|
Hopa , Kemalpaşa), davul - zurna (Ordu, Giresun, Trabzon, Gümüşhane, Artvin), kemençe (Ordu, Giresun, Trabzon, Rize, Gümüşhane, Artvin), akordion (Artvin, Borçka, Şavşat) ya da tulum (Rize, Artvin) eşliğinde, yalnız erkekler (erkek horonu), yalnız kızlar, kadınlar (kız horonu) ya da kız-erkek karışık (karma horon) olarak; düz çizgi, yarım daire ya da halka şeklinde; hızlı ve çevik hareketlerle oynanan geleneksel halk oyunlarının genel adıdır. Erkekler tarafından oynanan horonlar ne kadar hızlı ve sert ise, kadınların oynadığı ve kız horonu; denen horonlar da o kadar yumuşak ve zarif hareketlerle oynanır. Kadın-erkek karışık oynanan horonlarda bu hızlı ve sert hareketlere kadınların da uyum sağladıkları, erkekler kadar ustalıkla oynadıkları görülür.
Horonlar, türkü eşliğinde (sözlü horon) ya da sadece çalgı eşliğinde, düz bir sıra halinde ya da halka oluşturularak oynanır.
Her horonun bir pişme, coşma noktası bulunmaktadır. Oyuncuların elleri yukarıdayken horon başının ya da kemençecinin "alaşağı" komutuyla horoncular adım atarak omuz titretme hareketini içeren aşağı alma hareketini yaparlar. Horon oynayanlar, kemençeci hatta seyredenler oyun sırasında kendilerinden geçerek anlamsız sesler çıkartabilir, horoncuları gayrete getirmek için naralar atabilir. Horon din adamları tarafından bir isyan, bir başkaldırı olarak nitelendirilmiştir zaman zaman. Bu, o kadar etkili olmuştur ki, belli bir yaşın üzerinde olanlar, hacca gidenler, sakal bırakanlar dine dönüşün bir göstergesi olarak horon oynamamak için yemin ederler. Türkiye'de 50'ye yakın horon çeşidi vardır ve bunlar kemençe, bağlama, davul, tulum, zurna, kaval, tef eşliğinde oynanmaktadır. Horonlar neşeli zamanlarda; Bayram, düğün, dernek, askere uğurlama ve arkadaşlar arasında düzenlenen eğlencelerde oynanır. Yürekleri dolduran coşkular, sevinçler bu tür etkinliklerde horona dönüşür. Nerede bir durak, bir oturak yeri varsa orası ''HORONDÜZÜ'' dür.Üzerinde horon oynanmayan tek bir düzlük bulamazsınız Karadeniz'de... Horon Karadenizin soluk alışı, yürek atışı, dalgalanışıdır.Horon doğa ile insanın elele, kol kola şahlanışıdır.İneğiyle, çadırıyla, çoluk, çocuğuyla, silahıyla, giysisiyle,yaylalara çıkması, yol boyunca yol havalarının kemençe ve davul, zurna eşliğinde çalınıp söylenmesi, horon oynaya oynaya yolların bitirilmesi ve yayla düzüne silah atarak, nara atarak ve tabi ki horon oynayarak (sallama ritminde) kollar halinde girmeleri, halka içinde saatlerce horon oynamaları bahara olan özlemin coşkuya dönüşmesi, dile gelmesidir.Doğa yapısının sert ve dağlık oluşu, denizinin ve havasının kararsızlığı horon oyunlarında göze çarpar.Horon deyince akla Akçaabat gelir.
DOĞU KARADENİZ' İN TÜRKLEŞMESİ VE HORON:
Oğuz Türkleri' nin 12. yüz yıldan itibaren sürekli ve yoğun bir şekilde Karadeniz yöresini yurt tutmaya başlaması ile 200 yıl içerisinde tüm Karadeniz fethedilir ve Türkleştirilir. Oğuz Türklerinden olan ''Çepniler'', bu yöreyi kıyı çizgisine paralel olarak doğudan ve batıdan fethederken Anadolu'nun iç kesimlerinden de diğer Türk boy ve oymakları Erzincan, Gümüşhane ve Harput dolaylarından sahile akmaya başlarlar. 1461 yılı başlarında Anadolu içlerinden gelen 100.000 Çepni Türk'ünün Giresun-Trabzon arasına yerleştirildiğini, yine Yavuz Sultan Selim'in Trabzon'da, şehzadeliği sırasında İran'dan Şah İsmail' den kaçan Akkoyunlu Türkleri'ni de Rize, Trabzon arasındaki yörelere yerleştirildiğini tarihi kaynaklardan öğreniyoruz.
Türkler Doğu Karadeniz bölgesine yerleştiklerinde yabancı olmadıkları bir doğa parçasıyla karşılaşmışlardır. Yöre çok engebeli, sarp, dik ve dağlıktır. Öte yandan bölgeyi kuzey yönünde baştan başa kuşatan, sürekli dalgalı ve hırçın bir deniz vardır ki; bu acımasız özellikleri içeren doğa üzerinde mücadele veren insanların tipik, yöreye özgü folkloru ve halk oyunları da böylece oluşur.Horonlar:
*Ağır horon , yavaş tempolu horonların genel adıdır .(Of, Tonya, Vakfıkebir, Akçaabat ve Maçka)
*Alaca horon, kadın ve erkeklerin birlikte oynadıkları horon oyunlarının genel adıdır.
*Atlama horonu, horonların hızlı oynanan ikinci bölümüdür.
*Bıçak horonu,iki erkek oyuncu tarafından elde bıçakla oynanan horondur , savaşı temsil eder. Atılma korunma, korkutma ve dalaşma bölümlerinden oluşur. Bıçağın havaya atılıp tutulması ve dalaşma bölümü ,ustalık isteyen tehlikeli bir oyundur. ( Sürmene , Akçaabat)
*Deli horon, yalnız erkeklerin oynadığı çok hareketli ve güç isteyen horonların genel adıdır.Yörelere göre ritmi değişir . En önemli özelliği sık yinelenen ayakları yere vurma hareketidir.Bazen kemençe olmadan bile oynanabilir.
*Düz horon, yalın ve fazla hareketli olmayan figürlerle oynanır, adi horonda denilir
*Karma horon, ikinci bölümü sözsüz olarak , yalnızca ezgi eşliğinde oynanan sözlü horonların genel adıdır .
*Kılıç horonu, iki erkek tarafından elde kılıç yada kılıç gibi kullanılan bıçaklarla oynanılır.Bıçak horonundan farklı olarak bıçak kullanılsa bile bıçağın kılıç gibi tutulması ve kullanılmasıdır.
*Kız horonu,kadınlar tarafından oynanan yumuşak ve yalın karakterli horonların genel adı olup, genelde düz horon tipindedir.
*Rahat horon çömelme hareketi olmadan düz, yürüme figürleriyle ve genelde kız erkek beraber oynanan horonların genel adıdır.
*Sallama horonu , düzenli bir şekilde hep aynı doğrultuda ilerleyerek ve bedenin alt bölümünü iki yana sallayarak oynanan oyunların genel adıdır. Sürmene ve Çaykara'da oynanan sallama kendine has ve meşhurdur. Kadınların sallamasında erkeklerden farklı olarak parmak şaklatma , dönme, el çırpma ve omuz sallama hareketleri yapılır.
*Sözlü horon, sözlü ezgiler eşliğinde oynanan horonlardır.Kız oyunları genelde sözlü oyunlardır, güftesi horona uygun olarak yazılıp bestelenir:
*Sözsüz horon ,sözsüz ezgiler eşliğinde oynanan oyunların genel adıdır.
|
