildiği üzere, yatırımların yurtdışından gerçekleştirilmesi durumunda
kiralanan ekipman geçici muafiyet rejimi esaslarına göre Türkiye’ye getirilecektir. Ödenmesi gereken gümrük vergileri teminata bağlanacak, böylece ithalat gerçekleştirilecektir. Bu nedenle yatırımcı gümrük vergisinden kaçınmış olacaktır.
LEASING VE TÜRKİYE
Türkiye’de yakın zamanda önemli bir sektör haline gelen leasing sektörünün temelleri, 1985
yılında 3226 sayılı Finansal Kiralama Kanunu ile atılmıştır. Türkiye’de yurtiçi ve sınır ötesi kiralamaların dağılımı incelendiğinde yurtiçi işlemlerin çeşitli sektörlere yayıldığı gözlemlenirken, sınır ötesi kiralamanın daha çok hava taşıtlarında yoğunlaştığı görülmektedir.
Ülkemizde şimdiye kadar kiralamaya konu olan mallar incelendiğinde, bilgisayar, büro
malzemeleri, kara ve hava ulaşım araçları, inşaat makinaları, tekstil makinaları, tıbbi cihazlarının ağırlıklı olduğu belirlenebilir. Leasing kuruluşlarının müşterileri arasında kamu kurumlarından belediyeler başı çekmektedir. Nakit sıkıntısı içinde oldukları bilinen belediyeler yatırımları için finansal kiralamayı tercih etmektedir. Ayrıca, özellikle otobüs başta olmak üzere kara taşıtlarında kiralama büyük kentlerin dışında Anadolu'da da yayılmaktadır.
Finansal kiralama endüstrisinin ülkemizdeki genel yapısına baktığımızda banka ortaklıkları ile kurulan leasing şirketlerinin ağırlıkta olduğunu söyleyebiliriz. Finansal kiralamanın Türkiye için önemi son yıllarda özellikle iç tasarrufların, yatırımları besleyecek güçte olmaması ve buna bağlı olarak işletmelerin fon ihtiyaçlarının karşılanamaması nedeniyle artmış bulunmaktadır. Fonların kıt olması yanında fiyatının yani faiz oranının yüksekliği de yatırımları olumsuz olarak etkilemektedir. Böyle bir ortamda da finansal kiralama ekonomiye canlılık getirecektir. Özellikle küçük ve orta boy işletmelerin fon birikimi sağlama sorunları da çözülecektir.
Finansal kiralamanın ülkemiz ekonomisine sağlayabileceği önemli yararlardan biri de, yeni
teknolojilerin ülkeye getirilebilme imkanı vermesidir. Kiralama ile teknolojik olarak eskiyen makinelerin iade edilip, yerine yeni teknolojiye dayanan yenilerinin kiralanabilmesi fırsatı bulunmaktadır. Bu yol ile ürünlerimizin uluslararası piyasalarda rekabet gücünün arttırılabileceği, yeni teknolojilerden yararlanan modern üretim birimlerinin kurulabileceği unutulmamalıdır.
Ülkemizde leasing faaliyetlerinin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması amacıyla 1994 yılında
Finansal Kiralama Derneği kurulmuştur. Derneğin üyeleri Finansal Kiralama Kanunu çerçevesinde faaliyet gösteren şirketlerin üyeleridir. Özel finans kurumları ve yatırım bankaları bu kapsamın dışında kalmaktadır. Dernek kurulmuş bulunan dokuz adet komite aracılıyla aylık toplantılar ile faaliyetlerini sürdürmektedir.
|
