TEKNİK İZCİLİK BİLGİLERİ

TEKNİK İZCİLİK BİLGİLERİ

HARİTA

Harita bir toprak parçasının kuş bakışı görünüşünün resmidir. Etrafında görebileceğin yolların, nehirlerin, tarlaların, köylerin, kasabaların ve benzerlerinin en önemlileri harita üzerinde sembollerle gösterilir. Bu haritaların bazılarına elbette daha önce okulda derslerini çalışırken gördün. Sürücülerin kullandığı yol haritalarını da biliyorsun. Ama bu haritaların hiçbiri Doğa yürüyüşünde kullanılamaz. Doğa yürüyüşünde kullanacağın haritanın topografik bir harita olması gerekir. Topografik haritalar çeşitli ölçülerde olabilir. Doğa yürüyüşü için en iyi harita 1:24000 ölçekli olanıdır. Böyle bir haritada 1 mm 24 m.yi gösterir. Topografik haritayı Doğa yürüyüşüne gideceğin alanla ilgili resmi kuruluştan bulabilirsin.

HARİTANIN ANLATTIKLARI

İyi bir harita sana aşağıdaki konularla ilgili bilgiler verir;
                1.  Tamım:  Herhangi  bir  harita   yalnızca   bölgenin  adını  verir.  Topografik  bir  harita  ise  bu  yerin yeryüzündeki konumunu da gösterir.
                2. Ayrıntılar:  Arazi  biçimleri  haritada  kolayca  anlaşılabilecek işaretlerle gösterir. Bu işaretlere harita işaretleri denir.
                3. Yönler: Genellikle haritanın üst kısmı kuzey, altı güney, sol tarafı batı, sağ tarafı ise doğudur.
                4.Uzaklıklar: Haritanın alt kısmındaki ölçek sayesinde harita üzerindeki uzaklıkları hesaplayabilirsin.
                5.İsimler: Göller, nehirler, kasabalar ve benzerleri harita üzerinde isimleri ile gösterilir.

HARİTALARIN SINIFLANDIRILMASI

Ölçeklerine göre:
Küçük Ölçekli (1/500,000 ve daha küçük),
Orta Ölçekli (1/500,000 ve 1/100,000 arası)
Büyük Ölçekli (1/100,000 den daha küçük Haritalar)

Coğrafi Haritalar: 1/ 50.000’nin üzerindeki haritalara coğrafi haritalar  denir.

Pafta: 1/5.000 ile 1/50.000’e kadar ölçekli haritalara pafta denir.

Kroki: 1/5.000’den küçük, ufak ölçekli çizimlere denir.

Kroki Çıkarma:

Arazi ve yol krokileri; harita bilgilerinden istifade edilerek, kağıtta belirtilen başlangıç ve bitiş yeri belli

olan, başlangıç yerine göre belli  yerlere kadar mesafe tahmin edilerek, ölçeği belirlenen kağıt üzerinde nesnelerin

işaretleri konarak düzenlenen vesikalardır.

Kroki yapılırken:

1. Kuzeyi kağıda okla işaretleyin.

2. Ölçek belirlenir.

3. 3  nirengi noktası alınarak yerler işaretlenir.

4. Diğer nesneler harita işaretleri kullanılarak kroki dillendirilir.
Tiplerine göre:
Planı metrik Haritalar: Ankara Şehir planı gibi
Topografik Haritalar: Yükseltileri gösteren Türkiye Fiziksel Haritası gibi,
Kabartma Haritalar: Plastik malzeme üzerine kabartma olarak basılırlar.
Fotoğraf Harita: Havadan yapılan çekime grid çizgileri konarak yapılır.
Sayısal Haritalar: Bilgisayara verilen girdiler sonucunda elde edilen haritalardır.

HARİTA KENAR BİLGİLERİ VE SEMBOLLERİ:

Haritaların kenarlarında standartlaştırılmış bazı bilgiler ve semboller bulunur. Bu bilgiler haritanın ölçeği,  haritadaki demiryolu, köprü, bataklık gibi sembollerin anlamları, renklerin açıklamaları gibi bilgilerdir.
                Ölçek;
                1/100,000 ölçekli haritada; 1 cm. lik ölçülen yer gerçekte 100,000 cm veya 1000 metre veya 1 kilometredir.
                1/25,000 ölçekli haritada; 1cm.lik ölçülen yer gerçekte 25,000 cm veya 250 metre dir.
 1500 m.lik yürüyüş mesafesi 1/50,000 lik haritada 1500/50,000 = 3 cm olarak gösterilir.
                Renkler;
                Siyah: İnsan tarafından yapılan şeyleri gösterir. Demiryolu, köprü, baca, isimler
                Mavi: Suyun göstergesidir. Derinliğe göre koyulaşır. Deniz, göl, nehir, çay
                Yeşil: Orman , otlak ve verimli toprakları gösterir. Koyu renk yoğunluğu gösterir.
                Kahverengi: Yükseltileri gösterir. Koyulaştıkça yükseklik artıyor demektir.
                Coğrafi koordinatlar;
                Coğrafi koordinatlar Enlem ve Boylam olarak haritalarda kenar bilgisi olarak verilir. Ayrıca GPS yardımıyla da koordinatlarımızı çok hassas bulabiliriz.
                Örnek: Enlem 38 45' 30'' (Kuzey) Boylam 35 37' 45'' (Doğu)
                Temel Kuzey istikametleri;
                Coğrafi kuzey: Hakiki Kuzey yani kuzey kutbu istikameti olup haritalardaki meridyenlerin gösterdiği istikamettedir. Sabittir , değişmez.
                Manyetik kuzey: Pusula ibresinin gösterdiği kuzey olup zamana bağlı olarak değişkendir.
                Grid kuzeyi: O bölgedeki meridyene çizilen teğetin gösterdiği istikametedir. Sabittir.
                Doğal sapma açısı: Manyetik kuzeyle coğrafi kuzey arasındaki açıdır. Manyetik kuzey zamana bağlı değişken olduğundan Coğrafi kuzeyin doğusunda veya batısında olabilir. Harita kenar bilgilerinde yıllık değişim

miktarı belirtilir. Yıllık değişim eksi ise manyetik kuzey hakiki kuzeye yaklaşır. Yıllık değişim artı ise manyetik kuzey hakiki kuzeyden uzaklaşır. Örnek 1990 yılında Sapma açısı 3 derece 14 dakika dır. Yıllık sapma eksi 0.9 dakikadır. 1999 için 9 yıl X 0.9 = 8.1 dakikalık daha sapma olur. 1999 Sapma açısı 3 derece 6 dakika dır. (3 derece 14 dakika - 8 dakika). Her geçen yıl manyetik kuzey hakiki kuzeye yaklaşmaktadır.

                               HARİTA NASIL KULLANILIR?

                Yola çıkmadan önce haritanı önüne koy, incele… Başlangıç noktası olarak bir yol kavşağı gibi bildiğin  bir noktayı seç. Daha sonra varacağın ilk noktayı belirle. Örneğin çir tepe. Son olarak da seni varış noktasına götürecek bir rota çiz. Doğa yürüyüşü ne kadar zaman alacak? Gideceğin '- yerin uzaklığını ölçmek için ince bir sicim al. Yürüyeceğin uzaklığı bu sicimle ölç. Sicimi haritandaki uzaklık cetveli üzerine koy ve harita ölçeğinden yararlanarak uzaklığı hesapla. Sonra bu uzaklığı yürümenin ne kadar zaman alacağını bul.

                               HARİTA SEMBOLLERİ

Açık çukur, maden işaret konturu
Orta kontur
Kesme
Güç hattı, enerji hattı
Telefon hattı vb.
Demiryolu
Sert yüzeyli yollar
Düzgün yol
Köprü
Yaya köprüsü
Binalar
Okul, cami, mezarlık
Ahır vb.
Fabrika
Dereler
Su kuyusu
Kaynak
Göl
Bataklık
Bozuk yol
Patika

Harita sembollerini öğrenebilmek için önce bu sayfalardaki sembolleri iyice çalış. Daha sonra önüne  topografik bir harita koy ve haritadaki sembolleri bulup anlamaya gayret et.
                Siyah ile basılmış her şey insan yapısı, insan eseridir, yollar, demiryolları, köprüler, binalar, sınırlar, isimler.
                Siyah çizgiler yollardır. Sert yüzeyli yollar iki siyah çizgi arasında kırmızı ile gösterilir. Siyah dörtgenler binalardır.
                Mavi renk suyun göstergesidir. Dere, göl, çay, nehir, hep mavi ile gösterilir.
                Yeşil alanlar, ağaçlık alanlar yeşille gösterilir. Meyve bahçeleri çalılıklar da hep yeşildir.
                Bataklıkları göstermek için kesik mavi çizgiler ve yeşil ot demetleri kullanılır. Bu işaretler bu alanların sulak alanlar olduğunu anlatır.
                Tepeler ve vadiler kahverengi çizgilerle gösterilir. Bu çizgilere kontur çizgi adı verilir. Kontur çizgiler arazinin meylini ve yüksekliğini gösterir. Kontur çizgilerin sık olması, birbirine yaklaşması o noktada tepenin dik olduğu anlamına gelir. Haritadaki en koyu kahverengi çizgilerden birini izlersen bir rakamla karşılaşırsın. Örneğin 100. Bu bir işaret konturudur. Bu çizgi üzerindeki her şey deniz seviyesinden 100 metre yüksektedir. Denizin 100 metre yükseldiğini varsayalım. Bu çizgi yeni deniz seviyesi çizgisini oluşturacaktır. Eğer deniz 20 metre daha yükselirse hemen sonraki ince çizgi yeni deniz seviyesi çizgisi olacaktır. Bazı haritalarda kontur çizgileri arasındaki yükseklik farkı 10 metredir. Haritanın altındaki ölçekte kontur çizgileri arasındaki yükseklik farkını bulabilirsin.
                Şimdi başlangıç noktasındasın ve ilerlemeye hazırsın. Ama hangi yönde? Bunu haritanı yönüne koyar koymaz anlayacaksın. Bir haritayı yönüne koymak haritadaki yönlerle arazideki yönleri çakıştırmak anlamına gelir.

                               ÖLÇEK İnce EYE Kalın EYE

                Eş yükselti eğrileri: Deniz seviyesinden eşit yükseklikte geçtiği düşünülen düzlemlerin izdüşümüdür. Eş  yükselti eğrileri birbirini kesmez. Dik yerlerde eğriler sıklaşır. Eğim azaldıkça eğriler seyrekleşir. İnce ve Kalın eş yükselti eğrileri vardır. Kalın yükselti eğrisi dört ince eğriden sonra gelir ve üstünde yükseltisi yazar.
                1/25,000 10 m 50 m
                1/50,000 20 m 100 m
                1/100,000 50 m 250 m
                1/250,000 100 m 500 m
                1/500,000 200 m 1000 m

Örnek: 1/25,000 ölçekli haritada 50 m. eş yükselti eğrisinden üç sonraki eğrinin olduğu yerin yüksekliği  80 m. dir.

HARİTAYI YÖNÜNE KOYMA

En kolay yöntem harita üzerindeki bir belirli bir noktayı (kavşak, baca, köprü) gerçek şekille aynı yöne  gelinceye kadar döndür. Aynı istikamete gelince harita doğru yöne yaklaşık olarak konmuş olur.

Haritaya o yıl için hesaplanmış olan geçerli manyetik kuzey çizgileri çizebilirsin. Bazı haritaların güney kenarında ''P'' noktası kuzey kenarı üzerinde  çizilmiş ve  derecelere  bölünmüş  sapma  göstergesi  vardır. Sapma diyagramından ibre  sapma açısı  hesaplanır ve kuzey kenardaki sapma göstergesinde işaretlenir.  Bu değer ile ''P'' noktası birleştirilirse  manyetik  kuzey  doğrultusu elde edilir.  Pusula, bu  manyetik  kuzey  doğrultusuna paralel olarak  harita  üzerine  yerleştirilir.  Harita  ve  pusula  beraberce  pusula  ibresi  pusula  kadranındaki  nişan hattı çizgisiyle çakışıncaya kadar döndürülür.

Sapma açısını hesaplanır. (1999 için 3 derece 6 dakika.). Pusula güney kuzey istikametindeki grid çizgilerden birine paralel yani nişan çizgisi grid kuzeyine paralel yerleştirilir. Pusula üzerindeki nişan hattı ile pusula kuzey ucu arasındaki açı, sapma açısı ile aynı duruma gelinceye kadar harita döndürülür.

PUSULA
                Doğa yürüyüşünde yolları ve patikaları izlemek istemiyorsan bir pusulaya ihtiyacın olacak. Pusula enerji hatlarından 55 metre, telefon hatlarından 10 metre, çelik demir malzemeden en az bir metre uzakta kullanılırsa doğru değer verir.

                               PUSULA NASIL ÇALIŞIR?

                Pusulanın en önemli parçası manyetik bir iğnedir. Bu iğne ser. Serbestçe hareket edebilecek şekilde  pusula gövdesine monte edilmiştir İğne serbest kaldığında her zaman aynı yönü gösterir. Bunun neden yeryüzünde iğneyi çeken bir gücün olmasıdır. Yeryüzü bir ucu kuzeyde diğer ucu güneyde olan büyük bir mıknatıs gibidir. Dünyanın manyetikliği pusula iğnesinin manyetik kuzeye doğru dönmesine neden olur.
                İğnenin kuzeyi gösteren ucu kırmızıya ya da siyaha boyanmıştır. Bazı pusula iğnelerinde ise uç bir ok başı gibi sivridir. Hatta bazılarında iğnenin kuzeyi gösteren ucunda N harfi vardır.

                               PUSULA NASIL OKUNUR?

Pusulayı okumak belirlenmiş bir noktaya götüren yönü derecelerle bulmak anlamına gelir. Derecelerini  öğrenmek istediğin nirengi noktasına yüzünü dön. Pusulayı önünde bel seviyesinde ya da biraz daha yukarıda düz olarak tut. Pusulanın tabanındaki "gidilecek yön" ok yönünde ileride duran nirengi noktasını göstersin. Şimdi pusulanın iğnesi pusulanın gövdesi üzerindeki sabit kuzey oku ile çakışıncaya kadar pusulanın gövdesini çevir. Pusulanın kuzey ucunun pusula gövdesinin üst tarafındaki N (Kuzey)'i gösterdiğinden emin 01. Gidilecek yön okunun pusula gövdesine değdiği noktada bulunan dereceyi oku.

Bir haritayı pusula ile doğru yöne koymak için önce pusulanı (Kuzey) 360 o'ye ayarla. Pusulanı, bir kenarı haritanın kenarında manyetik kuzey çizgisine gelecek şekilde haritanın üzerine koy. Pusulayı ve haritayı, pusula iğnesi kuzey ucu N'yi gösterecek sat kuzey oku ile çıkıncaya kadar birlikte döndür. İşte haritan doğru yöne kondu.

İKİ KUZEY

Harita ve pusulayı birlikte kullandığında iki kuzey olduğunu unutma. Harita gerçek kuzeye göre çizilmiştir. Haritandaki bütün boylamlar coğrafi kuzey kutbunu gösterir. Pusulanın kuzey ucu manyetik kuzeyi yani gerçek kuzeyi, kuzey kutbunun 1.600 km. Güneyinde Kuzey Buz Denizinde bulunan BATHURST adasını gösterir. Haritanın boylamları ile pusulanın iğnesinin gösterdiği kuzey arasındaki farka "sapma açısı" denir. Bu sapma nedeni ile pusulan ve haritanı birlikte kullandığın her durumda bu farkı göz önünde bulundurmalısın.

HARİTANA PUSULA DİLİ KONUŞTUR
                Harita yönleri ile  pusula  yönleri  arasındaki  farkı ortadan kaldırmak için haritanla pusulanın birbiri ile uyumlu  olmasını sağla.  Bunu   yapabilmek  için  de  haritanın  üzerine  manyetik  kuzey  güney  çizgilerini  çiz (Haritanın  altındaki  manyetik  kuzey ile  gerçek  kuzeyi  belirleyen  üçgeni  bul. Bu  üçgenin  manyetik  kuzeyi belirleyen  kenarından  haritanın  yukarısına  doğru bir çizgi çiz. Daha sonra bu çizgiye paralel başka çizgiler çiz.
                Bu haritadaki çizgiler gerçek kuzey çizgisinin 14 derece batısındadır.

HARİTA VE PUSULAYI BİRLİKTE KULLAN
                Harita manyetik kuzey güney çizgilerini çizdikten sonra aşağıda anlatılan 3 basamağı izleyerek harita ve pusulanı  birlikte  kullanabilirsin.  Topografik  haritanda  bir rota  belirle, bu rota üzerinde yol kavşakları, binalar, köprüler vb.  Gibi 5 ana nirengi noktası tespit et.  Pusulanı hareket noktasından ilk nirengi noktasına gidiş yönünü gösterecek şekilde ayarla,  şimdi yola çıkabilirsin.  İlk nirengi noktasına  ulaştığında  pusulanı tekrar ikinci nirengi noktasına giden yönü gösterecek biçimde ayarla. Varacağın son noktaya ulaşıncaya kadar aynı şekilde devam et.

HARİTA VE PUSULAYI BİRLİKTE KULLANMANIN BASAMAKLARI
                1.  Basamak:  Pusulanı,  pusula  tabanının  uzun  kenarı  başlangıç ve varış noktalarına değecek ve taban üzerindeki "Gidilecek Yön Oku" gitmek istediğin yönü gösterecek şekilde haritanın üzerine koy.
               

2. Basamak: Pusulanın tabanını haritanın üzerinde hareket etmeyecek şekilde sıkıca tut. Pusulanın iğnesini dikkate almayarak, pusula üzerindeki sabit kuzey oku, haritada çizdiğin kuzey güney manyetik çizgilerine paralel oluncaya kadar pusula ve haritanı birlikte çevir. Okun ucu haritanın üst tarafını (kuzey tarafını) göstermelidir.
                3. Basamak: Pusulanı haritandan kaldır ve gidilecek yön oku, ileriyi gösterecek biçimde önünde tut. Pusula iğnesinin kuzey ucu, pusula gövdesindeki kuzeyi gösteren okun üzerine gelinceye kadar kendi etrafında dön. Şimdi pusulanın tabanındaki gidilecek yön oku gitmen gereken yönü gösteriyor. Bu yönde bir nirengi noktası belirle ve bu nirengi noktasına doğru ilerle. Bu noktaya varıldığında başka bir nirengi noktası belirle. Çizdiğin rotada ilerlerken düz bir çizgi üzerinde ilerleme zorunda değilsin. İyi bir Oryantiring'ci gideceği noktaya en kısa zamanda ve en kolay varmak için tüm bilgisini kullanır.

GPS (GLOBAL POSİTİONİNG SYSTEM)
                Dünya  etrafında  dönen  24  uydudan  sürekli  aldığı  sinyallerle bulunduğumuz koordinatları tespit eden, istediğimizde bunları hafızasına alan ve ilerde tekrar bu noktaya dönmemizi sağlayan el büyüklüğündeki yardımcı alete  GPS denilmektedir.  GPS  gece ve  gündüz koşullarında belirli noktalar arasını gidebilmemizi sağlar. Pusula amacıyla da kullanılır. Hedefe yönelik güzergahtan sapmamız durumunda bizi ikaz eder.
                GPS le  15  metrelik  bir  hata ile  daha önceden  belirlediğimiz  bir  noktaya  tekrar  gidebiliriz. GPS bize hızımızı,  toplam  yürüyüş  mesafemizi,  hedefe  kalan  mesafeyi,  ortalama  hızla  hedefe  varış  zamanımızı verir. Ayrıca bulunduğumuz irtifa (yükseklik) bilgisi de GPS ten öğrenilebilir.

ÖLÇÜMLER

METRİK SİSTEM
                Dünya  etrafında  dönen  24  uydudan  sürekli  aldığı sinyallerle bulunduğumuz koordinatları tespit eden, istediğimizde bunları  hafızasına alan ve ilerde tekrar bu noktaya  dönmemizi  sağlayan  el  ülkemizde  kullanılan uzunluk ölçüsü birimi metredir.
                1 km - 1000 metre
                1 m - 10 dm
                10 dm - 100 cm
                1 cm - 10 mm
                1 m - 100 cm
                1 m - 1000 mm
                Metre : m
                Desimetre : dm
                Kilometre : km
                Santimetre: cm
                Milimetre : mm

KİŞİSEL ÖLÇÜMLER

Doğa yürüyüşlerinde ve kamplarda sık sık uzaklık, yüksekli ya da genişlik ölçmek zorunda kalabilirsin.  Bu ölçümleri en kolay şekilde her zaman yanında taşıdığın cetvelle yani kendinle, karışın, boyun vb. ile gerçekleştirebilirsin. Aşağıda kişisel bazı ölçüm şekilleri verilmiştir. Bu ölçümleri yap bir kenara yaz, her zaman işine yarayacaktır.
                Karışım : ………………Adımım : ………………
                Ayağım : ……………… Ayakkabılı ayağım : ………………
                Boyum : ……………… Kol uzunluğum : ………………

YÜKSEKLİĞİN ÖLÇÜLMESİ
                Kalem Metodu : Bir arkadaşına ağacın yanında durmasını söyle ya da ağacın gövdesine dayanarak kendi boyunu ölç ve gövdeye boyunu belirleyen bir işaret koy. Ağaçtan uzaklaş eline bir kalem ya da kaleme benzer bir çubuk al, kalem ve arkadaşın aynı doğrultuda olacak şekilde kolunu ileriye uzat tek gözünü kapatarak arkadaşının boyunun bir kalem üzerinde nereye geldiğini belirle. Daha sonra kolunu yukarıya doğru yavaş yavaş kaldırarak ağacın arkadaşının boyunun kaç katı olduğunu bul. Bulduğun sayıyı arkadaşının boyu ile çarparak ağacın yüksekliğini hesapla.
                Devirme Metodu: Eline bir çubuk al çubuğu dik tutarak kolunu ileriye doğru uzat. Yüksekliğini ölçmek istediğin bayrak direğinden ya da ağaçtan uzaklaş. Çubuğun arkasında kalan direk veya ağacı çubukla aynı boyda görünceye kadar uzaklaşmaya devam et. Bayrak direğinin üst ucu ile çubuğun üst ucu, direğin alt ucu ile çubuğun alt ucu aynı yerde göründüğü zaman dur. Çubuğu yana doğru 90 derece devirerek yatay pozisyona getir. Bir arkadaşına çubuğun ucunun gösterdiği yere gitmesini söyle. Arkadaşın ve direk arasındaki mesafeyi ölçtüğünde direğin yüksekliğini bulacaksın.
                Çamurlu Su Metodu: Yere, ağaçla senin arana çamurlu suyla dolu bir leğen koy. Leğeni öğle bir yerleştir ki leğenle ağaç arasındaki uzaklık aşağı yukarı ağacın tahmini yüksekliği olsun. Leğenden kendi boyuna eşit bir mesafeye kadar uzaklaş. Şu anda suda ağacın tepesinin aksini görüyor olmalısın. Eğer suda bu aksi göremiyorsan, leğeni biraz ileri geri çek, senin leğenden uzaklığın yine aynı olmalı, suda ağacın tepesinin aksini gördüğün zaman leğenle ağaç arasındaki uzaklık ağacın yüksekliğine eşittir.

GENİŞLİĞİN ÖLÇÜLMESİ
                Napolyon Metodu: Genişliğini ölçmek istediğin nehir ya da derelerin kenarında dur. Başını çenen göğsüne değecek biçimde eğ, elini avuç içi yere paralel gelecek şekilde alnına daya. Elini dış kenarı karşı kıyıya değiyor gibi görününceye kadar aşağıya doğru eğ. Bulunduğun yeri değiştirmeden ve elinin eğimini bozmadan 90 derece sağa dön. Elinin dış kenarının bulunduğun kıyıda gösterdiği nokta ile durduğun yer arasındaki uzaklık

nehrin genişliğine eşittir. Napolyon bu işlemi eli yerine şapkasının kenarı ile yapar, elini değil şapkasının kenarını aşağıya doğru eğerdi. Sen de bu ölçümü yaparken geniş kenarlı bir şapka kullanabilirsin.
                Kazık Metodu: Nehrin karşı tarafında bir nokta, örneğin bir kaya belirle. "A" noktası kayanın karşısına bir kazık dik "B" noktası A.B doğrultusuna dik olarak kıyı boyunca yürü, Yürüdüğün mesafeyi adımla. Diyelim 30 adım attın. Belli bir sayıda adım atman şart değil. Geldiğin nokta "C" noktası olsun. Buraya da bir kazık dik. Kıyı boyunca yanı doğrultuda yürümeye devam et. Daha önceki adım sayısı kadar ilerledikten sonra geldiğin noktaya bir kazık dik. "D" noktası. Bu D.B. doğrultusunda dik olarak yürü. C noktasına diktiğin kazık ile A kayasını aynı doğrultuda görünceye kadar ilerle. C ve B'yi aynı doğrultuda gördüğün noktaya "E" de ve bir kazık da buraya dik. D ve E kazıkları arasındaki mesafeyi ölçtüğünde nehrin genişliğini bulmuş olursun.
                Pusula Metodu: Nehrin kayısında dur. Buraya "B" noktası diyelim. Nehrin karşı kıyısında tam karşısına gelen yerde bir nokta belirle, örneğin bir kaya (A noktası) pusulayı pusulanın tabanındaki gideceğin yönü gösteren ok karşı kıyıdaki kayayı (A''I) gösterecek şekilde tut. Pusulanın gövdesini pusula iğnesi oryantiring okunun (pusula gövdesindeki sabit kuzey oku) üzerine gelinceye kadar çevir. Pusula iğnesinin kuzeyi gösteren ucu N'yi (kuzeyi) göstermeli. Dereceye bak (diyelim ki 120 derece). Dereceye 45 derece ekle (165 derece eder).
Pusulanın tabanındaki gideceğin yönü gösteren ok A'ya dönük olarak nehir oyuncu yürü. Puslanın iğnesinin kuzey ucu ile oryantiring oku (pusula gövdesindeki sabit ok) çakıştığında dur (C noktası) CB arasındaki mesafe nehrin genişliğine eşittir.

PRATİK YÖN TAHMİNLERİ
                Güneşle Yön Tayini : Güneşle yön tayininin en basit şekli şudur:
                Ayarı doğru bir saatle işe başlanır. Önce saatimizin akrebinin güneşe doğru tutarız. 12 sayısı ile akrebin oluşturduğu açının açı ortası bize güneyi bildiriri. Bu kural kuzey yarımküre için geçerlidir.
                Güneş ile yön bulmanın başka bir çok yöntemi vardır. Bunlardan en basit olanı güneşin doğudan doğup batıdan battığıdır. Yine yere dik olarak çakılan bir sopanın saat 12:00'deki gölgesi, dünyamızın kuzey yarımküresinde sopanın tam dibine düşmez, biraz kayar. İşte sopanın dibinden biraz dışarıya olan bu gölgenin bulunduğu yön bize kuzeyi verir Güney yarımkürede ise bunun tam tersi olur. Saat 12:00'de ekvator da dikilen bir sopanın gölgesi olmaz.
                Yıldızlarla Yön Bulma : Bilindiği gibi gökyüzünde birçok irili ufaklı yıldız vardır. Kutup yıldızı dediğimiz ya da kuzey yıldızı dediğimiz yıldız coğrafi sabit yıldızlardır. Yani hareket etmezler, ama dünyamız döndüğü için bunlar hareket ediyor gibi görünür. Bu özelliklerden de yararlanılarak yön bulunabilir; önce yere biri kısa biri uzun öyle iki sopa çakılır ki, bu iki sopanın uçları seviyesinden bir sabit yıldız görünmelidir. Bundan sonra beklenir ve bir süre sonra da sabit yıldızın yavaş yavaş sopaların ucundan baktığımız yönde çıkmakta olduğu görünür. Yıldız eğer sola doğru kayarsa, baktığımız yön kuzeydir. Yaldız sağa doğru kayarsa güney, yukarı doğru kayarsa doğu, aşağıya doğru kayarsa batı olur. Bu yönteme sabit yılız kaymalar ile yön bulma denir.
                Saat ile Yön Tayini : Yaklaşık olarak coğrafi kuzey ve güney istikametlerini bulmak için saatten faydalanılır. Kuzey yarım kürede saatin akrebi güneşe çevrilir. Saat 12 ile akrep arasındaki açının açıortayı güneyi ters uzantısı ise kuzeyi gösterir. Yönün hangi ucunun kuzey olduğunu bulmak için güneşin öğleden önce doğuda olduğu akılda tutulmalıdır.

METEROLOJİ, HAVA VE RÜZGAR
                İzciler için hava durumunu bilmek çok önemlidir. Kampa gitmeden önce hava durumunu incelememek, ona göre giysi almamak ve kalış planları yapmamak kampınızın çok kötü geçmesine neden olabilir. Günümüzde hava tahminleri daha uzun süreli ve çok daha güvenilir olarak yapılabilmektedir. İnternet sayesinde birçok hava tahmin istasyonunun web sayfalarına girip ileriki dönemin tahminlerini alabiliriz. Ancak iş bu kadarla bitmez. İzciler her an değişen hava durumunu kendileri de çok iyi analiz edebilmelidirler. Kamplarda faaliyetlerini bu tahminlerine göre planlayabilirler.
                Eski çiftçiler ve gemiciler kendileri için çok önemli olan hava tahminini deneyimlerine dayanarak bazı belirtilerek göre yaparlardı. Bizler bugün şanslıyız, günlük hava raporlarını dinleyip,, hava durumunu öğrenebiliyoruz. Bununla beraber Doğa yürüyüşüne gittiğinde sende bazı belirtilere bakarak önündeki saatlerde havanın nasıl olacağını tahmin etmek zorunda kalabilirsin. Sana bu konuda yardımcı olacak pek çok şey var.

HAVAYI NASIL ANLAMALI
Havanın iyi, yağmurlu, rüzgarlı veya fırtınalı olacağını anlamak kolaydır.

İYİ HAVA BELİRTİLERİ
                1- Gökyüzü koyu mavi görünürse, güneş doğarken parlak ve hafif sisli bulunursa, gökkuşağı akşam görünürse, güneş ay etrafında büyük hale olursa havanın iyi olacağı anlaşılır.
                2- Otların üzerindeki çiğ iyi havayı müjdeler. Çiğ olayı havanın kuru ve açık olduğu zaman gerçekleşir.
                3- Havanın sisli bulunması, sükunetli olacağını gösterir.
                4- Ateşin dumanı yukarıya doğru düz olarak yükselirse yüksek hava basıncı olduğu ve havanın güzel olacağı anlaşılır.
                5- Akşam kırmızı olan bir gökyüzü iyi havanın belirtisidir. Havadaki toz partikülleri gördüğün zaman kırmızı rengin oluşmasına neden olur.
                6- Kırlangıçlar yükseklerde uçarsa ertesi günün yağmurlu olmayacağı anlaşılır. Böyle havalarda kırlangıçlar hava akımları ile yükselen böcekleri yükseklerde yakalar. Yani bu durum yüksek hava basıncına işarettir. Yüksek hava basıncı ise iyi hava demektir.

KÖTÜ HAVA BELİRTİLERİ
                1- Sabahleyin kırmızı bir gökyüzü toz yüklü bir havanın doğuya doğru çekilip yerini batıdan gelen hem yüklü havaya bıraktığını gösterir.
                2- Kırlangıçların toprağa yakın uçmaları böceklerin alçak hava basıncı nedeni ile toprağa yakın olduğunu gösterir. Alçak hava basıncı ise kötü hava demektir.
                3- Ateşin dumanı yükselmeden dağılıyorsa alçak basınca ve kötü havaya işarettir. Otlar sabah kuru ise, üzerinde çiğ yoksa, kötü hava geliyor demektir.
                4- Güneş doğarken, gökyüzünün kırmızı, gökkuşağının sabahleyin görünmesi, Ay’ın etrafında küçük bir çember bulunması yağmura işarettir.
                5- Güneş doğarken kırmızı görünmesi, batarken gökyüzünün kırmızı olması rüzgara işarettir.
                6- Güneşin soluk ve dumanlı doğması, Ay’ın parlak olması, bulutların beyaz olması, güneş ve Ay’ın etrafında bir kavis bulunması fırtınaya işarettir.

                               BULUT TÜRLERİ

                Bulutlar havanın soğumasıyla oluşan milyonlarca küçük su damlacığından ve buz kristalinden meydana  gelir. Bunlar değişik şekillerde oluşurlar. Biçimleri ,yükseklikleri ve büyüklüklerine göre adlandırılırlar.
                Sirüs : (cirris ya da "tuğ"): Genellikle 6000 m. ve yukarısında bulunurlar ve açık bir günde görülür, sakin bir denizin işaretidir.
                Cirro Stratus: Karışmış örümcek ağı şeklinde, yükseklerde ince beyazımsı bulutlar. Sakin bir denizin işaretidir.
                Alto cumulus ya da "koyunlar": Aynı boydaki gri veya beyaz bulutlardır. Bir koyun sürüsünü andırırlar. Yerden yükseklikleri 6-8 km. Arasındadır.
                Alto stratus: Gökyüzünü gri bir perde gibi yoğun olarak kaplayan, güneş ya da ay bulunan bölümü parlak olan bulutlardır. Fırtınaya işarettir.
                Strato cumulus: Kıvrım kıvrım koyu bulutlarıdır. Çok yoğun değildirler. Aralarından yer yer mavi gökyüzü görünür. Yağmur getirmezler.
                Nimbus "şemsiye": Tam anlamı ile yağmur bulutlarıdır. Kalın ve koyu renklidirler. Alt kısımlarda yer yer küçük bulutlar vardır. Bulutların içinde bazı deliğe benzer açıklıklar bulunur.
                Cumulus "Yün sepeti": Çeşitli yüksekliklerde büyük bulut yığınları. Güneşe karşı olan yerleri parlaktır.
                Cumulo Nimbus "fırtına" ya da "sağanak": Cumuluse benzerler Üst tarafından "cirrus"a benzer bulutlar alt tarafta ise "nimbus" bulutları vardır. Çok alçak bulutlardır. Dolu bu bulutlar tarafından oluşur.
                Stratus "çarşaf": Yukarıya doğru yükselen yatay bir sis tabakası. Parçalara ayrılmış şekline "franto stratus" adı verilir.
                Pus veya sis; çok küçük su damlacıklarından oluşan "yüzey bulutlarıdır.". Sis pustan daha yoğundur.
                Çiy: Soğuk bir yüzeyle temas eden havanın sıcaklığı belli bir noktaya düştüğünde çiy oluşur. Su buharı çiy damlacıkları halinde soğuk yüzeylerde yoğunlaşır.
                Don: Yüzeylerdeki sıcaklığın don noktasının altına düşmesiyle oluşur.
                Kırağı: Kırağı küçük buz kristallerinden oluşur ve donmuş bir çiydir.
                Uçakların arkalarında bıraktıkları izler, uçak motorlarından çıkan su buharı içeren sıcak gazların soğuk havada donması ve yoğunlaşması ile oluşurlar.

HAVA TAHMİN RAPORU

İçinde yaşadığın yerin iklimini bilirsen çevreni daha iyi tanırsın. İklimi öğrenmen konusunda radyodan,  TV.den, gazetelerden alacağın hava raporları sana yardımcı olacak. Hatta biraz yardımla kendi meteoroloji istasyonunu kurabilirsin. Ölçümleri günde iki kere ve üstteki tabloda gösterilen konularda gerçekleşir. Bir ay sonra edindiğin bilgileri arkadaşına aktar. Hava konusunu bir hobi olarak seçersen meteoroloji konusunda uzman kişilerle bağlantı kur.

RÜZGAR
                Rüzgar; harekette olan havadır. Bu hareket bir doğrultuda olup daima yataya pek yakındır. Rüzgarın eğimi birkaç dereceyi geçmez. Rüzgar doğrultusu, rüzgarın estiği yönle gösterilir. Mesela ''kuzey rüzgarı'' kuzeyden gelen yani, ''kuzeyden güneye doğru esen rüzgar''demektir. Rüzgarın yönü ''rüzgar fırıldağı'' denilen aletle tayin edilir.
                Rüzgarlara, yönlerine göre, bölge halkının verdiği bir takım adlar da vardır. Mesela Marmara Bölgesi'nde kuzeyden esen rüzgara ''Yıldız" kuzeydoğudan esene ''poyraz'', doğudan esene ''doğu'' güneydoğudan esene ''keşişleme'', güneyden esene ''kıble'', güneybatıdan esene ''Lodos'' batıdan esene ''batı'', kuzeybatıdan esene ''karayel" denir.

RÜZGARLARIN ŞİDDETLERİNE GÖRE ALDIKLARI ADLAR

ISI -RÜZGAR CETVELİ
                Isı-Rüzgar Münasebeti: Isı-Rüzgar cetvelinde görüleceği gibi hava sıcaklığı, insan, malzeme, araç ve yiyecek maddeleri üzerine, rüzgarın hızına bağlı olarak değişik kuvvetlerde etki yapmaktadır. Yukarıdaki çizelge bütün izcilerce çok iyi bilinip uygulandığı sürece soğuğun olumsuz etkilerinden korunmak mümkündür.
                Don çalması oldukça ılık havalarda bile rüzgarın vücudun korunmasız kısımlarına nüfuz ettiği durumlarda meydana gelebilir. Örneğin; Şayet rüzgar sakin ve ISI -29"C ise dondurucu rüzgar etkisi çok azdır. Ancak aynı ısı derecesinde rüzgar saatte 40 Km. süratle esiyor ise dondurucu rüzgar halinde oluşan ısı derecesi -59 °C olur. Bu koşullar altında tehlike büyüktür ve bu ısıya maruz kalan vücut 30 saniye içinde donabilir.

Sıcaklık Değiştirme Formülleri
 Metrik veya İngiliz sistemini değiştirmek için dış kolonlardaki faktörler.
CELSIUS = C = 5/9 (F-32) F = 9/5 C + 32
FAHRENHEIT 32 40 50 60 70 75 85 95 105 212° °
CELSİUS 0° 5 10° 15° 20° 25° 30° 35° 40° 100

HAVA DURUMU

DENİZİN DURUMU

METEOROLOJİ ARAÇ-GEREÇLERİ

Yağmur sayacı: Her yanı aynı çapta bir teneke kutu al kutunun içinde biriken yağmur suyunu her gün bir cetvel kullanarak ölç, kutuyu her ölçümden sonra boşalt.
                Nem oranı: Nem oranını ölçmek için karton bir süt kutusu bul. Kutuya yerleştireceğin birinin haznesi ıslak, diğerinin kuru olan iki termometre arasındaki farkı bularak nem oranını ölç. Nem oranını bulmak için aşağıdaki tabloyu kullan.

NEM ORANI ÖLÇÜM TABLOSU
                Hazne Islak olan ve kutu olan termometreler Kuru ve ıslak Hazneli Termometrelerdeki Isı arasındaki ısı (Centigrad ve Fahrenheit olarak)
                Kuraklık: Bir bölgede en az 15 günlük bir sürede 0.2 mm. Den daha az yağış gözlenmesine kuraklık denir.

TAHMİNLER

Bir dakikalık süre 1001, 1002, 1003............ 1060’ a kadar geçen süredir.Bir insan dakikada 100 m

Saatte 5 km yürür. Bisikletli bir insan saatte 15 Km yol alabilir .Sesin saniyedeki hızı 360 m/sn. dir.  İzciler, zaman, uzaklık, genişlik, yükseklik, yön ve hava tahminleri yaparken şu yöntemlerden yararlanırlar:

                               1. Zaman Tahminleri

                               2. Uzunluk Tahminleri

                                  a. Olsa olsa metodu ile uzunluk bulma.

                                  b. Baş parmak yöntemi ile uzunluk bulma.

                               3. Genişlik Bulma

                                  a. Dalgalandırmak yöntemi ile genişlik bulma.

                                  b. Napolyon yöntemi ile genişlik bulma.

                                  c. Tales Bağıntısı yöntemi ile genişlik bulma.

                               4. Yükseklik Bulma

                                  a. Devirme yöntemi ile yükseklik bulma.

                           b. İzci sopası yöntemi ile yükseklik bulma.

                               Mesafelerde Yanılmalar

Açık ve berrak havalarda su ve kar üzerinde yanılmalar olur. Kapalı ve sisli havalarda da mesafe olduğundan daha uzak görünür.

                               Normal Bir Göz;

                               1- 500-600 metrede insanları oldukça net bir şekilde görür.

                               2- 700-800 metrede yürüyen insanların bacak hareketleri görünür.

                               3- 4 Km. de evlerin bacaları görünür.

                               4- 7 Km. de   orta büyüklükteki evler görünür.

                        5- 15 Km. de büyük binalar görünür.

Uzaklık Tahminleri

            Tesis  yapımında ve haritacılık çalışmalarında veya gerektiğinde, ölçme olanağı bulunmayan yerlerde uzaklıkları bulmak için bazı tahminler yapmak gerekir. Bu tahminlerin yapılabilmesi için bir süre ölçü birimleri üzerinde çalışılması gerekir ki, yapacağı tahminler normale yakın olsun. Biz bu tahmin etme yoluna doğrudan doğruya tahmin diyoruz. Bir de bazı yöntemler sonucu yapılan ölçmeler vardır ki, bunlar uzaklığın tahmin edilmesinden çok bulunmasına yararlar. 

                1. Uzunluk Bulma:

                a) Başparmak Yöntemi:

                Bir noktanın bulunduğumuz yere olan uzaklığını bulmak istersek (bu nokta bir ağaç olsun) önce sağ kolumuzu başparmak yukarı gelecek şekilde ileri doğru uzatırız. Sol gözümüzü kapayarak parmağımızla ağacı çakıştırır, sağ gözümüzü kapar sol gözümüzü açarız. Böylece parmağımız ağacın soluna doğru kaymış olarak görülecektir. Parmağımızın o anda gösterdiği nokta ile ağaç arasındaki uzaklığı tahmin  etmek daha kolaydır. Tahmin ettiğimiz o uzaklığın on katı ise, bulunduğumuz nokta ile ağaç arasındaki uzaklığa eşittir.

                b) Katlama Yöntemi:

                Bize olan uzaklığını ölçmek istediğimiz nokta yine bir ağaç olsun. Bulunduğumuz yerle ağaç arasındaki uzaklığın tahmini olarak orta noktasına bakalım ve orada gözümüzle bir işaret saptayalım. Sonra aynı işlemi yine bulunduğumuz yer ile saptadığımız nokta arasında yaparak yine bir orta noktası bulalım. Son bulduğumuz bu nokta ile aramızdaki uzaklığı ölçer, çıkanın dört katını alırsak bizim ağaca olan uzaklığımız ortaya çıkar. Bu katlama, uzaklığa göre çoğaltılır. O durumda 8, 16, 32, ... katları alınarak işleme devam edilir.

                2. Genişlik Bulma:

                a) Durgun akan bir derenin dalgalandırma yöntemi ile genişliğinin bulunması:

                Durgun akan bir derenin enini ölçmek için dere kenarında durarak suya bir taş atın. Taş derenin tam kenarına atılmalıdır. Taşın oluşturduğu dalgalar halka halka büyüyerek karşı kıyıya kadar gidecektir. İlk halkanın karşıya ulaşması anında aynı halkanın sağ veya sol ucunun dere kenarında nereye geldiğini saptayın. Bulunduğumuz yer ile o nokta arasını ölçtüğümüzde çıkan sonuç derenin genişliğine eşittir. Yani şekle göre (a=x) olur.

Nehir                     x

                                                  A

                                        a

b) Durgun akmayan ve karşı tarafına geçilmeyen bir nehrin genişliğinin bulunması:

Önce nehrin şekilde belirtilen A, B, C, D, noktaları gelişi güzel saptanır. Buralara birer izci sopası dikilir. (Nehrin karşı yakasına geçme olanağı olmadığından A noktası için bir işaret saptanır, örneğin bir ağaç  veya taş gibi) bundan sonra C noktasından D noktasına doğru bir izci yürümeye başlar. Bu arada B noktasından A ya bakılır. Yürüyen izci A noktası ile bir hizaya gelince izciye durması söylenir. Burası E noktasıdır. Arazide temsili olarak yaratılan bu şekilde B, C, D, E noktaları arasındaki uzaklık ölçülerek buradan:

AD/CD=DE/EC bağlantısı ve AD= CBXDE/EC bulunur.

AD bulunduktan sonra “d” uzaklığı çıkartılırsa net nehir genişliği bulunur: (AD- d = Nehir genişliği)

                   A

   Nehir         a

                  d          a                 c

                 D                        E        C

                                                                           b

                                                     E 

c) Bir gölün genişliğinin bulunması:

Şekildeki A,B, C, D noktalarına birer izci sopası dikilir. Bir izci A dan D ye doğru yürürken bir başkası B noktasına C ye doğru bakmaktadır. Yürüyen izciyi C noktası ile aynı hizada gördüğünde izciye durmasını söyler. İzcinin durduğu nokta E noktasıdır. Buna göre:

AE/ED=AB/CD bağıntısı ve CD= EDXAB/AE bulu

                          .Göl

             C                 x                 D

                                    E

                          A           B 

3. Yükseklik Bulma:

Yüksekliği bulmak istediğimiz konu bir ağaç olsun. Bunun için bir takım yöntemlere başvururuz.

a) Gölge Yöntemi:

Eğer ağacın gölgesi varsa, yere dik olarak dikilen bir izci sopasının da  gölgesi ağacın gölgesine orantılıdır. Bunun için şekilden: CA/FD=AB/DE bağıntısı elde edilir. Sonra buradan CA= ABXFD/DE bulunur.

                                   C  

                                                                         F

                                                                 Sopa     

                                  A  Gölge     B                 D     E                          

                               b) Ayna Yöntemi:

                Şekildeki gibi ağaçla izci arasına bir ayna konur. İzci, ağacın tepesini görünceye kadar  ayna ileri geri yürütülür. Burada aynanın yere paralel olmasını sağlamak gerekir. Bu, bir tas su içine konan düz bir tahta üzerine aynayı  koyarak yapılabilir. Sonra şekilden: CD/DE=AB/EB bağıntısı, buradan CD=DEXAB/EB bulunur.

                        C

                                                                           A

                                                  Ayna

                       D                           E                   B                         

                               c) Devirme Yöntemi:

                Elimizde yere dik olarak tuttuğumuz izci sopası ile ağaca yaklaşarak ve uzaklaşarak yürürüz. Bir an gelir, sopa ile ağacı aynı boyda görürüz. Bu sırada sopayı yere yatay olarak çevirirsek, sopanın ucundan ağaç hizasında göreceğimiz nokta (örneğin bir taş) ile ağaç arasındaki uzaklık ağacın boyuna eşittir. (a=X).          

                                                                                    x

                                                                                           a

                                                                                                 Taş

                               d) İzci Sopası Yöntemi:

                Bir izci yere yatarak ağacın tepesine bakar. İzcinin yattığı noktaya E diyelim. Başka bir izci ise izci sopasını yere dik olarak E noktasından ağaca doğru taşır. Öyle bir yere gelir ki yere yatarak bakan izci sopasının ucu ile ağacın tepesini aynı hizada görür. Buradan AB/BE=CD/DE bağıntısı ve AB=BEXCD/DE bulunur.

Webmaster & Design © ALPAYCAVLAK Alponline [ © 2004 All Rights Reserved - ©Tüm Hakları Saklıdır ]  alponline@msn.com