Türkiye'deki Fonlar

TÜRKİYE'DEKİ EMEKLİLİK FONLARI

Emeklilik Yatırım Fonu Nedir?

Emeklilik yatırım fonları yaptığınız emeklilik sözleşmesi çerçevesinde, kendi adınıza açılan hesaptan takip edebildiğiniz katkı paylarının değerlendirilmesi amacıyla kurulan fonlardır.

Bu fonlar ancak emekliliğinizde gelir elde etme amacınıza yönelik olarak birikimlerinizin değerlendirilmesi ve işletilmesi amacıyla kurulabilir; başka bir amaçla kurulamaz. Emeklilik Yatırım Fonların kurulabilmesi için Sermaye Piyasası Kurulu'ndan izin alınması gerekmektedir.

Paranızın değerlendirildiği fonlar, bu işin uzmanlarınca yönetilmelidir. Bu nedenle emeklilik şirketi, her fon için en az bir portföy yöneticisi ile portföy yönetim sözleşmesi imzalayarak fon kurabilir.

Ayrıca birikimlerinizin değerlendirildiği fon varlığı, şirket ile ilgili herhangi durumda kullanılamaz.

Örneğin, bu fonlar teminat olarak gösterilemez, hiçbir şekilde haczedilemez ve şirketin iflası bile söz konusu olsa kurulmuş olan bu fonlar iflas masasına dahil edilmez. Böylece birikimleriniz sürekli korunmuş olur.

Fon portföyü, aşağıdaki para ve sermaye piyasası araçları ile sermaye piyasası işlemlerinden oluşabilir:

Nakit, vadeli ve vadesiz mevduat,
Borçlanma araçları (ters repo dahil) ve hisse senetleri,
Kıymetli madenlere ve gayrimenkule dayalı varlıklar,
Repo işlemleri,
Vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri,
Borsa para piyasası işlemleri,
Yatırım fonu katılma belgeleri,
Sermaye Piyasası Kurulu'nca uygun görülen ve kamuya ilan edilen diğer para ve sermaye piyasası araçları.
Emeklilik şirketi en az üç adet değişik fon kurmak zorundadır. Fonlara aktarılan katkı paylarının ise yukarıdaki varlıkların dışında herhangi bir araca yatırılması mümkün değildir.

Emeklilik sözleşmenizde nasıl bir plan seçerseniz seçin, katkı paylarınızın en fazla %15'ini portföyünün %80'inden fazlası yabancı para ve sermaye piyasası araçlarından oluşan fonlara yönlendirebilirsiniz.

Benzer şekilde, katkı paylarınızın en az %30'unu ise portföyünün en az %80'i ters repo dahil devlet iç borçlanma senetlerinin oluşturduğu fonlara yönlendirmeniz gerekmektedir.

Fonlar günlük, üç aylık ve yıllık olarak raporlar düzenleyerek kamuyu aydınlatıcı bilgileri verir ve sistemin şeffaflığını sağlarlar.

Emeklilik Yatırım Fonları amaçlarına göre Gelir Amaçlı Fonlar, Büyüme Amaçlı Fonlar, Para Piyasası Fonları, Kıymetli Madenler Fonları, İhtisaslaşmış Fonlar ve Diğer Fonlar olarak gruplandırılabilir.

Fon Türleri Nelerdir?

Gelir Amaçlı Fonlar

Bu tip fonlar hisse senedi, devlet tahvili, yabancı fonlar ve benzeri varlıklara yatırım yaparlar ve yatırım yapılan varlıktan kar payı (temettü) geliri veya faiz geliri elde etmeye ağırlık verirler.

Bu amaca yönelik kurulan fonlar portföylerinin ağırlıklarına göre şu şekilde adlandırılırlar:

Hisse Senedi Fonu: Portföyünün en az %80'ini kar payı elde etmek amacıyla fiyat oynaklığı az olan hisse senetlerine yatıran fondur.
Kamu Borçlanma Araçları Fonu: Portföyünün en az %80'ini ters repo, devlete ait tahvil ve bonoya yatıran ve bunlardan faiz geliri elde etmeyi amaçlayan fondur.
Özel Sektör Borçlanma Araçları Fonu: Fon portföyünün en az %80'ini özel sektör borçlanma araçlarına (herhangi bir şirketin boçlanma amacıyla çıkardığı tahvil bono vb.) yatırarak faiz geliri elde etmeyi hedefleyen fondur.
Karma Borçlanma Araçları Fonu: Fon portföyünün en az %80'ini kamu ve özel sektör borçlanma senetlerine yatırarak faiz geliri elde etmeyi hedefleyen fondur.
Karma Fon: Fon portföyünün %80’ini her birinin oranı %20’den az olmayacak şekilde hisse senedi ve borçlanma araçlarına yatıran fondur.
Yani 100 liralık bir karma fonun en az 80 lirası hisse senedi ve borçlanma senetlerinde olmalıdır. Bu 80 lira içinde ise hisse senedi veya borçlanma senedinden herhangi birinin değeri 20 liranın altında olmamalıdır.
Uluslararası Hisse Senedi Fonu: Fon portföyünün en az %80'inin düzenli kar payı ödeyen fiyat oynaklığı az olan yabancı hisse senetlerine yatıran fondur.
Uluslararası Borçlanma Araçları Fonu: Fon portföyünün en az %80'ini yabancı borçlanma araçlarına yatıran fondur.
Uluslararası Karma Fon: Fon portföyünün %80’ini her birinin oranı %20’den az olmayacak şekilde yabancı hisse senedi ve yabancı borçlanma araçlarına yatıran fondur.
Esnek Fon: Fon portföyünün tamamını değişen piyasa koşullarına göre belirlenen varlık türlerinin tamamına veya bir kısmına yatıran ve temettü ve faiz geliri elde etmeyi hedefleyen fondur. Bu tür fonların varlık dağılımı önceden belirlenmez.
Büyüme Amaçlı Fonlar

Bu tip fonlar yatırım yaparken yatırım yapılan varlıktan (ağırlıklı olarak hisse senedi) sermaye kazancı elde etmeyi hedefleyen fonlardır. Yani yatırım yapılan hisse senedinin ait olduğu şirketin büyümesi ve dolayısıyla hisselerinin fiyatının da yükselmesi sonucu kar elde etmeyi amaçlar.

Bu durumda kar payı geliri ikinci plandadır ve gelir amaçlı fonlardaki kadar önemli değildir. Bu fonlar aşağıdaki gibi gruplandırılabilir :

Hisse Senedi Fonu: Fondaki paranın en az % 80'ini hisse senedine yatıran ve sermaye kazancı elde etmeyi hedefleyen fondur.
Küçük Şirketler Hisse Senedi Fonu: Fondaki portföyünün % 80'ini küçük veya büyüme potansiyeli olan şirketlerin hisse senetlerine yatıran ve sermaye kazancı elde etmeyi hedefleyen fondur.
Karma Fon: Fon portföyünün %80’ini her birinin oranı %20’den az olmayacak şekilde hisse senedi ve borçlanma araçlarına yatıran ve sermaye kazancı hedefleyen fondur.
Uluslararası Hisse Senedi Fonu: Fondaki portföyünün en az % 80'ini yabancı hisse senedine yatıran ve sermaye kazancı elde etmeyi hedefleyen fondur.
Uluslararası Karma Fon: Fon portföyünün %80’ini her birinin oranı %20’den az olmayacak şekilde yabancı hisse senedi ve yabancı borçlanma araçlarına yatıran ve sermaye kazancı hedefleyen fondur.
Esnek Fon: Fon portföyünün tamamını değişen piyasa koşullarına göre belirlenen varlık türlerinin tamamına veya bir kısmına yatıran ve sermaye kazancı elde etmeyi hedefleyen fondur. Bu tür fonların varlık dağılımı önceden belirlenmez.
Fon Türleri Nelerdir?

Kıymetli Madenler Fonları

Bu tip fonlar portföylerinin en az % 80'i kıymetli madenler ve altına dayalı varlıklardan oluşturarak kurulan fonlardır.

Kıymetli Madenler Fonu: Fon varlıklarının en az %80'ini ulusal ve uluslararası borsalarda işlem gören altın ve diğer kıymetli madenlere dayalı varlıklara yatıran fondur.
Altın Fonu: Fon fortföyünün en az %80'ini kıymetli madenler ve altına dayalı varlıklara yatıran fondur.
İhtisaslaşmış Fonlar

Bu tip fonlar, coğrafi bölgelere, ülkelere ya da sektörlere veya endekslere göre yatırım yapan fonlardır. Örneğin bir fon, parasının büyük bir kısmını tek bir yabancı ülkedeki hisse senetleri veya borçlanma araçlarına yatırırsa veya herhangi bir fon, portföyünün büyük bir bölümüyle sadece çimento veya başka herhangi bir sektöre ait şirketlere yatırım yaparsa bu fonlar ihtisaslaşmış fonlar olarak adlandırılır.

3 tip ihtislaşmış fon olabilir:

Yabancı Ülke Fonu: Fon portföyünün en az %80'ini tek bir yabancı ülkenin çıkardığı veya bu ükledeki yerleşik şirketlerin ihraç ettiği tahvil, bono, hisse senedi gibi para ve sermaye piyasası araçlarına yatıran fondur.
Sektör Fonu: Fon portföyünün en az %80'ini, belirli sektör ya da sektörlerde bulunan şirket hisselerine yatıran fondur.
Endeks Fon: Hisse Senedi Endeks Fonu, Tahvil Endeks Fonu, Sektör Endeks Fonu veya benzeri fonlar gibi fonları baz alan ve Sermaye Piyasası Kurulu tarafından uygun görülen bir endeks kapsamındaki varlıklara fon portföyünün %80'ini yatıran ve baz alınan endeksin getirisi kadar getiri elde etmeyi hedefleyen fondur.
Diğer Fonlar

Yukarıda anlatılan fon türlerine girmeyen fonlardır.

Dengeli Fon: Fon portföyünün tamamını hisse senedi ve/veya borçlanma araçlarının tamamından oluşan ve hem sermaye kazancı hem de temettü geliri ve faiz geliri elde etmeyi amaçlayan fonlardır.
Esnek Fon: Değişen piyasa koşullarına göre fon portföyü için izin verilen varlık türlerinin tamamına ya da bir kısmına yatırım yapabilen ve varlık dağılımı önceden belirlenmemiş fondur. Hem sermaye kazancı hem temettü geliri hem de faiz geliri elde etmeyi amaçlar.
Para Piyasası Fonları

Bu tip fonlar, fon portföyünün tamamını vadesine 3 ay veya daha az kalmış likiditesi yüksek varlıklardan oluştururlar. Yani fon portföyünü kısa süreli olarak elde tutulacak ters repo, hazine bonosu veya özel sektör borçlanma araçları ve paraya çevrilmesi kolay olan varlıklardan oluşturan fonlardır.

Likit Fon-Kamu: Fon portföyünün tamamını ters repo dahil devlet iç borçlanma senetlerine yatıran fondur.
Likit Fon-Özel Sektör: Fon portföyünün tamamını özel sektör borçlanma araçlarına yatıran fondur.
Likit Fon Karma: Fon portföyünün tamamını kamu ve/veya özel sektör borçlanma araçlarına yatıran fondur.