Şarap Terimleri Sözlüğü                       Derleyen: Ongun Demirler  

   A      

Ağırlık                   İyi şarapların dil üzerinde bıraktıkları kalıcı his.

Ağızda kalıcılık       Bir yudum şarabın ağızda bıraktığı,önce yoğun, zamanla yavaş yavaş azalan aroma etkinliği Buna tadımda "ağızda uzunluk" (longeur en bouche) da denir.

Ahenkli                  Sadece dengeli değil, aynı zamanda kendilerini çok hoş bir şekilde ortaya koyan şaraplar için kullanılır.

Alkol Derecesi        Bir şarapta bulunan alkol oranı: Çoğu beyaz şarabın alkol derecesi %9 ile 14BO arasında değişir, çoğu kırmızı şarabın alkol derecesi %11 ile 14 arasında değişir.

A.O.C.                    Appelation d'Origine Contrôlée ve bazen Appelation Contrôlée olarak kısaltılan ve AC olarak  gösterilen kısaltma: Korunan yer ismi anlamına geliyor. Fransa'nın, ismin kaynağı, üzüm çeşitleri ve diğer özellikleri yasalarla belirlenen en yüksek sıradaki şarapları için resmi bir kategori.

Apelasyon             Üzümün geldiği ya da yetiştirildiği özel bölge.

Aroma                  Şarabın kokusu. Bazı dil uzmanları şarabın doğrudan ve genç kokusuna aroma derler ve daha yaşlı, daha karışık bir şarabın kokusu için buke kelimesini kullanırlar. Fakat çoğunlukla şaraplar için genel bir terim olarak aroma kullanılır.

Aromatik               Genellikle çok belirgin bir kokusu, özellikle meyveli ve çiçeksi olan şaraplar için kullanılır. Bazı üzüm türleri de aromatik olarak tarif edilir, çünkü bunlardan elde edilen şarapların aromaları çok güçlüdür.

Artık Şeker            Fermantasyon sonrasında şarapta kalan şeker.

Asidite                  Genellikle tartarik asit (üzümlerde bulunan doğal bir asit)'ten oluşan ve şarabın, %0,5 - 0,7'sini oluşturan bir madde.

Asil Küf                  "Botrytis Cinerea" adlı bir mantarın, uygun iklim koşullarında, beyaz üzümlerde oluşturduğu bir küftür. Asil küften etkilenmiş üzümler, su kaybederler ve bunun sonucunda da şeker oranları artar. Oldukça kötü bir görünümleri olsa da, bu üzümler, Sauternes gibi dünyaca ünlü ve çok uzun ömürlü şaraplara imza atarlar.

   B                  

Bacak                   Şarap kadehte iken, hafif dairesel hareketlerle çalkalanması sonucu kadehin iç cidarlarında yükselir ve yollar halinde aşağıya doğru süzülürken de Fransızca'da bacak (jambes) ya da gözyaşı (larmes) anlamına gelen oluşumlar meydana gelir. Alkol oranı yüksek şaraplarda bu oluşum daha belirgin olacaktır.

Bitiş (Finiş)           Yuttuktan veya tükürdükden sonra şarabın   bıraktığı son his.

Blanc de Blancs     Beyazların beyazı anlamına gelen bu Fransızca terim, tamamıyte beyaz üzüm çeşitlerinden üretilen köpüklü şaraplar için kullanılır. Örneğin üretimde sıklıkla siyah çeşitlerin kullanıldığı şampanyalar kimi zaman Chardon-nay üzümünden üretilirler ve bu özel şampanyalar blanc de blancs olarak bilinirler.

Buke (bouquet)     Daha çok olgun ya da olgunlaşmakta olan şarapların kokusunu anlamakta kullanılan bir terim. Şarapta, üzümden gelen birincil aromalar ile fermantasyon ve yaşlandırma sırasında oluşan ikincil ve üçüncül aromaların kompleks bileşkesi olarak da tanımlanabilir.

Burun                   Şarabın kokusal incelemesine verilen ad. Koku, aroma veya buke terimleriyle eş anlamlı olarak kullanılan bir terim.

Buşone                 Mantar enfeksiyonundan etkilenmiş ve bozulmuş olan şaraplar için kullanılan bir tanımlama.

Büzücü                 Bazı şarapların ağız kurutma özelliği tanen, asit ya da ikisinin karışımıyla ortaya çıkar.

Büyük (Güçlü)       Çok fazla yoğun olan şaraplar için kullanılır.

Bodega                 İspanya'da bir şarapçı. Aynı zamanda şarabın saklandığı bina anlamına geliyor.

Boşaltmak             Havalandırma veya tortularından ayırma amacıyla şarabı şişeden bir başka kaba boşaltmak.

Bol                        Özellikleri son derece belirgin ve kolay algılanan şarap için kullanılan terim.

Bölge                    Mıntıkadan daha belirsiz, ülkeden daha belirli coğrafi birim. İtalyan şaraplarından bahsedildiğinde bu terim şarap alanlarını ifade ederken, aynı zamanda politik bölgeler anlamına da gelir.

    C                  

Castello                İtalyanca şato, şarap malikhanesi.

Chateau                Özellikle Bordeaux ve Fransa'nın diğer bölgeleri içinde kullanılan, büyük şarap malikhanesi anlamına gelen Fransızca sözcük.

Classico                Belli tiplerde DOC/DOCG şarabının elde edildiği, toprağın orijinal veya klasik bölgesinde bulunan bağlara ait DOCG ve DOC şaraplarına verilen İtalyanca terim.

Cibre                    Üzümün sıkılmasından sonra kalan kabuk, çekirdek ve saptan oluşan atığa verilen ad.

    D                  

Degüstasyon         Bir şarabın özelliklerinin değerlendırilmesi, olumlu yönleri ya da kusurlarını saptamak amacıyla yapılan tadım işlemi.

Dekantasyon         Bir şarabın tortudan arındırılması ya da havalandırılması amacıyla, şişeden ayrı bir kaba, bir dekantore boşaltılması.

Denge                   Kaliteli şaraplarda mutlaka bulunması gereken bir özellik. Dengeli bir şarapta, alkol oranı, asidite, şeker miktarı ve tanen, damakta bir denge halindedir ve hiçbir özellik diğerlerini bastıracak kadar ön plana çıkmaz.

D.O.                      Yer ismi anlamına gelen Denominacion de Origin'in kısaltması. İspanya'da, ismi, üretildiği yer, üzüm türü ve diğer özellikleri yasa ile belirlenen şaraplar için kullanılan resmi kategori.

D.O.C.                   Kontrol edilmiş yer ismi anlamına gelen Denominacion de Origin Controllata'nın kısaltması, İtalya'nın ismi, üretildiği yer, üzüm türü ve diğer özellikleri yasa ile belirlenen şarapları için resmi kategori, aynı zamanda Portekiz'in en yüksek resmi şarap kategorisi için kullanılan ve aynı anlama gelen Denominaçao de Origem Controlada kısaltması.

D.O.C.G.                Kontrol ve garanti edilmiş yer ismi anlamına gelen Denominacion de Origin Controllata e Garantita. İtalya'nın en üst sıralamasında olan şaraplar için resmi kategori.

Doku                     Bir şarabın ahengi veya ağızda bıraktığı his.

Domaine               Şarap malikhanesi anlamına gelen Fransızca kelime. Burgonya'da çok sık kullanılır.

Donuk                   Karışık ve bulanık hissi uyandıran şarap. Bu terim şarabın görüntüsü, aroma ve tatları veya genel stili için kullanılabilir.

Dömi-sek              Hafif tatlı şaraplar için kullanılan bir terimdir. Şeker oranı, genellikle. 4,1-12 g/1'dir.

Dumansı               Duman veya odun dumanını andıran                ve  aromalar.

Düz                      Dokusu sert ve kaba olmayan şaraplar için     kullanılır.

     E                  

Eski Asma             Asmalar eski olduğundan -genellikle 40 veya daha fazla yıllık-, üzümlerin iyi bir kalitede olması ve az ürün elde edilmesi demektir.

Eski Dünya            Avrupa'nın şarap üreten ülkeleri için kullanılan genel bir terim.

Eski Meşe              Meşesel özelliklerini kaybedecek, genellikle 5 yılın üzerinde olan fıçılar.

Etek                      Şarapçılık dilinde şarabın rengine verilen isim. Fransızca karşılığı: "Robe".

    F                  

Fermentasyon       Üzüm suyunda doğal olarak bulunan şekerin, mayaların yardımıyla etil alkol ve karbondioksite dönüşmesi.

Filokseride            Vitis Vinifera üzüm türlerinin köklerinde beslenen ve erken üzüm ölümlerine yol açan fidan biti.

Finiş (Bitiş)           Bir şarap yutulduktan ya da tükürüldükten sonra ağızda bıraktığı nihai etki için kullanılan bir tanımlama.

Fıçı                       Şarap yapmak veya saklamak için kullanılan geniş tahta kaplar.

Fıçı Fermantasyonu      Paslanmaz çelik gibi tesirsiz maddeden yapılmış kaplarda fermante edilen ve       sonra olgunlaşma süresi için meşe fıçılara konan beyaz şaraplar için         kullanılan bir terim. Bu şaraplar fıçıda yıllanan şaraplara oranla daha yumuşak olur.

    G                  

Genç (primeur)       Şarap Üzümün birincil (primeur) aromalarını kaybetmeyeceği özel bir yöntem ile üretilip hemen şişelenen ve fazla bekletilmeden tüketilmeleri gereken şaraplar.

Gövde                   Bir şarabın damakta bıraktığı dolgunluk hissi. Alkol oranı ve ekstresi yüksek olan şaraplar sağlam gövdeli ya da dolgun olarak tanımlanırlar.

Gözyaşı                 Bkz. Bacak.

Güçlendirilmiş Şarap  İçine alkol eklenmiş şarap.

  H-I-İ                       

İnce                      İçerdiği maddelerin eksik olduğu şaraplar.  

   J-K              

Jambes                     Bkz "Bacak"

Kabuk teması        Üzüm suyunun, üzüm kabukları ile temasta olduğu süreç, kırmızılarda bu süreç boyunca şarap renk, tanen ve diğer maddeleri emer. Genellikle beyaz şarap üretiminde kullanılmaz, fakat bazen şarabın aromatik özelliğini daha belirgin hale getirmek için kullanılır.

Karakter               Güçlü oldukları görüntüsü veren, bütünlük taşıyan şaraplara verilen antropomorfik bir özellik.

Karışım                 Farklı üzüm türlerinden elde edilen iki veya daha fazla şarabı karıştırmak (aynı zamanda farklı bağlara, farklı bölgelere veya farklı mahsullere ait şaraplar için de kullanılır), farklı üzüm türlerinin şırasından elde edilen şaraba karışım denir.

Kav                       Şarapların bekletildikleri mahzene verilen ad

Klon                      Diğerleri ile karşılaştırıldığında kendine ait özellikleri bulunan bir alt üzüm türü.

Kısalık                   Bir şarap yutulduktan (ya da tükürüldükten) sonra ağızda bıraktığı tadın kalıcı olmaması ve bir iki saniye içinde kaybolması halinde, o şarabın kısa olduğu söylenebilir. Tanenin ağızda bıraktığı burukluk, ağızda kalıcılık kavramında dikkate alınmaz.

Kompleks              Basit olmayan. Bu tür şaraplarda çok değişik aroma ve tadlar bulunur. Bunların şarap içindeki gelişim ve değişimleri son derece önemlidir.

Konsantre                Aroma ve tatları yoğun olan şaraplar için kullanılır.

Kupaj                    Farklı özellikteki şarapların harmanlanması işlemi. Bu işlemde, bağların farklı kısımlarında elde edilen şarapların, değişik yılların, değişik işlemlerden geçmiş ayrı karakterde şarapların ya da farklı sepajların birbiri ile harmanlanması yolu ile, daha kaliteli şarapların üretilmesi hedeflenir.

   L                  

Likör şarap            Alkol eklenerek fermentasyonları durdurulmuş şaraplardır. Bu nedenle alkol oranları yüksektir. Porto ve Jerez, dünyanın en ünlü likör şarapları olarak bilinirler.

   M-N                        

Magnum               1,5 litre hacmindeki şişelere verilen ad.

Maya                    Üzüm suyunun şaraba dönüşmesini sağlayan tek  hücreli mekanizmalar.

Mayşe                      Şıralı cibreye verilen isim.

Non-vintage         Değişik yıllarda üretilen şarapların harmanı.

  O-Ö                        

Oksidasyon          Fazla oksijene maruz kalma sonucu oluşan şarap hatası Bu tür şaraplar "oksidize" olarak tanımlanır.

Önoloji                Şaraplarla ilgilenen bilim dalı.

  P-R                         

Parlak                   Özellikleri duyular tarafından güçlü bir şekilde fark edilen şaraplar için kullanılır. Bir şarap görünüş olarak parlak olabilir ya da aroma ve tadı parlak olabilir, her iki şekilde de bu tanımın tersi "donuk"tur.

Posa                     Kırmızı şarabın dibinde şarap olgunlaşırken oluşan katı artık.

Rizerva/Reserve)   Daha fazla yıllanmış ya da normaline göre daha üstün kaliteli şarap.

  S-Ş              

Sek                       Tatlılıkları pek fazla algılanamayan şaraplar. Genellikle, şeker oranları 0-4 g/1 olsa da, asiditelerine göre, bu oran 10 g/1'ye kadar çıkabilir.

Sepaj (varyatel)    Fransızca'da şarabın yapımında kullanılmış üzüm çeşidi anlamında kullanılmış bir sözcüktür. "Sepaj şarap" ise "varietal" de denilen, ağırlıklı olarak tek bir üzüm çeşidinden yapılan şaraba verilen ad.

Şişe Yıllanması      Şarabın şişelendikten sonra olgunlaşması. Çoğu şaraplar, satışa sunulmadan önce, kısa bir süre şişede bekletilirler. İyi şarapların müşteri tarafından da satın alındıktan sonra bir süre bekletilmesi gerekir.

   T-U                         

Tad bileşenleri       Şarapların aroma ve tadlarında sorumlu,      üzümlerde bulunan organik maddeler.

Tanen                   Üzüm kabuklarında, çekirdeklerinde ve saplarında bulunan ve ağızda burukluk hissi uyandıran madde. Kırmızı şaraplarda daha çok mevcut olan tanenler, bu şarapların gövdesine katkıda bulunurlar ve aynı zamanda yıllanmalarında önemli bir rol oynarlar. Şaraba tanen, üzüm dışında, yıllandırıldığı fıçıdan da geçebilir.

Tortu                    Fermantasyon sonrasında beyaz şarabın dibinde biriken üzüm artıkları ve ölü maya hücreleri.

Uzunluk                 Bir şarap yutulduktan (ya da tükürüldükten) sonra ağızda bıraktığı tadın etkinliği ve kalıcılığı. Tanenin ağızda bırakmış olduğu burukluk, uzunluğa dahil değildir.

   V                  

Varietal (Sepaj)     Fransızca'da şarabın yapımında kullanılmış üzüm çeşidi anlamında kullanılmış bir sözcüktür. "Sepaj şarap" ise "varietal" de denilen, ağırlıklı olarak tek bir üzüm çeşidinden yapılan şaraba verilen ad.

Vin de Pays           Fransızca'da yöre şarabı anlamına geliyor. Yasal olarak, AOC şaraplarından daha alt seviyede olan Fransız şarapları kategorisi.

Vinifikasyon             Üzüm suyunu şaraba dönüştürme işlemi.

Vintage                 Birden fazla anlama sahip olan bir terim. Bağbozumu anlamında kullanıldığı gibi, üzümlerin toplanıp şarap üretimine başlanan yıl anlamına da gelebilir. Kimi zaman ise, şampanyada olduğu gibi, bir şarabtn tek bir yılın ürünü olduğunu anlatır.

Vitikültür               Bağcılık bilimi ve uygulamasına verilen isim. Bağların bulunduğu iklim ve toprak koşulları, üzüm çeşidinin seçimi, bağların tesis edilmesi, aşılama, hastalıklar ve daha pek çok konu ile ilgilenen bir bilim dalıdır.

Vitis Vinifera          Dünyadaki çoğu şarap üzümlerinin ait olduğu tür.

  Y                  

Yarı-sek                Çok hafif tatlı olan şaraplar için kullanılan terim.

Yarı Tatlı               Yarı-sekten daha tatlı olan, fakat tam anlamda tatlı olmayan şaraplar için kullanılan terim.

Yeni Dünya           Avrupa'nın dışında şarap üreten ülkelere verilen genel isim.

Yeni Meşe             Hem yeni olan meşeler (aynı zamanda birinci yıl meşesi olarak da adlandırılır) bir ve dört sene boyunca kullanılmış fıçıları ifade eden belirsiz bir terim.

Yumuşama            Kabuk taneleri, tanen ve diğer maddelerin çözülmesi için kırmızı üzümlen kendi sularına batırma işlemi. Terim genellikle deri ve üzüm suyunun etkileşimde bulunduğu bütün süreç için, fermantasyon dönemi dahil olmak üzere kullanılır.

Yuvarlaklık            Çoğunlukla dengeli, taneni, asiditesi ya da şeker oranı ön plana çıkmayan dengeli şaraplar için kullanılan bir terim.