Ýsviçre (Almanca: die Schweiz, Fransýzca: la Suisse, Ýtalyanca: Svizzera ve Romanþ: Svizra), resmî adýyla Ýsviçre Konfederasyonu, Orta Avrupa'da Alp Daðlarýnda yer alan ve denize kýyýsý bulunmayan bir ülke. Kuzeyinde Almanya, batýsýnda Fransa, güneyinde Ýtalya ve doðusunda Avusturya ile Lichtenstein'a komþu olan ve tarihsel olarak bir konfederasyon olan ülke 1848 yýlýndan beri bir federasyondur. Bankacýlýk ve finans sektörlerinde çok güçlü bir ekonomiye sahip olan Ýsviçre uzun süredir siyasi ve askerî tarafsýzlýk geleneðine sahiptir. Bu nedenlerden ötürü birçok uluslararasý örgüte evsahipliði yapmaktadýr. Ülkenin resmî Latince adý olan Confoederatio Helvetica, Helvetler Konfederasyonu anlamýna gelmektedir. Dört resmî dilden herhangi birine öncelik vermemek amacýyla Latince kullanýlmaktadýr. Ülke kýsaltmasý olarak (CH) kullanýlmasýnýn nedeni de budur. Fransýzca (Confédération suisse), Ýtalyanca (Confederazione Svizzera) ve Romanþ (Confederaziun svizra) resmî adlarý "Ýsviçre Konfederasyonu" olarak çevrilirken Almanca resmî ad olan Schweizerische Eidgenossenschaft "Ýsviçre Ant Kardeþliði" ya da "Ýsviçre Sözleþme Ülkesi" anlamýna gelir.

Tarihçe

Erken dönem: 1291 yýlýnda Uri, Schwyz ve Unterwalden kantonlarýnýn oluþturduðu üç orman kantonu temsilcileri bir Federal Beyanname altýna imza attý. Beyannameye imza atan taraflar, o zamanlar Kutsal Roma Ýmparatorluðu’nda Avusturya Düklüðünü elinde tutan Habsburg hanedanýnýn hükmüne karþý çýkabilmek için birleþmeyi taahhüt ediyorlardý. 15 Kasým 1315 günü Morgarten Çarpýþmasý’nda Habsburg ordusunu yenen Ýsviçreliler, Kutsal Roma Ýmparatorluðu içinde Ýsviçre Konfederasyonunun varlýðýný güven altýna almýþtýr. 1353 yýlýna gelindiðinde ilk birleþen üç kantona ek olarak Glarus ve Zug kantonlarýyla Lüzern, Zürih ve Bern þehir devletleri de birliðe katýlarak 15. yüzyýla kadar varlýðýný sürdüren (Zürih bir toprak anlaþmazlýðý nedeniyle 1440 yýlýnda konfederasyondan atýlmýþtýr) ve sekiz eyaletten oluþan "Eski Federasyonu" kurdular. 1470’lerde Bourgogne dükü I. Charles’a karþý kazandýklarý zaferler ve Ýsviçre paralý askerlerinin baþarýlarýyla federasyonun hem gücü hem de zenginliði arttý. Ýsviçre kantonlarý sýralamasý yapýlýrken geleneksel olarak, þehir devletlerini takiben kurucu kantonlar ilk sekiz "Eski Kanton" olarak önde anýlýr, 1481 yýlýndan sonra federasyona katýlan diðer kantonlar tarih sýrasýna göre dizilir. Kutsal Roma Ýmparatoru I. Maximilian’a karþý Ýsviçrelilerin 1499 yýlýnda kazandýðý zafer sonucunda, Ýsviçre Kutsal Roma Ýmparatorluðu’ndan ayrýlýp de facto baðýmsýzlýðýný kazanmýþtýr. 1506 yýlýnda II. Julius, günümüzde hâlâ Vatikan’ý koruyan Ýsviçreli Muhafýzlarý iþe aldý. Federasyonun geniþlemesi ve ilk savaþlarda elde edilen yenilmezlik ünü 1515 yýlýnda Marignano Çarpýþmasý’ndaki Ýsviçre yenilgisi ile ilk kez durakladý. Bazý kantonlarda Huldrych Zwingli’nin Reformunun baþarýlý olmasý 1529 ve 1531 yýllarýnda kantonlararasý savaþlarýn (Kappeler Kriege) çýkmasýna neden oldu. Katolik ve Protestan kantonlar arasýnda anlaþmazlýðýn devam etmesi üzerine 1656 ve 1712 yýllarýnda Villmergen Çarpýþmalarý ile karþýlýklý þiddet devam etmiþtir. 1648 yýlýnda Westfalya Barýþ Antlaþmasý ile Avrupalý ülkeler Ýsviçre’nin Kutsal Roma Ýmparatorluðu’ndan ayrýlmasýný ve tarafsýzlýðýný tanýdý.

1798 Fransýz iþgali: 1798 yýlýnda Fransýz Devrimi ordularý Ýsviçre’yi iþgal ederek zorla yeni bir anayasayý uygulattýrdý. Bu anayasa ile ülkenin hükümeti merkezîleþtiriliyor ve kantonlar ortadan kaldýrýlýyordu. Helvet Cumhuriyeti olarak bilinen yeni devletin halk arasýnda hiç desteði yoktu. Yabancý iþgal kuvvetleri tarafýndan zorla kabul ettirilen bu hükümet dinsel inanç özgürlüðü de dahil olmak üzere yüzyýllarca süren gelenekleri yýkmýþtý. Bu devlet, Ýsviçre’yi Fransa’nýn bir uydusundan baþka bir þey yapmamýþtý. Sýk sýk ortaya çýkan ayaklanmalar, Fransýz birliklerinin varlýðý nedeniyle baþarýya ulaþamamýþtý. Eylül ayýnda Nidwalden isyanýnýn Fransýzlar tarafýndan kanlý bir þekilde bastýrýlmasý çok iyi karþýlanmamýþtý. Fransa ile diðer ülkeler arasýnda savaþ çýktýktan sonra Ýsviçre, Avusturya ve Rusya gibi baþka kuvvetler tarafýndan da iþgal edilmiþti. Ýsviçreliler, merkezî hükümeti destekleyen "Cumhuriyetçiler" ve kantonlarýn özerkliðinin tekrar verilmesini isteyen "Federalistler" arasýnda ikiye bölünmüþtü. Napolyon Bonapart, her iki tarafýn önde gelen politikacýlarýný 1803 yýlýnda Paris’te biraraya getirdi. Bu toplantýnýn sonucunda Ýsviçre’nin özerkliðini büyük oranda geri veren ve 19 kantondan oluþan bir Konfederasyonu kuran Aracýlýk Yasasý çýkmýþtýr. Bu tarihten sonra Ýsviçre politikasýnýn en önemli konusu kantonlarýn kendi kendini yönetme geleneði ile merkezî bir hükümet gerekliliði arasýnda geçecektir. 1815 yýlýnda Viyana Kongresi ile Ýsviçre’nin baðýmsýzlýðý ve tarafsýzlýðý tüm Avrupa güçleri tarafýndan tanýnmýþtýr. Bu tarihte, Valais, Neuchâtel ve Cenevre kantonlarýnýn federasyona katýlmasýyla birlikte Ýsviçre tarihteki en son geniþlemeyi gerçekleþtirmiþtir.

1848 Anayasasý: 1845 yýlýnda katolik ve protestan kantonlar arasýnda bir iç savaþ (Sonderbundskrieg) patlak verdi. O zamanlar hükümette olan Radikal Partinin yaymaya çalýþtýðý daha üniter bir Ýsviçre fikrinden hoþlanmayan katolikler Sonderbund adýný verdikleri özel bir antlaþma ortaya çýkardýlar. Radikallerin de bu antlaþmaya karþý çýkmasý üzerine ortaya çýkan savaþ bir aydan az sürdü ve yaklaþýk yüz kayýp verildi. Küçük baþkaldýrýlar dýþýnda bu çarpýþma, Ýsviçre topraklarýnda yaþanan son silahlý çatýþmaydý. Ýç savaþtan sonra Ýsviçre referandum uygulamasýna geçti ve 1849 yýlýnda federal anayasa kabul edildi. Bu anayasa ile merkezî otorite kuruluyor ve kantonlar yerel konularda kendi kendilerini yönetebiliyorlardý. Nüfus artýþý, Sanayi Devrimi ve tek para birimi kullanýlmasý nedeniyle 1872 yýlýnda bu anayasa önemli oranda düzeltilmiþtir. Bu anayasayla savunma, ticaret ve yasal konularda federal sorumluluk da düzenlenmiþti. 1893 yýlýnda anayasa olaðandýþý bir þekilde doðrudan demokrasinin uygulanmasýna yönelik olarak düzenlenmiþtir ve günümüzde de tek örneði teþkil etmektedir.

20. yüzyýl: Ýsviçre 1920 yýlýnda Milletler Cemiyeti’ne ve 1963 yýlýnda da Avrupa Konseyi’ne katýldý. I. Dünya Savaþý’nda tarafsýzlýðýný açýklayan ülke askerî olarak savaþa katýlmadý. II. Dünya Savaþý’nda da tarafsýzlýk açýklanmýþ, bir Alman müdahalesi planlansa da bu gerçekleþmemiþtir. Bu müdahalenin gerçekleþmemesinin nedenlerinden birisi olarak General Henri Guisan önderliðinde Ýsviçre Silahlý Kuvvetlerinin seferberliðe geçmesi gösterilir. Bazý Ýsviçre vatandaþlarýnýn Yahudi Soykýrýmý esnasýnda elde edilen paralarýn yýkanmasýna yardýmcý olduklarý dolayýsýyla da Ýsviçre’nin tarafsýzlýðýna gölge düþtüðü iddialarýnýn [3] yanýsýra Ýsviçre, Almanya ve Mihver Kuvvetlere karþý yürütülen casusluk faaliyetlerinin bir merkezi hâline gelerek yenilmelerine yardýmcý olmuþtur. 1959 yýlýndan itibaren kantonlarda kadýnlara oy hakký verilmeye baþlandý. 1971 yýlýnda federal düzeyden sonra en son 1990 yýlýnda Appenzell Innerrhoden kantonunda kadýnlara oy hakký verilmiþtir. 1979 yýlýnda Bern kantonunun bazý kýsýmlarý baðýmsýzlýklarýný kazanarak yeni Jura kantonunu kurmuþtur. 18 Nisan 1999’da Ýsviçre halký ve kantonlar tamamen gözden geçirilmiþ ve yenilenmiþ bir federal anayasanýn kabulü yönünde oy kullanýlmýþtýr.

21. yüzyýl: Ýsviçre 2002 yýlýnda Birleþmiþ Milletler’e tam üye oldu. EFTA (Avrupa Serbest Ticaret Alaný)’nýn kurucu üyesi olan ülke EEA (Avrupa Ekonomik Alaný)’nýn bir parçasý deðildir. Avrupa Birliði’ne üye olmak için Mayýs 1992 tarihinde baþvuru yapýlmýþ olsa da, Aralýk 1992’de EEA için yapýlan referandum sonucunda (EEA konusunda referandum yapan tek ülke Ýsviçre’dir) halkýn EEA’ya giriþi kabul etmemesi üzerine bu konuda baþka bir giriþimde bulunulmamýþtýr. Bu tarihten sonra AB konusunda çeþitli referandumlar yapýlmasýna raðmen, bunlar ülke içindeki marjinal gruplar tarafýndan baþlatýlmýþ ve hükümetin desteðini almamýþtýr. Yine de Ýsviçre yasalarý AB yasalarýyla uyumlu hâle gelmek üzere yavaþ yavaþ düzenlenmektedir ve hükümet Avrupa Birliði ile bir dizi karþýlýklý antlaþma imzalamýþtýr. Avusturya’nýn 1995 yýlýnda AB’ye girmesiyle birlikte Ýsviçre ve Lihtenþtayn tamamen AB ile komþu olmuþtur. 5 Haziran 2005’te Ýsviçreliler %55’lik çoðunlukla Schengen antlaþmasýna katýlmayý kabul etmiþlerdir. AB yorumcularý bu sonucu geleneksel olarak izolasyonist bir ülke olarak nitelendirilen Ýsviçre’nin bir iyiniyet gösterisi olarak deðerlendirdiler.

Siyasi yapý: Çift meclisli Ýsviçre parlamentosu Federal Meclis, Federal Konsey’den ayrý olarak temel iktidar merkezidir. Federal Meclisi oluþturan Eyaletler Konseyi ve Ulusal Konsey yasa çýkarmak da dahil olmak üzere her açýdan eþit güce sahiptir. 1999 anayasasýna göre, federasyona özel olarak delege edilmemiþ tüm güçler kantonlarýn elindedir. Eyaletler konseyinin 46 üyesi (her kantondan iki ve yarým kantondan bir olmak üzere) doðrudan her kantonda seçilir. Ulusal Konsey’in 200 üyesi ise nispi temsil esaslarýna dayanarak seçilir. Her iki meclise seçilenlerin görev süresi 4 yýldýr. Referandumlar yoluyla her yurttaþ federal hükümet tarafýndan kabul edilmiþ yasalarýn geçerliliðini sorgulayabilir ve federal anayasaya düzeltme yapýlmasýný isteyebilir. Bu haklar Ýsviçre’yi doðrudan demokrasi uygulanan bir ülke yapmaktadýr. Yürütme erki ve devlet baþkanlýðý görevi yedi üyeden oluþan Federal Konsey’de toplanmýþtýr. Her ne kadar anayasaya göre Meclis Konsey üyelerini seçse ve denetlese de, yasama sürecini yönlendirme ve federal yasalarý uygulama konusunda Federal Konsey yavaþ yavaþ önde gelen bir role kavuþmuþtr. Özel temsil görevlerini yürütmek üzere konseyi oluþturan yedi kiþi içinden bir kiþi bir yýllýðýna Ýsviçre Konfederasyon Baþkaný olarak seçilir. 1959 yýlýndan Aralýk 2003’e kadar Federal Konsey’de Ýsviçre’nin dört önemli siyasi partisi, federal meclisteki temsil oranlarýna göre oluþan "sihirli formüle" göre temsil edilmiþtir: 2 üye Hristiyan Demokratlardan (CVP/PDC), 2 üye Sosyal Demokratlardan (SPS/PSS), 2 üye Liberal Demokratlardan (FDP/PRD), ve 1 üye de Ýsviçre Halk Partisinden (SVP/UDC). Konseydeki bu geleneksel üye daðýlýmý herhangi bir yasa ile tanýmlanmamýþtýr ve 2003 seçimlerinden sonra Hristiyan Demokratlar ikinci sandalyelerini, o yýl meclis seçimlerinde en güçlü parti olarak çýkan Ýsviçre Halk Partisine kaptýrmýþtýr. Federal Yüksek Mahkeme’nin görevi kanton mahkemelerinden gelen temyizlere ve federal yönetimin idarî kararlara bakmaktýr. Yüksek Mahkeme yargýçlarý, altý yýllýk görev süresi için Federal Meclis tarafýndan seçilir.

Doðrudan demokrasi: 1848 federal anayasanýn uygulanmaya baþlandýðýndan beri Ýsviçre Dünya üzerinde eþi benzeri olmayan bir hükümet sistemine evsahipliði yapmaktadýr: Doðrudan demokrasi. Parlamenter demokrasi’nin vazgeçilmez ögeleri olan meclis ve konseyler de bulunduðundan kimi zaman bu sistem yarý-doðrudan sistem olarak da adlandýrýlýr. Ýsviçre doðrudan demokrasisinin federal düzeydeki araçlarý halkýn haklarý denilen anayasal giriþim ve referandumdur. Kanton ve belediye düzeyinde de bu araçlar daha geniþ ve farklý olarak uygulanmaktadýr. Meclis tarafýndan onaylanmýþ bir yasanýn geçerliliðini sorgulamak isteyen bir grup yurttaþ eðer yasanýn çýkmasýndan sonraki 100 gün içinde yasaya karþý 50.000 imza toplayabilirlerse federal bir referandum isteðinde bulunabilirler. Bu durumda yasanýn kabulu ya da reddi için ulusal düzeyde ve basit çoðunluk ile karar verilen bir oylama yapýlýr. Federal bir yasaya karþý sekiz kanton birleþerek de referandum isteðinde bulunabilir. Benzer þekilde yurttaþlar bir anayasal deðiþikliði 18 aylýk bir süre içinde destekleyen 100.000 imzaya ulaþabilirlerse federal anayasal giriþim ile ulusal oylamaya gidebilirler. [4] Meclis anayasal deðiþiklik isteðini tamamlayýcý olarak karþý öneri getirebilir ve seçmenler her iki önerinin kabulu durumunda seçeneklerini oy pusulalarýnda iþaretler. Anayasal deðiþikliklerin, ister meclis tarafýndan getirilmiþ ister anayasal giriþimle sunulmuþ olsun kabul edilmesi için hem ulusal düzeydeki oylamanýn sonucunun çoðunluðu hem de kantonlarýn sonuçlarýnýn çoðunluðu olmak üzere çifte çoðunluk aranýr. [5]

Ýsviçre’de bulunan uluslararasý örgütler: Özellikle Ýsviçre’nintarafsýzlýðý nedeniyle hatýrý sayýlýr bir miktarda uluslararasý örgütün merkezi Ýsviçre’de bulunmaktadýr. 1863 yýlýnda Ýsviçre’de kurulan Kýzýl Haç’ýn merkezi hâlâ buradadýr. Ýsviçre Avrupa Birliði’nin bir üyesi deðildir ve 1990’larýn baþýnda yapýlan referandum sonucunda Ýsviçre halký AB’ye katýlmayý reddetmiþtir. 2002 yýlýnda Birleþmiþ Milletler’e katýlan Ýsviçre, bu örgüte en son katýlan ülkelerden biridir.

Enerji politikasý: Ýsviçre’de üretilen enerjinin %40’ý nükleer enerji ve %60’ý hidroelektrik kaynaklýdýr. 18 Mayýs 2003 tarihinde, Moratorium Plus adýndaki halk giriþimi yeni nükleer enerji santrallerinin yapýmýný yasaklayan yasanýn uzatýlmasýný istedi. Ancak hem Moratorium Plus hem de Electricity Without Nuclear giriþimleri bu sefer kabul görmedi: Moratorium Plus 41.6% evet ve 58.4% hayýr oyu; Electricity Without Nuclear 33.7% evet ve 66.3% hayýr oyu. 10 yýldýr yeni nükleer enerji santrallerinin yapýmý konusundaki moratoryum, 1990 yýlýnda oylanan ve 54.5% evet oyuna karþý 45.5% hayýr oyuyla kabul edilen bir halk giriþiminin sonucuydu.

Kültür: Ýsviçre’nin kültürü komþularý tarafýnda çok etkilendiyse de yýllar boyunca önemli bölgesel farklýlýklar gösteren kendine özgü bir kültür oluþmuþtur. Özel olarak Fransýzca konuþulan bölgelere Fransa’ya, Almanca konuþulan bölgeler Almanya’ya ve Ýtalyanca konuþulan bölgeler de Ýtalya’ya, ülkelerindeki diðer bölgelerden daha yakýndýr. Ýsviçre’deki kuvvetli bölgecilik nedeniyle homojen bir JAPONYA kültüründen sözetmek oldukça zordur. Kültürel olarak aktif olan bir çok JAPONYA, ülkelerindeki kýsýtlý olanaklar nedeniyle yurtdýþýna çýkmayý tercih etmiþtir. Ayný zamanda Ýsviçre’nin tarafsýzlýðý ve düþük vergi oranlarý da tüm dünyadan bir çok yaratýcý insaný bu ülkeye çekmiþtir. Savaþ zamanlarýnda siyasi sýðýnma geleneði bir çok sanatçýnýn bu ülkeye gelmesinde yardýmcý olurken günümüzde bunu düþük vergi oranlarý saðlamaktadIR.

Nüfus yapýsý : Ýsviçre Avrupa’nýn bazý önemli kültürlerinin kavþak yerinde yer alýr. Bu kültürler ülkenin dillerini ve kültürü önemli ölçüde etkilemiþtir. Ýsviçre’nin dört resmî dili vardýr: kuzeyde ve orta Ýsviçre’de Almanca (64%); batýda Fransýzca (20.4%); güneyde Ýtalyanca (6.5%); ve güneydoðuda Graubünden kantonunda küçük bir azýnlýk tarafýndan konuþulan Romanþ (< 1%). Federal hükümet dört resmî dili de kullanmak zorundadýr. Federal Meclis’te bu dört dilde simültane tercüme yapýlmaktadýr. Ýsviçre’de konuþulan Almanca diyalekt grubuna genel olarak Ýsviçre Almancasý denir, ancak yazýlý iletiþimde ve radyo-televizyon yayýmcýlýðýnd standart Yüksek Almanca kullanýlýr. Benzer þekilde Ýsviçre’nin diðer bölgelerinde de Ýsviçre Fransýzcasý ve Ticino diyalekti kullanýlýr. Ayrýca resmî diller (Almanca, Fransýzca ve Ýtalyanca) diðer dillerden Ýsviçre dýþýnda anlaþýlmayan bazý terimleri (Fransýzca’dan geçen Almanca Billette [9]) ve diðer dillerdekine benzer kelime kullanýmlarýný (Ýtalyanca azione, eylem anlamýnda deðil Almanca Aktion gibi indirim anlamýnda kullanýlýr) ödünç almýþtýr. Her Ýsviçrelinin okulda kendi anadilinden baþka Ýsviçre’nin resmî dillerinden birini öðrenmesi zorunludur. Bu nedenle Ýsviçrelilerin çoðu en azýndan iki dil bilmektedir. Ülkede ikamet eden yabancýlar ve geçici yabancý iþçiler nüfusun %21’ini oluþturur. Ortalama 100.000 Türk Vatandasimizin isviçre'de yasadigi bilinmektedir.

Din: Ýsviçre’de ülke çapýnda bir devlet dini olmasa da Cenevre ve Neuchâtel kantonlarýnýn dýþýndaki tüm kantonlarda vergilendirme yoluyla Roman Katolik, Eski Katolik ya da Ýsviçre Reform Kiliseleri desteklenir. [10] Ýsviçre’de en yaygýn din %44 ile Roma Katolik Kilisesi’dir. Ardýndan %38,5 ile protestanlýk gelir. Göçmenlik ile birlikte %4,3’lük bir müslüman nüfus ile %1,8’lik bir ortodoks nüfus da yerleþmiþtir. [11] Farklý dillere sahip bir nüfusa sahip olan Ýsviçre’nin istikrarlý ve müreffeh bir ülke olmasý, bu ülkenin bir konsensus ya da ahenk devleti olarak tanýmlanmasýna yol açmýþtýr. Tarihsel olarak ülke katolikler ve protestanlar arasýnda yaklaþýk eþit olarak daðýlmýþtýr. Hatta Appenzell gibi bazý kantonlar resmî olarak katolik ve protestan bölümlere ayrýlmýþtýr ve bir çok köyün giriþinde baskýn olan din, "bu köy katoliktir/protestantýr" tabelalarýyla belirtilmiþtir. Ancak bazý genel modeller de bulunur. Büyük þehirler arasýnda baþkent Bern, bankacýlýk merkezi Zürih ve Basel’de protestanlýk baskýnken Lüzern gibi diðer þehirler çoðunlukla katoliktir. Cenevre ilk Calvincilik merkezi olarak tanýnmýþtýr ve dünya üzerinde Fransýzlarýn çoðunluðunun katolik olmasýna karþýn Fransýz Ýsviçresinin çoðunluðu protestandýr. Diðer yandan Ýsviçre’nin kuruluþunda bulunan Almanca konuþulan Schwyz, Uri, ve Unterwalden kantonlarýyla Ýtalyanca konuþulan Ticino kantonu genelde katoliktir

Confoederatio Helvetica Schweizerische Eidgenossenschaft Confédération suisse Confederazione Svizzera Confederaziun svizra Ýsviçre Konfederasyonu Bayrak Arma Slogan: Latince: Unus pro omnibus, omnes pro uno (geleneksel[1]) (Türkçe: "Birimiz hepimiz, hepimiz birimiz için") Ulusal marþ: {{{national_anthem}}} Baþkent Bern

46°57′N 7°27′E

En büyük þehir Zürih

Resmi dil(ler) Almanca, Fransýzca, Ýtalyanca, Romanþ

Hükümet Doðrudan demokrasi

Federal cumhuriyet

- Federal Council Moritz Leuenberger (Konf.Bþk06)

Pascal Couchepin Samuel Schmid Micheline Calmy-Rey (Bþk.Yrd.06) Christoph Blocher Hans-Rudolf Merz Doris Leuthard