|
Hücre Metabolizması
Canlıların yapısına giren maddelerin yadımlama ürünü halinde dışarıya atılıncaya kadar uğradığı fizyolojik değişikliklere metabolizma (madde değişimi) denir. Metabolizmaya kısaca canlının yaşam temposu denilebilir. Metabolizma hücrede yapım ve yıkım olayları içerir. Hücre metabolizması ikiye ayrılır.
A. Anabolik Reaksiyonlar
Hücrelerin sindirimle aldıkları küçük moleküllerden kendi yapılarında kullanabilecekleri yeni moleküllerin sentezlemesi olayına anabolizma (asimilasyon = özümleme) denir.
Besinler sindirim sonucunda amino asitlere,glikoza,yağ asitlerine ve gliserole dönüşür. Bu moleküller hücrede yeni dizilimle saç, tırnak gibi cansız yapılara dönüşür. Hücre organellerinin yapısına katılır. Enzimlerin, hormonların yapısına girer. Bu reaksiyonlar sırasında enzim ve ATP kullanılır. Anabolizma sonucu hücreler büyür, çoğalır, yaralanan ve yıpranan yerler onarılır, canlılık maddeleri artar. Yeni moleküllerin sentezlenmesi için proteinlere gereksinim duyulur. Fazla protein alınması azotlu artık maddelerin miktarını çoğaltır. Proteinin azlığından yaraların geç iyileşmesi, alyuvar yapımında bozukluklar, enfeksiyonlara karşı direncin azalması gibi olaylar görülür. Diğer temel besin maddelerinin de yeterli miktarda alınması, vücuda özgü bileşiklerin yapılması için gereklidir.
B. Katabolik Reaksiyonlar
Anabolizma sonucu meydana gelen maddelerin enerji elde etmek için yıkılmasına katabolizma (disimilasyon = yadımlama) denir. Hücre, çevresinden aldığı ya da yapısında bulunan karbonhidrat, lipit ve protein moleküllerini küçük moleküllere parçalar.
Besinlerin stoplazma ve mitekondride oksidasyonu sonunda ısı ve serbest enerji (ATP) oluşur. Buna hücre solunumu da denir.
Atılması gereken su, karbondioksit, amonyak, ürik asit ve üre gibi yan ürünler meydana gelir. Enerji sağlamak için önce karbonhidratlar kullanılır. Kandaki glikoz miktarı oldukça sabittir. Glikoz miktarı%in altına düşerse kas titremsi, kramp, bilinçsizlik ve sonuçta ölüm ortaya çıkar. Vücudumuzda aynı anda hem katabolik hem de anabolik tepkimeler yapılır. Hücre katabolik tepkimelerle hem enerji hem de küçük yapı taşları elde eder.
Besin maddelerinin hücreye alınmasından metabolizma sonucu oluşan artık maddelerin atılmasına kadar geçen olaylar kısaca şöyle açıklanabilir.
·Hücre zarından difüzyon ve aktif taşımayla geçebilen besin molekülleri, herhangi bir değişikliğe uğramadan enerji elde edilen tepkimelere ya da sentez tepkimelrine doğrudan katılabilir.
·Hücre zarından difüzyon kurallarına göre geçemeyen besin maddeleri ise endositozla besin kofulu oluşturarak hücre içine alınır. Alınan besin lizozomdaki sindirim enzimlerinin etkisiyle koful içinde sindirilir. Sindirilen besin (amino asit, yağ asidi, glikoz gibi) sitoplazmaya geçer. Atık maddeleri taşıyan koful sitoplazmanın hareketi ile hücre zarına doğru ilerler. Besin kofulunun parçalanmasıyla sindirilmemiş atıklar ekzositozla hücre dışına atılır.
·Sitoplazmaya geçen besinlerden amino asitler ribozomlarda anabolik tepkimelerle proteine dönüştürülür. Böylece enzimler, hormonlar ve antikorların temeli olan proteinler üretilmiş olur.
·Yağ asitleri ve gliserol, enerji sağlamak amacıyla kullanılacaksa sitoplazma ve mitokondrilerde metabolik tepkimelerle enerjiye dönüştürülür. Yağ asitlerinin bir kısmı zarın yapısına katılırken fazlası da yağ dokuda depo edilir.
·Glikoz hücrede en çok kullanılan enerji verici karbonhidrat molekülüdür. Sitoplazma ve mitokondride katabolik tepkimelerle enerjiye dönüştürülür. Üretilen enerji dönüştürülür. Üretilen enerji hücrenin yaşamsal olaylarında kullanılır. Metabolizma sonucunda oluşan artık maddeler hücreden uzaklaşır.
|
