Genel Bilgi

Alabalık balıkların en zekisidir. Suyun dışını görebildiklerinden onları avlamak çok zordur. Çağlayanların dibinde, bembeyaz köpüklerin içinde bir görünüp bir kaybolurlar. Bu çok çevik ve akıllı balıklar, suyun coştuğu yerlerde izleyenlere hayranlık ve şaşkınlık veren akrobatik hareketler sergiler.Dere ve çayların en sakin dönemi olan sonbaharda üreme yaparlar.
Alabalıklar akıntıya sürüklenen böcekleri avladıkları gibi su üstünde de avlanabiliyor. Kelebek ve sinek gibi birçok kanatlıyı suyun elli altmış santim üstüne kadar sıçrayarak yakalayabiliyor.
Berrak suları seven alabalıkların, yağmur ve sel nedeniyle dereler bulandığında solungaçları tıkanır. Uygun bir yerde selin geçmesini beklerler. Bu arada hiç yem almazlar. Suyun üzerinde yemi fark eden alabalıklar, vücudunu yay gibi gerip suyun dışına fırlayarak yemlerini kaparlar.




Alabalık (salmo trutta) bulunduğu sulardaki, larvalar, su üzerindeki böcekler, uçan haşereler, balık yumurtaları, solucanlar, kabuklular, küçük balıklarla beslenir. Güçlü bir etoburdur. Büyüklerinin nadiren de olsa irilerinin kurbağa, kuşlar, küçük memelilerle beslendiği de bilinir. Ekim ayından itibaren Şubat'a kadar yumurta dökmeye başlar. Yumurta dökümü tam bir maceradır. Alabalıklar yumurtalarını doğdukları yüksek rakımlı, dibi çakıllı, sığlıklarda dökerler. Bu amaçla zorlu bir yolculuğa çıkarlar. Önlerindeki çağlayanları, setleri akıntıya karşı yüzerek, sıçramalarla aşarlar. Bu esnada pek çoğu telef olur veya etraftaki yırtıcı hayvanlarca avlanırlar. Yumurta döküm yerine ulaşan alabalıklardan dişi olanı çakıllı dibi kuyruğu ile kazarak yuva hazırlar. Dişinin döktüğü yumurtalar erkek tarafından döllenir ve yuva dişi tarafından kapatılarak terk edilir. Üreme döneminde erkek balığın solungaç kapakları kızararak hazır olduğunu gösterir. Dişinin yaşına göre yumurta sayısı 600 ila 4000 arasında olabilir. Kuluçka süresi su sıcaklığına bağlı olarak 40 - 50 gün sürer. Yumurtadan çıkan yavrular kısa bir süre bu sularda kaldıktan sonra, baharda akıntı ile aşağılara inerler. Alabalıkların bazıları yaşamlarını tatlı sularda dere ve derelerin aktığı göllerde geçirirken; deniz bağlantılı derelerde yaşayanlar iki yıl kadar (altı yıla kadar olabilir) tatlı sularda kaldıktan sonra denize çıkarlar. Denize çıkan ve deniz alası olarak adlandırılan bu balıklar üç yıl kadar da denizde kalır ve tekrar üremek üzere, yumurtadan çıktıkları yüksek rakımlı sığlıklara doğru tehlikelerle dolu yola çıkarlar. Normalde 2 - 3 yaşlarında cinsel olgunluğa erişirler. Ömürleri ortalama 7 - 14 yıldır, 18 yaşında olduğu tahmin edilenler yakalanmıştır. Maksimum 140 cm. boy ve 50 kilo ağırlığa kadar çıkarlar. Bu balık yerel balıklarımızdan değildir. Yurdumuza ticari amaçlı üretilmek üzere 1960 yılında getirilmiştir. Ama bir şekilde doğal ortama çıkarak yurdumuzun kuzey kısımlarındaki serin sularda yaşamaya başlamıştır. Şimdilerde Orman Genel Müdürlüğü bu balığı ürertip, yaşamasına uygun sulara salmaktadır. Sıcaklığı yazın 12 dereceyi geçen sularda yaşayamaz. Yabancı kaynaklarda rainbow trout, radujnıy farel, forelle, steelhaed (göllerde yaşayan türü) gibi isimlerle geçer. Bunlar da tatlı ve tuzlu sularda yaşarlar. Bazıları göç edip tuzlu sulara çıkarken bazıları çıkmaz. Diğer alabalık türlerinin karakteristik tüm özelliklerini taşır. Bu nedenle fazla uzun bahsetmeyeceğim. Renkleri daha zengindir. Dere veya nehirlerde akıntılı yerlerde ürerler. Dereyle bağlantısı olmayan göllerde tutulan balıklar yumurtalarını dökmez. Ekim, şubat ayları arasında yumurta dökerler. Akıntı altında dişi ve erkek dibi birlikte kazarak yuvayı hazırlar, daha sonra çift vücutlarını bükerek dişi yumurta dökerken erkek de yumurtaları döller. İkinci bir erkek balık da çoğu zaman bu işleme katılır. Dişi yuvayı kapatarak akıntıya karşı yüzer yeni yeniden bir yuva hazırlanır. Bu işlem dişi tüm yumurtalarını dökene kadar sürer. Bir dişi bir sezonda yaşına bağlı olarak 700 ila 4000 arası yumurta bırakabilir. Yumurta dökümünden sonra balıklar önemli miktarda kilo kaybederler. Erkekler 2 dişiler 3 yaşlarında cinsel olgunluğa erişirler.Tanıtıcı resimlerden üstteki ve alltaki resimde altta görünen balık erkek. Bunu alt çenelerinden anlıyoruz. Ömürleri 11 yıl kadar tahmin edilmektedir. Eti lezzetlidir, ekonomik değeri çok yüksektir. 120 cm. boy ve 24 kilo olanları yakalanmıştır. Avlanmaları alabalık ile karşılaştırıldığında daha kolay oltaya vururlar. Onlardan farkı daha sert ve hızlı akıntılarda yaşamayı sevmeleridir. Bununla birlikte aynı takımlarla bu balığıda yakalamak mümkündür.

Avlama Tekniği ve Yem

"Özellikle yazın gölde avlanırken iyi sonuç alırsınız. Bu av şeklinde yem çok önemlidir taktığınız solucan kıvır kıvır ve kırmızı renkte olmalıdır, sıcaktan kendini bırakmış soluklaşmış solucanı avucunuzun arasında fazla sert olmayan şaplaklarla tekrar diri ve kırmızı hale getirirseniz şansınız artar. Eğer avlandığınız bölgede dip fazla yosunla kaplıysa iğnenizin dibine fazla büyük olmayan kahverengi renkte köpük takarsanız yem biraz havalanır ve yosunlara takılmaz.
Göl ve dere kenarlarında kayaların üzerinde özellikle bahar aylarında şekildeki böceğin içi boş kalıntılarını görürsünüz. Bu böceğin canlısı o kayaların su içinde toprağa yakın bölümünde kayaya yapışmış bir halde bulunur bu böcekleri toplayıp kuyruk kısmından hayvanı fazla zedelemeden sırtına doğru iğneyi takarsanız dip oltasında ve mantarlı oltada çok mükemmel sonuç alırsınız. Alabalık hiç düşünmeden bu yeme atlar."

Köyümüz ve İl sınırlarında Rastlanan Alabalık Türleri

Balıkçı tezğahlarında bulamayacağınız tek balık. Tam bir dere balığıdır hayatının çoğunu derelerde geçirir . Akıntısı dereden gelen göllerdede bulunur. İçsu balıkları içerisinde eti en lezzetli olanıdır. Çok güçlüdür akıntıya ters ve 1-2 metrelik sıçramalarla daha yüksek şelalelere bile çıkar. Oksijeni bol soğuk sularda yaşar. 2500 mt yükseklikteki kaynak sularında bile bulunur. Solungaçlardan kuyruğu kadar gövdede kırmızı benekleri vardır. Etçi balık olup sulardaki sinek lavraları, kabuklu canlılar ve diğer balıkların larva ve yavruları ile beslenir. Kum,çakıl zemine 20-25 cm eninde ve oval olarak hazırladığı çukurlara sonbahar aylarında yumurtlar. Yavrular su sıcaklığına bağlı olarak 3-4 ay arasında çıkar. Dişi balık 1000 ile 1500 arasında yumurta bırakır. Dere alalalarında cinsi olgunluk 3 yaşlarında olur. İyi koşullarda 40 cm boy ve 1 kg. kadar çıkarlar. Yurdumuzda yakalananlar genellikle 20-25 cm boyunda 250 gr. ağırlığındadır.
Az yumurta verir ve çok yavaş büyür , uzun kuluçka döneminin olması, havuz koşullarında yem
alımının kötü olmasından dolayı tabi ortam dışında üretmek çok zordur.

Nerede

Hep bahsettik alabalık için önce temiz, soğuk, bol oksijenli ve yaşam alanlarından uzak, dibi çamurlu olmayan taşlık veya kayalık dere ve derelerle beslenen gölleri bulmak gerek. Ondan sonra alabalık bu suların her yerinde olabilir. Derelerde daha çok dik inen kıyılarda ağaç kökleri ve kayalar arasında saklanır, yem bekler. Önüne gelecek yemlere saldırarak yer. Gece gündüz yemlenir. Gece yakalananları daha iridir. Sezon başında oldukça aktiftir bolca gezer hızlı akıntı altlarında veya derin diplerde bulunur. Havalar ısındıkça daha derinlere çekilir. Su dışında kalan kayaların etrafı ve akıntı altı tarafları yem bekleyen alabalıkların bulunabileceği yerlerdendir. Kuvvetli yağmurlardan sonra alabalıklar büyük bir açlıkla yemlenmeye başlarlar. Yağmurda böcekleri bulamayan ve beslenemeyen alalar, yağmur ile yükselen ve kararan (bulanan değil dikkat) sularda av aramaya başlarlar. Büyük balıklar dahi saklandıkları yerlerden çıkarak sığlıklara sokularak yemlenirler. Derinleşen dip yamaçları, akıntı altları alabalılğın bu dönemde bolca bulunabileceği yerler olabilir. Yalnız alabalık avınnda dağlardaki veya dağ eteklerindeki derelerin kenarında yağmurla oluşacak ani su yükselmeleri ve taşkınlara karşı tedbirli olmakta yarar vardır. Dibi çamurlu bulanık sularda alabalık avlamaya girişmek zaman kaybı olacaktır. Herkesin gidip yollarını aşındırdığı yerlerde alabalık yakalamak sadece şanstır; daha uzak, tenha, zor ulaşımı ile pek çok kimsenin gitmek istemeyeceği yerleri seçin.

Alabalık Lezzeti

Alabalık lezzeti

Alabalık türleri arasında en lezzetlisinin kırmızı benekli alabalık olduğu, bilimsel anket çalışmasıyla belirlendi. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Su Ürünleri Bölümü'nün yaptığı 3 yıllık çalışma sonucu, doğal ortamda ender bulunan kırmızı benekli alabalık, kültür ortamına alıştırılarak üretilmeye başlandı. Kırmızı benekli alabalığın, kültür ortamında yetişen gökkuşağı olarak isimlendirilen diğer cins alabalıktan daha lezzetli olup olmadığını belirlemek için 20 kişinin katıldığı bir anket çalışması yapıldı. Aynı ortamda, aynı yem ile yetişen kırmızı benekli ve gökkuşağı türlerinden alabalıklar, alüminyum folyoda fırında pişirilerek, değişik gruplardan 20 kişiye servis yapıldı. Balıklar hakkında bilgisi olmayan ve ankete katılan kişiler, balıklardan hangisinin lezzetli olduğu sorusuna, kırmızı benekli alabalığın daha lezzetli olduğu yanıtını verdiler. Ziraat Fakültesi Su Ürünleri Bölümü öğretim üyesi Yrd. Doç. Dr. Esat Mahmut Kocaman, anket sonuçlarının bilimsel yayında kullanılacağını söyledi. Kocaman, yaptığı açıklamada, alabalık türleri arasında lezzet farkını belirlemek için anketi yaptıklarını belirterek, ''Kırmızı benekli alabalığın, aynı ortamda aynı yem ile beslenmelerine rağmen gökkuşağı türünden daha lezzetli olduğunu belirledik. Bölüm arkadaşlarımızla yaptığımız bu çalışmayı, bilimsel yayında değerlendireceğiz'' dedi. Fakültenin balık çiftliğinde üretilen kırmızı benekli alabalığın kilosu 12 milyon liraya, gökkuşağı alabalığın kilosu ise 7.5 milyon lira satılıyor. Kocaman, her iki tür alabalığa da tüketicilerin ilgi gösterdiğini, ancak, kırmızı benekli alabalığın daha çok rağbet gördüğünü söyledi. 3 yıllık bir çalışma sonucu doğal ortamda ender bulunan kırmızı benekli alabalığı kültür ortamında yetiştirmeyi başardıklarını hatırlatan Kocaman, damızlık kırmızı benekli alabalığın satışını da yaptıklarını sözlerine ekledi.