|
ZENİCA
Zenica Bosna-Hersek'teki Zenica-Doboj kantonunda yer alır. Ekonomi, kültür, bilim, eğitim ve spor merkezi olan kanton 3.904 kilometre karelik alana yayılır ve içinde yaşayan nüfus 427.000 kadardır. Zenica-Doboj kantonunda Zenica ile birlikte Kakanj, Visoko, Breza, Vares, Olovo, Zavidovici, Zepce, Tesanj, Usora ve Doboj bulunur. Kanton'da birkaç fabrika ile çok sayıda küçük işletme vardır. Sosyalizmin sona ermesi ve iç savaşın bitmesinin ardından ise orta büyüklükteki işletmeler belirmeye ve önem kazanmaya başlamıştır. Zavidovici mabilyaları, Visoko deri ve tekstil ürünleri, Kakanj kömür madenleri ve elektrik santralleri ile ünlüdür. Zenica ise çelik fabrikası ile bir endüstri merkezi konumundadır. Coğrafi bakımdan nehir kenarları alçak tepeler, diğer alanları ise dağlarla kaplı olan kantonun vadilerinde tarım, yüksek yerlerinde ise meyvecilik ve hayvancılıkta yapılır.
Bir endüstri merkezi olan Zenica şehri Sarajevo, Banjaluka, ve Tuzla'dan sonra Bosna-Hersek'in 4. büyük şehridir. Etrafı dağlar ve tepelerle çevrilidir, başkent Sarajevo'nun 70 km. kuzeyinde yer alır.
"Eski çarşı" olarak isimlendirilen bölgesinde günümüzde şehir müzesi ve sanat galerisi olarak kullanılan bir sinagog, bir cami (çarsiska cami), Avusturya çeşmesi ve eski bir bey çiftliği olan "Hacmazica Evi" bulunmaktadır.
Zenica Bosna-Hersek için gerek stratejik önemi gerekse gelişiminin sosyal ve ekonomik özellikleri nedeniyle önemli bir şehirdir. Ülkeye ismini veren Bosna nehri bu şehirden geçer. Bosna nehrinin oluşturduğu vadi Bosna'nın en güzel vadilerinden biridir. Bosna nehri Sarajevo yakınlarındaki İlidza'ya yakın bir bölgede doğar ve Bosanski Samac yakınlarında Sava'ya akar. Bu nehir yolu Bosna'da tabi bir kuzey-güney koridoru oluşturur.
Bosna vadisinden geçen çok önemli bir kara ve demiryolu vardır. Günümüzde de önemini koruyan bu yollar Zenica'nın kuzey, doğu ve batısıyla irtibat ve etkileşimini temin etmiş, ekonomik gelişimine büyük katkı sağlamıştır.
Zenica'nın deniz seviyesinden yüksekliği 316 metredir. Yüz ölçümü ise 500 kilometre kare civarındadır. Bunun %12,6'sını ekilebilir topraklar; %6,1'ini ormanlar; %16,7'sini ise mera ve otlaklar oluşturur.
Zenica'da havaalanı yoktur. Ancak Sarajevo ve Tuzla havaalanlarına oldukça yakın bir bölgede yer alır. Sarajevo havaalanına uzaklığı 70 km kadardır.
Zenica'da insanların tarihin eski dönemlerinden itibaren yaşadığı biliniyor. Ortaçağ'da Bilino Polje olarak adlandırılan yerleşimin bir parçasıydı. Bosna'nın geçmişte en çok saygı gören hükümdarlarından Ban Kulin (1163-1204) bu bölgeyi de nüfuz sahasına almıştı. Bu dönemde Bosna kilisesi geleneksel Katoliklik anlayışına uygun olmayan bazı inançları vazettiğinden Vatikan tarafından sapıklıkla suçlandı ve dışlandı."Bilino Polje" Osmanlı akınlarına kadar Bosna için önemini korudu. Günümüzde ise Zenica'nın futbol takımı olan NK Çelik'in stadının ismidir.
Osmanlı Devleti'nin egemenliği boyunca Zenica küçük bir yerleşim birimi olarak kaldı. Çok yakın bir bölgede yer alan Travnik ise sürekli gelişti. Çünkü "vezirler şehri" olarak ta anılan Travnik Osmanlıların önem verdiği bir konumdaydı. Bosna'nın hem sancak hem eyalet olduğu dönemde Osmanlı devletinin Sarajevo ve Banjaluka ile birlikte bölgedeki merkezi olmuştur. Günümüzde Travnik'te çokça rastladığımız Osmanlı eserlerine Zenica'da rastlayamıyoruz.
93 harbinden sonra Osmanlı devleti'nin imzalamak zorunda kaldığı Berlin anlaşması (1878) Bosna'nın Avusturya-Macaristan imparatorluğu tarafından işgalini öngörüyordu. Bütün Bosna'ya olduğu gibi Zenica'ya da Avusturya orduları girdi. Kargaşa döneminin ardından otorite sağlayan Avusturyalılar burada bir çelik fabrikası kurdular. Endüstrileşme yolundaki ilk önemli adımını bu şekilde atan Zenica ekonomik anlamda büyük bir sıçrama yaşadı. Buna rağmen Avusturya egemenliğinin sonuna kadar nüfusu 10.000 civarında olan küçük bir yerleşim olarak kaldı.
II. Dünya Savaşı sonrasında Tito yönetimindeki Yugoslavya egemenliği ile birlikte Zenica'nın kaderi değişti. Yapılan yatırımlarla çelik endüstrisi hızla gelişti ve nüfus artmaya başladı. Bu yıllar boyunca Zenica; Bilino Polje, Klopce ve Radakovo'yu ve Osmanlı zamanındaki birçok köyü de içine alarak hızla büyümeye başladı. Bununla paralel olarak madencilere yeni barınaklar oluşturmak amacıyla yeni yapılaşma hamleleri gerçekleştirildi ve şehrin silüetinde büyük apartmanlar belirginlik kazanmaya başladı.
1948'de 12.000 olan nüfus 1961'de 30.000'e, 1981'de 63.000'e yükseldi. Son nüfus sayımının yapıldığı 1991'de 96.000'i bulan nüfusun günümüzde yaklaşık 130.000 kadar olduğu tahmin edilmektedir. Bosna'nın hemen her yerinde olduğu gibi burada da farklı inançlara sahip insanlar kendi inanç ve kültürlerini başlalarıyla bir arada yaşamak durumundadırlar.
|
