|
Hastalığı tanıyalım 1. GİRİŞ VE BİYOKİMİYA, HUNTER SENDROMU İnsan vücudu enerji üretimi,büyüme,gelişme,vücut içi iletişim ve enfeksiyonlardan korunma gibi hayati fonksiyonları desteklemek için çok sayıda biyokimyasal reaksiyonlara bağımlıdır. Bir başka kritik fonksiyonda büyük biyomoleküllerin parçalanmasıdır ki bu Hunter sendromunun temelindeki problemdir. Hunter Sendromu ender görülen erkekleri etkileyen bir lizozomal depolama düzensizliğidir ve vücudun mukopolisakkaritleri (MPS) parçalama özelliğine zarar verir.Hunter Sendromu’na MPSII’ DE denir ki birçok akraba olan lizozomal depolama bozukluklarından biridir:
Hunter sendromunun biyokimyası extracelluar
matrix denilen vücuttaki birleştirici dokudaki bir problemle alakalıdır.Matrix
şeker ve protein çeşitlerinden oluşup vücudun mimari iskeletinin oluşturulmasına
yardımcı olur.
Hunter sendromunda sorun dermatan sülfat
ve heparan sülfatanın parçalanması ile ilgilidir.Her ikisinin de parçalanmasında
ilk aşama için lizozomal bir enzim olan idürotan-2- sülfataz(I2s) gereklidir.
Hunter sendromlu bireylerde bu enzim kısmen ya da tamamen in aktiftir.
2. HUNTER SENDROMUNUN SEMPTOMLARI Semptomlar doğuştan görülemez ma genellikle
birinci yaştan sonra fark edilebilirler.İlk belirtiler genellikle göbekte
yumru şeklinde çıkıntılar,sürekli akan burun ve soğuk algınlığıdır.Bunlar
tüm yeni doğanlarda çok yaygın olduğundan doktoru Hunter teşhisine götürmez. Çakıl şeklindeki fil dişi rengi deri lesyonları bazı MPSII hastalarının sırtında ve üst kollarında görülmüştür. Bunların varlığı ya da yokluğu Hunter sendromunun klinik ciddiyetini öngörmede yardımcı olmamaktadır. Son olarak GAG ların beyinde depolanması büyüme geriliğine ve dolayısıyla zeka geriliğine sebep olabilir. Semptomlar görece hafiften ciddiye
kadar değişir.unutulmamalıdır ki hafif tabiri doktorlar tarafından Hunterlı
hastalar karşılaştırmak için kullanılmaktadır ve hafif semptomlar bile
çok ciddi sonuçlar verebilir.İki çok önemli çeşitlilik zeka geriliğinin
derecesi ve yaşam süresidir. 3. HUNTER SENDROMUNUN TANISI Hunter sendromunun görünür işaretleri
ve semptomları genellikle tanıya götüren ilk ipuçları olmaktadır. Genellikle
daha ciddi semptomlu hastaların tanısı daha hafif semptomlulardan daha
erken olmaktadır (2-6 yaş). 4. HUNTER SENDROMUNUN GENETİĞİ Hunter sendromu nadir görülür, ABD
de her 100,000 (yüz bin) kişiden birinde. Hunter sendromu yalnızca erkekleri
etkileyen irsi bir hastalık olduğundan (X’e bağlı çekinik) bir jenerasyondan
diğerine spesifik bir yolla geçer. Eğer erkek bir bireyin annesinden gelen
I2S geni anormal ise Hunter sendromuna yakalanacaktır. Bir erkek birey
I2S geninin anormal kopyasını iki şekilde taşıyabilir: Annesi taşıyıcıdır;yani
bir anormal ve bir normal kopya bulundurur ve anormali vermiştir ya da
anneden gelen X kromozomunda yeni bir mutasyon oluşmuş ve I2S geni bozulmuştur.
1) Erkek bir tane normal I2Sli X kromozomu bulundurur, sağlıklıdır. 2) Erkek bir tane anormal I2Sli X kromozomu bulundurur,hastadır. 3) Dişi iki tane normal I2Sli X kromozomu bulundurur, sağlıklıdır. 4) Dişi biri normal I2Sli ,biri anormal I2Sli kromozomları taşır, tasıyıcıdır. HUNTER SENDROMU ÇOCUĞUMU ETKİLEYECEK Mİ? Bu soru yalnızca siz Hunter sendromlu bir erkek veya taşıyıcı bir dişiyseniz (2 ve 4 nolu durumlar) uygundur. Eğer 1 ya da 3 nolu seçeneklere giriyorsanız hiçbir çocuğunuz hasta olmayacaktır. Hunter sendromlu bir erkek (2 nolu kategori): *Hunter sendromu olmayan erkek çocuklara ( 1 nolu kategori) *Taşıyıcı olan kız çocuklara ({hasta olmayan} 4 nolu kategori) sahip olacaktır. Taşıyıcı bir dişi (4 nolu kategori) *Ortalama olarak erkek çocuklarının yarısı Hunter sendromlu olacaktır (2 nolu kategori). Bu rastlantısal olduğundan tüm oğulları da hasta ya da sağlıklı olabilir. *Ortalama olarak kız çocuklarının yarısı taşıyıcı olacaktır( 4 nolu kategori). Bu rastlantısal olduğundan tüm kızları taşıyıcı ya da tamamen normal genli olabilir. Ben Hunter Sendromluyum Ve Bir Akrabam Ya Da Aile Mensubum Benzer Semptomlar Gösteriyor. O Da Hastalıklı Olabilir Mi? Evet . Hunter sendromu irsidir aileler içinde dolaşabilir. Önemli olan semptomları olan bir erkeğin mutlaka doktor ya da genetik danışmana gitmesidir. Bu halen geliştirilmeye çalışılan tedavi yöntemleri açısından çok önemlidir. 5. HUNTER SENDROMUNDA OLUŞABİLECEK GENEL BİLGİLER 1) Hunter Sendromu: Anestetik Hunterlı bir çocuğa anestezik vermek özel bir işlemdir ve her zaman deneyimli bir anestezist tarafından yapılmalıdır. Çocuğun okulu ve bakıcıları bu durumdan haberdar olmalıdır. Eğer farklı bir hastaneye giderseniz anesteziste intubasyonda sorun olabileceğini söyleyin. 2) Hunter Sendromu:Büyüme Hunterlı bebekler normalden büyük olurlar ama büyüme çocuklukta yavaşlar. Son boy genellikle 120 ile 140 cm arasında sınırlıdır. 3) Hunter Sendromu:Karın Karın çocuğun duruşundan, kasların güçsüzlüğünden veya karaciğer ve dalak büyümesinden dolayı çıkıntı yapar. Karın duvarındaki zayıf noktalardan karındaki organlar dışarı çıkıntı yapar. Bu göbekte ya da kasıkta olabilir. Kasıklar bir operasyonla onarılmalıdır ama bu tekrar eder. 4) Hunter Sendromu:Deri Deri kalın ve elastikiyetten uzaktır. Genellikle kürek kemikleri,üst kol ve uyluklarda mukopolisakkarit depolanmasından oluşan deri renginde yumrular oluşur (nodüller deri lezyonları) . Bunlar sorun yaratmaz ve tedavi gerekmez. Soğuk el ve ayaklar sorun olabilir. Beyin merkezindeki sıcaklık ayarlayıcı bölge zarar gördüğünden bir çok hasta çocuk çok terler ve sıcaklıklarını kontrol edemez. 5) Hunter Sendromu:Görünüş Hunter hastaları genellikle esrarengiz bir biçimde benzer görünürler ve bir kaçı bir araya geldiğinde birbirlerinin karbon kopyası gibi görünürler. Yüzleri pembe, yanakları dolgun, kafaları büyükçe ve alınları çıkıktır. Boyunları kısa ve burunları geniş kemerli ve yaygındır. Dudakları kalın ve dilleri büyüktür. Kaşları gürdür ve vücutlarında normalden fazla çok kıl olabilir. Kollarını tutuşları ve yürüyüşleri karakteristiktir ve çıkıntılı karınları vardır. 6) Hunter Sendromu:Kalp Kalp sorunları genellikle görülür ama
ileriki yaşlara değin başlamayabilir ya da sorun oluşturmayabilir. Kalp
farklı şekillerde etkilenebilir. 7) Hunter Sendromu:Zeka Az etkilenenler normal ya da normale
yakın zekaya sahiptir. Hunterlı erişkinler yüksek akademik standartlara
ulaşmış ve hatta bazıları üniversiteye girmiştir. Ama ne yazık ki bir
çok Hunterlı çocuk belli bir seviyeye kadar öğrendikten sonra yeteneklerini
kaybetmektedir. Önemli olan hastaya hastalık işlemeye başlamadan öğretilebileceği
kadar çok şey öğretmektir. 8) Hunter Sendromu:Hastalık MPS hastaları ilaçlardan farklı etkilenebilmektedirler;bu
yüzden elden ilaç almak yerine bir doktorla görüşmek çok önemlidir. Mukoz
oluşumunu kontrol etmek için ilaç kullanılabilir ama bazıları bu tabakayı
kalınlaştırabilir, hareketini zorlaştırabilir veya çocukları daha fazla
zarar görebilecek bir hale sokabilir. Teskin ediciler solunumu baskılayarak
uykuda nefes kesilmesine yol açabilir. 9) Hunter Sendromu:Solunum Birçok Hunter hastası için sürekli
öksürük,soğuk algınlığı ve boğaz enfeksiyonları genel sorunlardır. Burun
kemeri basık ve alttaki geçişler daha dardır kolaylıkla tıkanabilirler.
Genellikle belli bir enfeksiyona bağlı olarak çocuğun burnu sürekli akabilir
(rinorea). Bademcikler büyük ve kısmen hava yolunu tıkıyor olabilir. 10) Hunter Sendromu:İşitme İşitme yardımcısının kullananın öğretmeni,televizyonu
veya telefon konuşmalarını daha net anlamasına yardımcı olan adaptasyonları
vardır. Bazı çocuklar sürekli kulak enfeksiyonları yaşayabilir ve belli
düzeyde sağırlık genel görülür ve olasılıkla kötüleşir. Bu geçici,sinirsel
ya da her ikisi de (karışık sağırlık) olabilir.İşitmenin düzenli kontrolü
ve sorunlara erken müdahale çocuğun iletişim yeteneğinin korunması için
çok önemlidir. 11) Hunter Sendromu:Kornea Korneanın lekelenmesi genellikle diğer MPS tiplerinde görülür ve Hunter hastalarında görülmez. Ama retinadaki değişimden ya da tedavi edilmemiş hidrocefanustan(beyin-omurilik sıvısı birikmesi) kaynaklana optik sinire baskı sebebiyle görmede sorunlar olabilir. 12) Hunter Sendromu: Fizyo Fizyoterapi çocuğun hayatta realistik ve spesifik hedeflere ulaşmasında ve akciğerlerden mukoz atılmasında yardımcı olabilir. Diğer durumlarda çocuklar için normal olabildikleri kadar aktif olmaktır ki genel sağlıkları değerlensin ve fizyoterapist bunu başarma yönünde tavsiyelerde bulunabilir. Eklemle bağlı uzuvların pasif germesi ve eğilmesi ileride zararlı olabilirler ve acı veren egzersizlerden kaçınılmalıdır. 13) Hunter Sendromu: Kafa Hunterlı çocuklar genellikle kafatasının kalınlaşmasından kaynaklanan kafa büyümesi yaşarlar. Beyin ve omurilik sarsıntısından etraflarında dolaşan beyin-omurilik sıvısı tarafından korunur. Eğer bu sıvının devinimi engellenirse birikir(hidrocefalus). Eğer bu sorun yaratırsa bir delik açılarak bir tüple (shunt) beyindeki sıvı akıtılabilir. 14) Hunter Sendromu: İskelet AYAK:Ayak geniş alanlı ve büyük olma eğilimindedir. Ayak parmakları eller gibi pençeleşmiş ve deforme olmuş olabilir. Bazı Hunter hastaları sıkı Aşil tendonundan kaynaklanarak parmakları üzerinde ve hafif kasılmış kalça ve diz eklemleriyle yürürler. Omurga kemiklerine omur denir. Hunter sendromu onların kötüllü şekilde olmalarına yol açar. Belin ortasındaki bir veya iki omur daha küçüktür ve sırada geride dururlar. Bu bazen açısal bir eğriye (kifofis) sebep olur ama büyük olasılıkla bunun tedavisi gerekmez. EKLEMLER:Tüm eklemler-eller, bilekler, dirsekler, omuzlar, kalçalar,dizler,ayak bilekleri farklı derecede etkilenebilir. Hareketler sınırlanabilir ve ileride artrit sorun teşkil edebilir. Eğer eklemlerden kaynaklanan ağrılar olursa bunlar basit ağrı kesicilerle giderilebilir. ELLER:MPSli çocukların elleri özel bir şekil alır ve bu şekil MPS topluluklarının sembolü olmuştur.eller yaygındır,parmaklar küttür ve zamanla eğrilirler ya da pençeleşirler. Düğmeleri kullanmak ya da küçük objeleri kaldırmak zorlaşabilir. Ayakkabı ve kıyafette Velcro(cırt cırt ya da fermuar) çok yardımcı olabilir. Bazen bilek tüneli sendromu oluşur. Bilek sekiz kemikten oluşur,bunlar bağlarla birleşirler 6. HUNTER SENDROMUİÇİN BUGÜNKÜ VE GELECEKTEKİ UYGULAMALAR Hunter
sendromunun bir çok semptomu ya da temel sebebi için şu anda etkili bir
tedavi yoktur. Daha önce vücudun normal I2S enzimi yapabilmesi için farklı
yöntemler denendi:Bunların arasında sağlıklı insanlardan kan,amniyotik
membran ya da kemik iliği hücresi transferi de vardı. Son zamanlarda TKT büyük miktarlarda
I2S yi genetik müdahale edilmiş hücrelerde üretmeyi başardı. Enzim değiştirme
teapisi az yada hiç I2Sli kişilere I2S sağlamaya yeni yaklaşımlar getiriyor.
Bu I2S vücut dışında üretilip Hunter sendromlu kişiye enjekte ediliyor.
Hunter sendromlu bireyler ya da hastaların aile mensuplarından daha fazla bilgi edinmek isteyenler TKT yle bağlantı kurabilirler. Hunter Sendromu Hakkında Daha Fazlasını ÖğrenmekAşağıda yazılı organizasyonlara ulaşabilirsiniz.
Siz ya da tanıdığınız biri Hunter sendromuluysa bu hastalık hakkında mümkün
olduğunca bilgi edinmek çok önemlidir. Bu sürdürülen araştırmalar için
de çok önemlidir. Bu bilgiler tamamen bilgilendirme amaçlıdır. Ayrıca Türkiye içinde Hacettepe Üniversitesi veİstanbul Üniversitesi hastanelerinin genetik bölümlerine müracaat edilebilir. Hacettepe üniversitesi çocuk bölümünden Prof. Dr. Ayşegül Tokatlı bu konu ile ilgilenmektedir. Kendisi ile temasa geçebilirsiniz. TELEFON: 0 312 305 11 84 Bu yazının Word belgesini açıp kaydetmek için buraya tıklayın! |
|