| |
ELDEŞ KÖYÜ BİTKİ ÖRTÜSÜ
|
|
Hatmi
Eldeş köyünün bazı ev bahçelerini ve kırlarda açık alanlarını süsleyen hatmi süslü ve endami ile tam bir şifa kaynağı.
Eldeşi yaz aylarında çok güzel renkli çiçekleri ile süsleyen genellikle kendiliğinden yetişen hatmi, hem dekoratif hemde şifa deposu bir bitki az bilinmektedir.
Türkçe adı: Hatmi. Diger Adlari: Deve gülü, Gül hatmi, Hira, Hitmiye, Kangrenkökü dür.
Latince Adı: Althaea officinalis, Althaea rosa, Alcea pallida İngilizce adı ise Marshmallow ve Diger Adları: Eastern hollyhock.
Familyası: Malvaceae
Botanik Bilgisi
Ülkemizde yaygin bir bitkidir. Orta nemli, humuslu, kumlu ve tuzlu toprakları sever. Hava degişikliklerine çok dayanikli çok yillik bir bitkidir. Kökü 50 cm yi bulup kıllarla kaplidir. Boyu 60 - 150 cm arası olup bazen 200 cm ye de ulaşabilmektedir. Alt kısmı kaba kıllı, üst bölüm ise keçemsi beyaz tüylüdür.Yapraklari tüylü olup grimsi ve yeşil renktedir. Alt yapraklar kalp biçiminde 5 parçalı, üsttekiler ise 3 parçalı ve uca dogru sivridirler. Çiçekler 5 parçalı, 4 ile 5 cm çapında beyaz, pembe, mor ve sarı renklidir. Tohumlar böbrek biçimli, 2 mm genişliğinde renkleri ise grimsi ve maviden kahve rengine kadar değişir.
Kokusu ve Tadı
Zayıf kokusu, tatlımsı yavan, müsilajimsi bir tadı vardır.
Faydaları
Hatmi çiçegi gögüs yumusatıcı ve tahrişleri giderici etkiye sahiptir. Kökler idrar söktürücü, yumusatıcı ve koruyucudur. Mide, barsak, ağız ve bogaz ülserlerinde, öksürükten ileri gelen solunum yolu tahrişlerinde, cilt yaralarında yumuşatıcı, yara iyileştirici ve koruyucu olarak kullanılır. Müshil özellikleri vardir.
Yan Etkileri
Bilinen her hangi bir yan etkisi yoktur. Ancak toplanan kök, yaprak ve çiçeğin sağlıklı olmasına dikkat edilmelidir.
Tibbi Bakış Tarzı
Gözler ve görüş
Anektodal raporlara göre hatmi kökü çayi göz kanlanmasina iyi gelir.
İskelet ve Kas sistemi
Hatmi kökü tahriş olmuş dokuları özellikle deri ve mukoz membranlarin iyilesmesinde yardımcı olur.
Sindirim sistemi
İçeriğindeki musilaj maddeler dolayısıyla ishal esnasında barsak cidarlarinda olan iltihaplanmalar yüzünden olabilen rahatsızlıkların iyileştirilmesine yardımcı olur.
Solunum sistemi
Bronşit ve öksürüğe iyi gelir.
Çayı larenjite, gargarasi ise farenjite iyi gelir.
Içeriği
Kimyasallar
Aminoasitler: Asparagine
Karbonhidratar: Gum'lar, Pektin, Musilaj'lar(35.000)
Kullanımı
Toplanması
Kışa doğru içindeki müsilaj denen sümüksü madde oranı arttığından kökler son baharın sonunda kuru bir havada topraktan çıkarılmalıdır. Genellik 2 yıllık kökler toplanır. Toprak, yan kökler ve odunumsu bölgeler temizlenip, soyulur. 15 ile 20 cm uzunlukta kesilir, çok kalınsa boylamasına kesilir. Havadar bir yerde ve gölgede çabuk bir sekilde kurutulmalıdır. Aksi takdirde saprophyten denen bir mantar türeyerek lekelenir ve küf kokar. Bu yüzden 35 ile 60'c de havalı fırınlarda kurutmak daha uygun olabilir.
Yapraklar çiçek açma süresi bitiminde toplanır. Yapraklar kesinlikle sararmamış, yani pucciniamalvacearum denen hatmi pası hastalığına yakalanmamış olmalıdır. Havadar ve gölge yerlere sererek kurutulmalıdır.
Çiçekler ise temmuz ve agustos aylarında havadar bir yerde gölgeye sererek kurutulur.
Saklanması
İyice kurumuş kök, yapraklar ve çiçekler nemden korunacak şekilde saklanmalıdır.
Yararlanılan Kısımları
Kök, yapraklar ve çiçekleri.
Kullanma Şekli
İçten ve dıştan kullanılır.
Hazırlanma Biçimi
Genellikle çayından ve şurubundan yararlanılır. Nadirende dövülerek elde edilmiş kök tozu kullanilir.
Çay: 2 çay kaşiği(8,5 gr.) kıyılmış kök, yaprak veya çiçek ya da karışım, 30 dakika ila 8 saat arası 250 ml soğuk suda demlenir. İçileceği zaman ısıtılır. Gargara, çıban yumuşatıcı veya iltihap giderme gibi maksatlarla dıştan kullanılacağı zaman ısıtılarak haşlama veya kaynatma usulü ile demleme yapılır.
Gargara: 2 çay kaşığı kıyılmış kök 250 ml soğuk suda 2 ile 3 saat demlenir, yavaş yavaş ısıtılarak çok kısa kaynatılıp, süzülür.
Şurup: 40 gr. Kıyılmıs kök 1 litre soguk suda 8 ile 12 saat demlenir, süzülür. İçinde 1,5 kg seker eritilir,kaynatılır.
Tavsiye edilen dozajlar
İyileştirme amaçlı olarak 6 ile 24 gr/gün kurutulmuş kök, kapsül veya tablet olarak ise 3000 mg/gün kullanılır. Tentür olarak ise günde 15 ile 45 ml dir.
Tarihçe
Hippokrates kökünü kaynatarak yara tedavisinde kullanmıştır. Dioskurudes pembe çiçeklisini sürgün, böbrek taşları, iç yaralanmalar, solunum organları ve bağırsak enfeksiyonlarında kullanmıştır. Avrupada 8. yüzyilda imparator büyük Karl şifalı bitki olarak yetiştirtmiştir. Lonicerus, Matthiolus ve bir çokları özdes hastalıklarda kullanmışlardır. Leclerc bogaz iltihaplarında, gargara, çibanlari yumusatıcı olarak kullanmiştir.
Hatmi Eldeş köyünde pek kullanılmamakla beraber çok hoş güzel bir bitki olarak benimde çok sevdiğim bir Eldeş bitkisidir.
|
|
