|
TRAVNİK
Bosna-hersek'in merkezinde, Sarayevo'nun 90 km batısındadır. Merkezi Bosna Kantonu'nun (Central Bosnia) başkentidir. Civar köy ve yerleşim birimlerinin de dahil edilmesiyle oluşturulan Travnik belediyediyesinin içinde yerleşiktir. Travnik'in nüfusu 27.000 civarındadır. Ancak Travnik belediye sınırlarının içinde yaklaşık 70.000 insanın yaşadığı tahmin edilmektedir. Travnik, 1686-1850 arasında Bosna yöneticilerine ev sahipliği yapmasıyla meşhurdur ve kültürel gelişimi daha çok o dönemlere dayanır.
Lavsa nehri batıdan doğuya doğru bir yol izleyerek şehrin merkezinden geçer ve Bosna nehrine katılır. Lavsa nehri vadisi, doğuda Bosna nehri batıda ise Vrbaş nehri vadileriyle birleşir.
Travnik deniz seviyesinden 514 metre yüksektedir. Ayırt edici coğrafi özelliklerinin başında Vlanitsa ve Vlaşiç dağları gelir. Vlaşiç dağı ismini 'Vlah'lardan almıştır ve 1933 metre ile ülkenin en yüksek dağlarından biridir.
Travnik'te karasal iklim görülür. Ortalama sıcaklık yaz ayları için 18.2 santigrat derece, kış ayları için 5 santigrat derecedir. Her kış yoğun kar yağışları görülür.
Şehrin tarihini bronz devrine kadar götürecek kalıntılar mevcuttur ancak şehrin önem kazanması M.S. I. yüzyıldan itibaren başlar. Travnik'te bu dönemin izlerini taşıyan, Roma İmparatorluğundan kalma mezarlar, kaleler ve diğer bazı başka yapılar vardır. Ayrıca Roma devrine ait çok sayıda para ve levhalar da bulunmuştur.
Osmanlı Devleti'nin Bosna'yı fethinden sonra, şehir nüfusunun büyük bir çoğunluğu Müslüman oldu. İdareciler tarafından camiler, pazarlar ve çeşitli altyapı tesisleri inşa edildikçe Travnik bölgenin en önemli yerleşim merkezlerinden biri haline geldi.
Nemçe Seferi sonunda, Avusturya karşısında uğranılan ve tarihe Zenta bozgunu olarak geçen facia üzerine Balkanlarda Osmanlı askerî gücü zaafa uğradı. Bosna Muhafızı Mehmed Paşa'nın ölümüyle askerlerin öndersiz kalması üzerine Avusturya ordusu komutanlarından Savoy Prensi Eugene açık bir şehir haline gelen Sarajevo'yu işgal etti. Şehri 120 camisiyle birlikte yıkıp yaktı. Osmanlı Devleti tarafından gönderilen muhafızların yaklaştığını haber alınca ise alelacele geri çekildi.Yaşanan bu acı olaylardan sonra Bosna Eyaletinin başşehirlik görevi Travnik'e geçti ve vezirler bu şehirde yaşamaya başladı. Bu dönem Travnik'in altın devri olarak bilinir ve "vezirler şehri" ismiyle anılmasının nedeni budur. Günümüzde Tranvik'te 19 vezirin mezar veya türbesi bulunuyor. Travnik'e ayrıca, Fransa ile Avusturya-Macaristan'a en yakın Osmanlı eyalet merkezi olması nedeniyle "Bosna'nın İstanbul'u" ismi de verilmiştir. Bu ismin verilmesinin bir diğer nedeni de çok sayıda caminin bulunuyor oluşudur. Tarihi Travnik kalesinden bir fotoğraf karesine 7 camiyi sığdırabilmek mümkün.
Avusturya-Macaristan dönemi Travnik'e endüstriyi ve batılılaşma hareketlerini getirdi ama diğer taraftan da Bosna içinde eski önemini kaybetmesine neden oldu. Banja Luka, Saraybosna, Tuzla ve Zenitsa gelişirken Travnik sadece var olan sosyal, ekonomik ve demografik durumunu korumakla yetindi.
Son savaşta Sırp bombardımanlarından çok zarar gördü. Aynı dönemde Boşnak ve Hırvatlar arasında da karışıklıklar yaşandı. Savaştan sonra ise Merkezi Bosna Kantonu'nun merkezi haline getirildi.
Travnik demografik özellikleri bakımından son yıllarda önemli değişkenlikler göstermiştir. 1991'de yapılan sayımda belediye sahasındaki nüfus 70.747'ydi. Bunun %45'ini Boşnaklar, %37'sini Hırvatlar, %11'ini ise Sırplar oluşturuyordu. Savaşla birlikte yaşanan kaos ortamında binlerce Sırp ve Hırvat bölgeyi terk etti. Diğer taraftan farklı bölgelerde Müslümanlara yönelik yapılan saldırı ve katliamlardan kaçan binlerce Boşnak Tranvik'e akın etti. Kasım 1997'de toplam nüfus 59.367'ye geriledi. Bu nüfusun %82'sini Boşnaklar, %15'ini Hırvatlar, %1'ini ise Sırplar oluşturuyordu.
Son yıllardaki nüfus bilgileri ise tamamen tahmine dayalıdır. Mültecilerin geri dönmesi ve doğum oranlarındaki artış nedeniyle bölge nüfusunun yeniden 70.000'lere, merkezinin ise 26.000 civarına çıktığı sanılmaktadır.
Şehrin ekonomisi 90'lardaki savaş sırasında ağır hasar gördü. Günümüzde bölgenin en yaygın ekonomik faaliyetleri kırsal kesimlere has bir özellik olan tarım ve hayvancılıktır. Et ve süt ürünleriyle ilgili gıda işletmeleri vardır. Ayrıca kibritten mobilyaya kadar çeşitli imalathanelerde bulunmaktadır.
Eski bir yerleşim olması nedeniyle Travnik'te birçok tarihi önemi olan yapı ve kalıntılar bulunmaktadır. Özellikle Osmanlı döneminde eyalet merkezi oluşu nedeniyle zengin bir kültürel mirasa sahip olmuştur. Bu dönemden kalan çok sayıda cami ve doğu kültürüne has özellikler taşıyan evler iyi korunmuştur ve halen işlevseldir. Osmanlı sanatının incelikleri yansıtan çok sayıda mezar taşları göze çarpar. Bunların yanı sıra Travnik'te kiliseler, bir saat kulesi ve çok sayıda su kaynakları bulunur. Bosna'nın en büyük yükseltilerinden olan Vlaşiç güzel bir kayak merkezidir ve dağcıların rağbet ettiği tırmanma parkurlarına sahiptir. 1950'de yapılan şehir müzesi de Travnik'i kültürel bakımdan çekici hale getiren özelliklerden birini oluşturur.
Ülkemizde de tanınan Nobel ödüllü ünlü Yugoslav roman yazarı İvo Andriç 1892 Travnik doğumludur. Kendisine Nobel ödülünü kazandıran Drina köpsüsü isimli romanı dışında dilimize çevrilen diğer eserleri şunlardır: Travnik günlüğü, Ver Elini Çocukluk, Uğursuz Avlu, Irgat Siman, Bosna Hikâyeleri, Ömer Paşa.. Travnik günlüğünde yazar bu şehri merkeze alarak 19.yy'ın başında farklı din, dil ve kültürlere sahip insanların yaşayış ve etkileşimlerinden kesitler sunar. Eski gücünü yitiren Osmanlı İmparatorluğu ve batılı devletlerin pastadan pay kapmak için verdikleri büyük mücadele, Fransa ve Avusturya'nın Travnik'te konsolosluk açmaları, III. Selim'in batılılaşarak çöküşü durdurma çabalarının Travnik'teki vezir konağından görüntüsü, Müslüman Balkan topraklarında batılılaşma ile yüz yüze kalan Osmanlı geleneksel kimliğinin direniş çabaları ve bütün bu büyük siyasi olayların farklı bireyler tarafından algılanış biçimleri romanda yazar tarafından ustalıkla işlenmiştir.
|
