| |
ELDEŞ KÖYÜ BİTKİ ÖRTÜSÜ
|
|
Güneyik (Hindiba, taraxos)
Güneyik bilinen adı ile hindiba, bilimsel adı eski Yunancadan taraxos ; İkbaharda altın bir halı gibi çayırları örten sarı çiçekler, sonbaharda da küçük paraşütleri andıran meyveleriyle etrafta uçuşurken çocukların peşinde koştuğu top şeklindeki tüyler.
Kimine göre aslandişi, kimine göre radika, kimine göre güvenik ve kimine göre karakavuk. En bilinen adıyla karahindiba. Eldeş köyündeki adı ise güneyik.
Mısır ve Kıpçak Türklerinin katagan, Çağatay Türklerinin saçratku olarak bildikleri bu bitki günümüze karahindiba olarak gelmiş. Hindiba, Arapça kökenli bir kelime; tedavi için kullanıldığı göz hastalığı trahom sözcüğünden kaynaklandığı ileri sürülüyor. Anadolu’da acıgıcı, acıgünek ve güneyik olarak biliniyor.
Karahindiba sarı çiçekli, 10-50 santimetre boylarında çok yıllık otsu bir bitki. Koparıldığında, kopartılan yerinden bitkinin özsuyu beyaz bir süt akıyor. Çiçekleri, geceleri ve yağmurlu günlerde kapanıyor. Avrupa’nın bazı ülkelerinde ve Hindistan’da tarımı yapılan türleri var ve bunların çiçek büyüklüklerinin çapı yedi santimetreye kadar varır. Tüm Avrupa, Kuzey Amerika ve Asya olmak üzere dünyanın hemen her yerinde görülen yaklaşık 100 çeşidiyle kozmopolit bir tür; Türkiye’de 49 çeşidi bulunuyor. En çok Ege ve Marmara bölgesinde yaygın olarak görülen karahindibaya Anadolu’nun diğer bölgelerinde de sık rastlanıyor.
Halk hekimliğinde ilk olarak göz iltihaplarında ve hastalıklarında kullanılan ve güçlendirici, iştah açıcı, kan temizleyici, metabolizma uyarıcı, idrar söktürücü özellikleri bulunan bu bitki çeşitli alkoloidler içeriyor. Yapraklarındaki C vitamini zenginliğinden dolayı skorbütü önlüyor.
En çok karaciğer ve böbrek hastalıklarında kullanılan karahindiba, karaciğer salgılarını artırması nedeniyle karaciğer yetersizliğinden meydana gelen cilt bozuklukları, egzama ve deri hastalıklarına da iyi geliyor. Çiçek saplarından şeker hastalığına karşı yararlanılıyor. Kan dolaşımını düzenlediği için romatizmaya iyi geliyor. Bal tadındaki pekmezi de her derde deva; içerdiği asit nedeniyle bal yiyemeyen böbrek hastaları bile rahatlıkla tüketebiliyor. Uzun yıllar bayanlar tarafından yaprakları ve kökleri kaynatılıp suyu kozmetik olarak kullanılmıştır. Deri hastalıklarının tedavisinde de yararlanılan bu su, cilde parlaklık vermesinden dolayı günümüzde de herbalistlerin vazgeçemediği reçetelerden biri. Kanada’da bira, Fransa’da çorba olarak tüketilen bu bitki, yurdumuzda, Ege, Akdeniz ve içanadolu bölgelerinde sebze olarak kullanılıyor.
Karahindiba Çinliler tarafından VII. yüzyıldan beri kullanılıyor. Türkler onunla İbni Sina sayesinde XI. yüzyılda tanışıyor. Batıya da Türklerin göçüyle yayılıyor ve XVI. yüzyıldan itibaren kullanımı yaygınlaşıyor. Bilimsel adı eski Yunancadan taraxos (göz hastalığı) ve akos (tedavi, çare) kelimelerinden geliyor. Bunlar karahindibanın ilk olarak göz hastalıklarında, özellikle göz iltihaplarının tedavisinde kullanıldığı anlamına geliyor.
Güneyik Eldeş köyünde daha çok yemeklerin yanında yeşillik olarak yuka ekmeğine dürünüp yenilmektedirki çok hoş güzel mayhoş bir tadı vardır. Benimde çok severek yediğim bir bitkidir.
|
|
