Dadaş kelimesi, değişik anlam ve şekillerde yorumlanmıştır. Kimine göre: Mert,cesur,özü sözü doğru, zalimin karşısında ,mazlumun yanında olan merhametli , yiğit biridir.Kimilerine göre; erkek kardeş ,ağabeyi ,cesur,yiğit,tüm erdemleri kendisinde toplamış mükemmel bir insandır. aynı zamanda "Numune-i misal" bir Erzurumludur. bazılarına görede at binen, cirit atan , kabadayı tığ gibi bir delikanlıdır.

kişisel adlar ve lakaplar

aba : abla
ağa : ağabeyi
baci : bacı
beg : beğ
bibi : hala
boğızli : obur
bedimli : meteliksiz
cingen : çingene
cığız : mızıkçı
cırbağa : cılız,çelimsiz
çarşut : casus
çerçi : gezgin satıcı
densiz : uygunsuz
devamsız : işe yaramaz
dığa : hararet olarak çocuk
dıreş : uzun boylu
dızınan : iri kıyım,iri yapılı
emi : amca
enik : köpek yavrusu
ergişi : erkek
esgetek : kadın
eze : teyze
gada : ağabeyi
gancık : sözünde durmayan,dişi köpek
gavat : değersiz adam
gottozlanan : dik kafalı
gollik : kısa boylu
görüm : görümce
gucur : kısa boylu
guma : ikinci eş
guzzik : kambur
güleş : güler yüzlü
hızan : fakir
hızmeker : erkek hizmetçi
hırhız : hırsız
hodah : hayvanlara bakan çocuk
igit : yiğit
kalikli : sürtük
kanayaklı : kadın,yavaş
kelloş : kel
keltoş : kel
keyvani : ev hanımı
kivra : kirve
kizir : köy adını ağız yapabilen kişi
kor : bakıpta görmeyen
maraba : tarım işçisi
matıf : suratsız adam
mazanni : şüpheli adam
omo : dalkavuk
poşa : çingene kadın
paşvani : bekçi
sınıhçi : kırıkçı
sogumsuz : sabırsız
şağıldahli : pis adam
şergada : akla gelmeyen işler yapan
tanko : sosyetik
termaş : şanslı
uşah : çocuk
vola : ulan
yelloz : müflis
yegin : aceleci
zenne :kadın

ağıl : yazın hayvanların koyulduğu yer
ahbun : hayvan gübresi
aşgar : kir
avlu : evin giriş salonu
ayvan odası: boş oda
baca : dam
bardan : büyük çuval
berf : kar
bedire : kova
cağ : şiş
cakkıl : zincirli iki ucuna kova takılan uzun çubuk
ceferlik : odunluk
cılfa : pulluk
cıstik : erkek ayakkabısı
çangıl : zil
çenebit : camdan ekmek kabı
çermik : kaplıca
damçi : damla
dastar : hamurun üstüne örtülen örtü
dıldılık : ince elbise
dibek : öğütme aracı
düllük : düdük
eğiş : tandırdan eşya veya ekmek çıkarmak için kullanılna araç
enek : sapanın toprağı yaran kısmı
fırfırik : topaç
galah : tezek yığını
geven : deve dikeni
gobçe :düğme
gullep : kapı demiri
gurna : kurna
hagos : tarla sulama arkı
halhal : bilezik
hamayıl : boyuna asılan muskalı gümüş kap
hepenk : kepenk
hemecik : bebek oyuncağı
hesir : otlardan yapılmış sergi
hıbar : duvar dizmede büyük taşlar arasıra konan küçük taş
hış : küpeklerin boynuna takılan demir
him : temel
hozan : sürülmemiş tarla

ERZURUMUN KENDİNE ÖZGÜ YEMEK ÇEŞİTLERİ ŞUNLARDIR.


Su BÖreği : Anadolunun muhtelif yerlerinde pişirilen bu böreği Erzurum'da yufkası ince ve kalınlığı az olarak yapılır.içerisine
Civil Peynir ve Maydanoz konulur. İnce ve özenli bir şekilde açılmış yufkalar önce kaynar suda haşlanır
daha sonra soğuk su ile yıkanarak tepsiye serilir ve her yufkanın
arasına erimiş tereyağı serpilir.

Ekşili Dolma : Üzüm yapraklarına karışımlı et sarılan bu dolmanın etine
biraz Ekşi Pestil katılarak doldurulur. Ekşili Dolma, diğer dolmalara nazaran uzun ve büyükçe olduğundan İri Dolma diye de anılır.

Kesme Çorbası : Evde hazırlanan hamurdan hazırlanan yufkalar erişte biçiminde kesilir. Fındık büyüklüğünde hazırlanan köfte,mercimek,soğarıç ve tarkın karışımı ile pişirilir.

Ayran AŞı : Bazı yörelerde Yayla Çorbası denen bu bu Çorbaya Erzurum'da Ayran AŞı
denilir. Yoğurt çırpılır ve su eklenerek ayran haline getirilir. daha sonra
denler haşlanır. Hazırlanan ayrana biraz un katılır. Ayran biraz haşlanan
denlerle karıştırılarak orta ateşte olmak üzere ocağa konulur. Bu karışıma hazırlanan ufak köfteler eklenir ve karışım kaynamaya çıkıncaya kadar yavaş yavaş karıştırılır. Karışım Kaynamaya çıktıktan sonra bir müddet daha kaynatılır.Daha sonra tereyağı aşotu ve diğer istenen baharatların karışımından olşan anık karışıma katılır bundan sonra ayran aşımız hazır hele gelir...

Çiriş : ilkbaharda dağlarda yetişen yabani bir bitkidir. Yörede sebze
yerine kullanılır. Genellikle ıspanakla yapılan yemekler gibi hazırlanır.
parça et veya kavurma etle pişirilebilir.

Çeç Pancarı : yörede Pancarın yeşil saplarına çeç adı verilir. buda sebze olarak kullanılır. Çiriş Gibi parça etle pişirilebilir.

Çortuti Pancarı : Bu yemek için gerek turşuya vurulmuş şalgam gerekse taze şalgam kullanılabilir. Şalgamlar erişte biçiminde i,nce ince kıyıldıktan sonra yağda kavrulur ve kavrulmuş kıyma ile pişirilir. yalnız bu yemek salçasız hazırlanmalıdır.

Şalgam Dolması : Şalgam, yaprak halinde dilimlenir ve arasına etten hazırlanmış dolmalık karışım konarak pişirilir. Bide bunun yanında yoğurt sofrada bulunursa mmmm...

Çaşır : Çiriş gibi dağlarda yetişen yabani bir bitkidir. Haşlanarak ve tuşa banılarak yenildiği gibi, yumurtaya batırılıp yağda da kızartılarak yiyilebilir.

Yumurta Pilavı : Yumurta pilavının hamuru hazırlanırken içine yumurta katılır. hamur yoğurulduktan sonraerişte gibi kesilir, makarna gibi haşlanırve üzerine treyağı dökülerek yenilir.

Kadayıf Dolması : Kadayıfın içerisine dövülmüş ceviz içi konularak dolma gibi sarılır.Sonra yumurtaya batırılarak yağda kızartılır. Kızartılan kadayıf dolması önceden hazırlanmış şerbete atılır daha sonra şerbetten çıkarılarak yiyilir.

ERZURUM HALK OYUNLARI

Erzurum asırlar boyunca Asya ve Avrupa arasında önemli bir geçit ve ticaret merkezi olmuştur.İran ve Kafkasya üzerinden gelen kavimlerle avrupadaki diğer kavimlerlerin kültürlerinin etkisi altında kalan ilimiz,
kökü tarihin derinliklerine kadar uzanan zengin bir kültür hazinesine sahiptir.Yöremiz halk oyunları Türk bedii zevkini, kahramanlık mekıbelerini insan psikolojisinin tezahürlerini bölgenin adet ve ananelerini en güzel ve etkileyici şekilde yansıtır.Yöremiz ve çevresinde oynanan oyunlara Bar adı verilir. Moğollarda ve Altay Türklerinde Bar, davulun adıdır. Bar sözcüğünün kökeni ve anlamı üzerinde çok çeşitli görüşler vardır.
- Bar, Dadaşın oyununun adıdır.
- Bar, Erzurum dolaylarındaki toplu oyunların adıdır
- Bar, Davul eşliğinde oynanan oyundur
- Bar, Şaman olan Türklerin şölenlerinde, davul eşliğinde oynadıkları
oyunlardır.

Bar,Barça,Baru söylenişleri eski metin,lugat ve diyaleklerde hep topluluk, elbirliği anlamı ile kayıtlıdır. Eski çağda ilkel insanlar birtakım korku ve inançların etkisi altında bulundukları için hayatlarını çeşitli törenlerle idame ettirir ve bu ayinlerin davulla yaparlarmış İlk zamanlarda hayvan derileri toprağın altında kısmen çürütülür bir nevi tabaklama usulü ile elde edilen bu derilerden davullar yapılırdı. Şaman Türkleri bunlara Tüngür demiş, daha sonra Kös adını almıştır. Erzurum'un milli çalgıları davulla beraber Zurna,Ney ve Zilli teftir. Erzurum davulu
hazırlanırken, daha çok koyun ve keçi derisi kasnağa geçirilir ve sesin ayarlanmasına özel bir önem verilir. bu bakımdan Erzurum davulu diğer davullardan daha tok seslidir.Gurup halinde oynanan barlar en az beş kişi ile oynanır. Bu oyunlar sonlara doğru hızlanarak sekme denilen çevik hareketlerle oynanır. başlangıçta elele
tutan oyuncular süratli kısımda birbirlerinin omuzlarından tutarlar. Oyunun başında Barbaşı, sonunda da Pöççük denilen oyuncu bulunur. Barbaşı ve Pöççük ellerinde birer beyaz mendil tutarlar. bazen barlarda kullanılan melodiler halay oyunlarında kullanılmaktadır. Bar daha çok erkekler tarafından oynandığından erkek
oyunu olarak nitelenebilir.kadınlar tarafından oynanan barlarda mevcuttur bunların yanısıra alacıbar adıyla anılan erkekli kadınlı barlarda vardır.

Erzurum Bar Oyunları ile Diğer Halk Oyunları

ağcaferikler,alacabar,aldımpram,aşırma barı,aşşahtan gelirem,başbar,ben bir kavak olaydım,bir taş attım çeğile,Bitlis koçerisi,daldalan barı,durna barı,erfene,Ermeni barları,ErzurumBarları,felek,güzeller barı,hanım barı,hayvan taklit oyunları,heynare,hoş bilezik,karadüzen,Köroğlu barı,kutkut barı,Kürdün ayavanı barı,Kürt barı,lavik barı,osman ağa,sallama,sarhoş barı,sökme barı sıçratma,sürtme barı,tamzara barı,tatyan,tavuk barı, tello,temirağa,tersine,tikine bar,Torurm barı,Durna barı,Uzundere,Yayla barı,Hançer Barı

OYUN KIYAFETLERİ

ERKEK KIYAFETLERİ

-cistik: bar oynarken ayağa giyilen ayakkabıdır.derisinin çok yumuşak olması en büyük özelliğidir.bu özelliğe istinaden ayak figürleri daha kolay gerçekleştirilir.yaşlılar tarafından giyilene markop,gençlerin giydiğine yemeni denir.

-Zığva: Uçkurlu,beli bol lacivert kumaştan yapılan arkası torba şeklinde pileli giysidir.Bunun üzerine siyah ipek kaytansüs olarak işlenir.Zığvanın bol olmasını sağlayan pile sayısının 32 olmasına özen gösterilir.

-yelek: lacivert kumaştan yapılmıştır.iki tarafa kapanabilen kaytanlı ilikleri vardır.kenarları ve cep ağızları kaytanla işlenmiştir.



-gömlek: gömlekler beyaz olup dik yakalıdır.düğmeleri beyaz veya siyah olabilir.uzun olan kol ağızlarında 4-5 düğme bulunur.

-kazeki: uzun kollu kısa bir cekettir.kolları geniş kol etrafları siyah kaytanla,ön tarafı ve cep ağızları motifli kaytanla süslüdür.

-kuşak: eskiden Acem,Trablus, veya Tosya şalı diye adlandırılanrenkli iplerle örülmüş-dokunmuş,bar oynayanın belini sıcak tuttuğu gibi aynı zamanda cep vazifesi gören kumaştır.

-gümüş köstek: gümüşten yapılmış,yelek üzerine asılan daha önceleri saat taşımada kullanılan ince zincirden aksesuardır.

-bazubent: ekseriyatla boncukla örülür.gümüş olanlarıda vardır.kola takılan içerisine karınca duası,ayet-ül-kürsiduaları komulur.

-mendil:Erzurum barlarında mendil kullanmak bir maharet işidir.mendil her barın ritmine ve psikolojisine göre kullanılır.

KADIN KIYAFETLERİ

-bindallı: kadife üzerine simle Türk motifleri işlenmiş giysidir.göğüs ve boyun kısımları dantelle süslenebilir. aynı danteller kol ağzınada eklenir.kol,beden ve bel kısmı vücuda oturur, tek kısmı ise rahat hareket maksadıyla geniş yapılır.

-leçek(yazma): başa örtülen,pullarla ve boncuklarla oyalanarak süslenen pamuktan yapılmış başörtüsüdür. bu isim halen kullanılmaktadır.

-gümüş kemer: bar oynayan Erzurumlu kadının belinde bulunur.muhtelif parçalar halkalarla birbirine tutturularak kemer oluşturulur.İşlemelidir.kaşı daha süslüdür.bazılarında sedef kakmalar bulunur.şimdi kakmalı kemerler yapılmadığından antika değeri taşımaktadırlar.

-papuç: papuçlar siyah ve önden bağlıdır.yumuşak deriden yapılmış olup hafiftir.kolay hareket olanağı sağlar.
-dizleme: beyaz yünden örülmüş,diz kapaklarına kadar uzanan çoraplardır.

-mendil ve diğer aksesuarlar: erkek barlarında olduğu gibi,kadın barlarında da barbaşıve pöççükte mendil bulunur.ayrıca boyuna beşi birlik, oltu taşı kolyeler,kollara burma bilezik parmaklara da yüzük takılır.