|
SARAJEVO
Bosna-Hersek'in başkenti ve en büyük şehridir. 1991 nufus sayımına göre nufusu 529.672 iken günümüzde 400.000 kadar olduğu tahmin ediliyor. Resmi istatistiklere göre kilometre kareye düşen kişi sayısı 2470'dir. Şehrin merkezinde en büyük etnik grup olan Boşnakların nufusa oranı %77.4 iken, Sıplar nufusun %12'sini, Hırvatlar ise %7.5'ini oluştururlar.
Sarajevo dört belediye bölgesine bölünmüştür. Bunlar Centar(Merkez), Novo Sarajevo, Novi Grad ve Stari Grad'tır. Bunların dışında Sarajevo şehrinin resmi sınırları içerisinde olmayan ancak Sarajevo'ya yakın yerlerde bulunan ve Sarayevo Kantonuna bağlı Hadziçi, İlidza, İlijaş, Trnovo ve Vogoşça gibi yerleşimlerde bulunmaktadır. İlidza, Novi Grad belediyesinin batısında yer alır, Uluslararası Sarajevo Havaalanın çok yakınındadır ve 50.000'e yakın nufusu vardır. Geleneksel sanayi merkezi olarak bilinen Vagoşça ise şehrin 6 km. kuzeyindedir.
Coğrafya ve İklim:
Yüzölçümü yaklaşık 142 kilometre karedir. Deniz seviyesinden yüksekliği 500 metre kadardır. Şehir beş ana dağla çevrilidir. Şehrin güneybatısında 2067 metre yüksekliğindeki Bjelaşnica ile 1502 metre yüksekliğindeki İgman, güneydoğusunda 1913 metre yüksekliğindeki Jahorina ve 1627 metre yüksekliğindeki Trebeviç, kuzeyinde ise 2088 metre yüksekliğindeki Treskavica dağları bulunur. Bu dağlar dağcılık ve kayak için turistlerin ilgisini çekmektedir. Milijacka nehri şehrin içinden geçer. Bosna nehrinin kaynağı olan Vrelo Bosne ise İlidza'nın eteklerinden doğar ve ülkenin en önemli doğal özelliklerinden birini oluşturur.
Kuzeyden Orta Avrupa iklim sahasının güneyden ise Akdeniz ikliminin etkisinde olan karasal bir iklime sahiptir.Yaz aylarında bunaltıcı sıcaklar olmaz. Yüksek rakımının da etkisiyle kış aylarında kar yağışları görülür. Yıllık ortalama sıcaklık 10 santigrat derecedir. Yılın en sıcak ayı olan temmuzda ortalama sıcaklık 19 santigrat derece iken en soğuk ay olan Ocakta -1 santigrat derecedir. En yağışlı ay ekim, en kurak ay ise şubattır.
Tarih:
Şehir taş devrine kadar uzanan zengin bir tarihe sahiptir. Bu dönemle alakalı olduğu söylenen Butmir kültürü bölgenin en eski kültürüdür. Sonraki dönemlerde gerçekleşen tabi afetler ve yeni yapılaşmalar nedeniyle bu kültüre ait çok az belge kalmıştır. Romalıların 9.yy'da bölgeyi ele geçirmelerinden önce şehirde İlliryalıların yaşadığı biliniyor. Bu gün İlidza olarak bilinen yerde Roma döneminde Aquae Sulphurae denilen yerleşim vardı.
Küçük bir köy görünümünde olan Sarajevo, Osmanlı Devletinin ilk Saraybosna valisi olan İsa Beg İshakoviç tarafından bir devletin başkenti olabilecek ve içinde cami, pazaryeri, hamam ve valinin sarayı ( ki şehir ismini bu saraydan almıştır) olan güzel bir şehir haline dönüştürüldü. 16.yy'da ise Gazi Hüsrev Bey tarafından dini, ticari ve kültürel yapılarla donatıldı. 17.yy'da şehir Osmanlı devleti için Balkanlarda İstanbul'dan sonraki en önemli yerdi.
Nemçe Seferi sonunda, Avusturya karşısında uğranılan ve tarihe Zenta bozgunu olarak geçen facia üzerine Balkanlarda Osmanlı askerî gücü zaafa uğradı. Bosna Muhafızı Mehmed Paşa'nın ölümüyle askerlerin öndersiz kalması üzerine Avusturya ordusu komutanlarından Savoy Prensi Eugene açık bir şehir haline gelen Sarajevo'yu işgal etti. Şehri 120 camisiyle birlikte yıkıp yaktı. Osmanlı Devleti tarafından gönderilen muhafızların yaklaştığını haber alınca ise alelacele geri çekildi.Yaşanan bu acı olaylardan sonra Bosna eyaletinin başkenti Travnik oldu.
!878'de başlayan Avustuya-Macaristan egemenliği döneminde sanayileşme hamleleri başladı. 29 Haziran 1914'te Sarajevo'da Avusrurya-Macaristan arşüdükü veliahtı olan Franz Ferdinand ve eşinin bir Sırp milliyetçisi tarafından suikast sonucu öldürülmesi I. Dünya savaşını başlatan kıvılcım oldu. Savaş sonrasında şehir Yogoslavya Krallığına bağlandı. 1950'li yıllarda önemli bir sanayi merkezi haline geldi. Eski mimari yapılara ilaveten şehrin batısında modern binalar yükselmeye başladı.
6 Nisan 1992'de Bosnalı Sırplar tarafından kuşatıldı. Kuşatma 1000 günden fazla sürdü. Tüm bağlantı yolları kapandı. Elektrik, su ve doğalgaz hatları kesildi. Şehre sürekli top atışları yapıldı. Sniperlar (uzun menzilli nokta atış silahı) kan kusarak insanları sokağa çıkamaz hale getirmeye çalıştı. 1995 yılının Ekim ayına kadar şehirde büyük ölçekli yıkımlar ve dramatik nufus değişiklikleri yaşandı. Savaş biter bitmez başlayan yeniden inşa faaliyetleri 2003 yılına kadar yoğun olarak devam etti. Bir çok modern iş hanları ve gökdelenler yapıldı ancak savaşta hasar gören bazı binalar acı geçmişi hatırlatmaları için olduğu gibi bırakıldı.
Kültür ve Ekonomi:
Bosna-Hersek'in ekonomik anlamda güçlü olan bölgelerinden biridir. Diğer büyük şehirlerde olduğu gibi ekonomi burada da endüstriyel üretim ve turizme dayanır. Birçok Sarajevolu devlet birimlerinde çalışır. Şehirde bulunan yerel ve uluslar arası şirketler ekonomik gelişime katkı sağlarlar. Bosna-Hersek'in merkez bankası da bu şehirdedir. Geniş bir üretim yelpazesi vardır: Yiyecek, içecek, sigara, tekstil, mobilya, otomotiv, tıbbi malzemeler, metal işlemeleri vb.
Ülkenin en önemli müzesi olarak kabul edilen "Bosna-Hersek Ulusal Müzesi" 1888'de Sarajevo'da açılmıştır. Şehirde bundan başka Bosna-Hersek Tarih Müzesi, Çağdaş Sanatlar Müzesi, Sarajevo Şehir Müzesi ve Bosna-Hersek Edebiyat Müzesi de vardır. Sarajevo'daki en önemli kütüphane Gazi Hüsrev Bey kütüphanesidir. Aynı öneme sahip olan Ulusal Kütüphane ise ne yazıkki Sırp saldırıları sonucu yok edilmiştir. Bosna-Hersek'in ilk büyük tiyatrosu ise 1919'da açılan Ulusal Tiyatrodur.
Sarajevo Film Festivali 1995'ten bu yana her yıl düzenlenir. Günümüzde Balkanların en önemli film festivali olma özelliği taşır. Diğer önemli festivaller; Sarajevo Kış Festivali ve Sarajevo Jazz Festivalidir. "Başçarşı Geceleri"nde ise bir ay boyunca yerel kültür, müzik ve dans gösterileri yapılır.
Sarajevolular kendi dillerinde "Sarajlije" olarak isimlendirilirler. Genel olarak gururlu ve vatansever olarak bilinirler. Kemal Montero'nun sevilen şarkısı "Sarajevo Ljubavi Moja" (Sarayevo sevgilim) şehirde yaşayanların hislerine tercüman olduğundan Sarajevoluların resmi olmayan milli marşı gibidir.
İletişim ve Ulaşım:
Sarajevo ülke medyasının merkezidir. En popüler TV kanalları, birçok genel ve yerel radyo istasyonları, en popüler gazete ve dergi merkezleri bu şehirde bulunur. Ülkenin en çok bilinen ve okunan gazeteleri ise Oslobodonje ile Dnevzi Avaz'dır.
Toplu taşımacılık çok yaygın ve gelenekseldir. Tramway, trolleybus ve otobüsler yaygın olarak kullanılan taşıma araçlarıdır. İlk tramway hattı 1894'te yapılmıştır ve böylece Sarajevo Avrupa'da bu araçla tanışan ilk şehirlerden biri olmuştur. Şehirde 7 tramway, 4 trolleybus ve 79 otobüs hattı vardır.
Uluslararası havaalanı merkezin sadece bir kaç kilometre güneybatısındadır. Savaş süresince Birleşmiş Milletler tarafından insani yardımları ulaştırmak amacıyla kullanılmıştı. Dayton Anlaşmasından sonra ise hava yolu şirketlerine açıldı (BH Airlines, THY, Austrian Aillines, Alitalia, Aero Flight, Lufthansa, Jat Airways vb.).
Turizm:
Sarajevo'nun en önemli gelir kaynağı turizmdir ve potansiyeli sürekli büyümektedir. Aslında Sarajevo çok eski dönemlerden itibaren ziyaret edilen bir yerdi. Bir çok seyyah eserlerinde Sarajevo'dan övgüyle bahseder.
1984 Kış Olimpiyatları bu şehirde düzenlendi. O yıl şehir büyük bir turist akınına uğradı. Bu durum 1992'de başlayan savaşa kadar devam etti. Şehirde bir çok tabi güzellik dikkat çeker: İgman dağı, Vrelo Bosne, Bjelaşnica vb.
Dağlar kış sporları için ideal imkanlar sağlar. Şehrin civarında önemli tırmanma merkezleri vardır. Şehirdeki eksterm tırmanma kulübü ise "Red Point" ismini taşır. Tüm Avrupa'da olduğu gibi Sarajevo'da da en fazla sevilen spor futboldur. FK Sarajevo ve NK Zeljezniçar şehirde ezeli rekabet içinde olan iki köklü ve önemli futbol klübüdür. İlgi gören diğer bir spor dalı ise basketboldur. KK Bosna Sarajevo isimli kulüp 1979'da Avrupa şampiyonluğunu kazanmıştır.
Sarajevo'da 50'nin üzerinde büyük otel ve yüzlerce motel bulunur. Yaz ayları en yoğun turizm mevsimidir. Binlerce yabancı turist şehre akın eder.
Sarajevo'yu cazip kılan etmenlerin en önemlilerinden biri de zengin tarihi dokusudur. Aşağıda ilgi çeken önemli tarihi yapılardan bazıları ile ilgili kısa bilgileri bulabilirsiniz;
Çar Cami: 1459 yılında, İsa Bey İshakoviç Hranusiç tarafından Miljecka nehrininn sol yakasında yaptırıldı. Cami Fatih Sultan Mehmet'in şerefine yaptırıldığı için Çar cami adını aldı. 1480 yılında çıkan bir yangında tamamen yandı ve 1566'da tekrar inşa edildi.1847-1848 yıllarında Sultan Abdülmecid'in talimatıyla tekrar düzenlenerek yaptırıldı.
Kurşunlu Medrese: Gazi Hüsrev Bey medrese ve kütüphanesi 1537 yılında inşa edilmiştir. Medrese caminin kuzey tarafında yerleşiktir. Gazi Hüsrev Bey medreseyi annesi Selçuk sultan adına inşa ettirdiği için annesinin adını vermiş ve medrese Selçukiye medresesi olarak adlandırılmıştır. Fakat daha sonra çatısını örten kurşun tabakalar dolayısıyla Kurşunlu Medrese olarak anılmaya başlamıştır.
Sebil: Osmanlı mimari geleneğine göre meydanlara, merkezi yerlere sebiller inşa etmek bir gelenekti. Sebil, şu anki mimarisinden bir hayli farklı bir şekilde bir yüzyıldan fazla bir zaman ayakta kaldı. Bu ilk hali Mehmet Paşa Kukavica tarafından 1754'te inşa edilmişti. 1891'de Alexander Wittek yeni Sebili inşa ettirdi.
Svrzina Kuça: Bu ev Saraybosna şehir müzesinin bir ekidir. Ev ismini kendisinin yerleşik en son ev sahiplerinin soyadından almıştır (Svrzo). Aslında ev tüm sokağa da ismini veren Glodjo ailesi tarafından inşa edilmiştir. Bu tarihi ev haremlik, selamlık ve hizmetliler için de ayrı bir bölüm olarak inşa edilmiştir. Dört çatılı çatıdan oluşan, kileri, bahçesi, çeşmesiyle ve etrafını saran dört duvarıyla Boşnak mimarisini karakterize eder.
Gazi Hüsrev Bey Cami: Adjem Asir Ali tarafından tasarlanmış ve 1531 yılında inşa edilmiştir. 1892'de şadırvan ve türbe inşa edilmiştir. Saat kulesi ise 16. yüzyılın sonunda inşa edilmiştir.
Ali Paşa Cami: Osmanlı klasik mimarisinin görüldüğü harikulade bir cami örneğidir. 1560-1561 yıllarında Bosna sancak beyi Hadim Ali Paşa tarafından inşa ettirilmiştir. Caminin iki tarafındaki mezarlıklar daha sonra inşa edilmiştir. Cami 1893-1894 yıllarında mimar Kiril İvekoviç tarafından restore edilmiştir.
Latin Köprüsü: Bu taş köprü 1565 yılında Rüstem Paşa Vakfı mütevellisinden Ali Ayni bey tarafından inşa edilmiştir. 1791 yılında sel dolayısıyla zarar görmüş ve 1798'de restore edilmiştir. 1866'da tekrar bir restore çalışmasından geçmiştir. Avusturya-Macaristan İmparatorunu öldüren Gavrilo Prinsip sebebiyle Prinsip köprüsü olarak da anılırdı.
Brusa Bezistan: 1551 yılında Kanuni Sultan Süleyman'ın veziri Rüstem Paşa tarafından Başçarşının kalbinde bir ticaret merkezi olarak yapılmıştır.
|
